کد خبر: 65389
ف
پاسخ‌های همچنان بی‌پرسش در علوم انسانی
هم‌اکنون دانش‌های موجود در مجامع علمی و آکادمیک ایران با خلأهایی مواجه است که همت و حمّیت فرهیختگان را در حل بحران‌های موجود آن می‌طلبد.

به گزارش ثریا سیدحسین فخرزارع، عضو هیأت علمی گروه فرهنگ‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در یادداشتی به پاسخ‌های همچنان بی‌پرسش در علوم انسانی پرداخته است:

یکی از محصولات تحولات چند قرن اخیر که در پروسه گذر از دنیای سنتی به مدرن رخ داده، تفاوت در برداشت‌های از علم می‌باشد که مبتنی بر دستگاه فلسفی- معرفتی خاص سامان یافته است که شاید بتوان گفت این فرایند و برآیند با توجه به نیازها و شرایط اجتماعی ویژه غرب، موفقیت‌های چشمگیری را هم با خود به همراه داشته است.

در این میان برخی علوم همچون جامعه شناسی، روانشناسی، علوم سیاسی، اقتصاد و … حامل نقش بسیار سرنوشت‌ساز و اساسی‌تر بودند که پاسخ‌های مناسبی برای حل اکثر پرسش‌ها و دغدغه‌های پیش رو در جامعه غرب قلمداد می‌شدند و با کامیابی‌های چشمگیری که داشتند، با اقبال گسترده‌ای از سوی اندیشمندان و روشنفکران مواجه گردید. این اقبال همه‌جانبه، تلاش مضاعف دانشمندان در این حوزه‌ها را افزون ساخت و مطالبات جامعه را نیز از آنان بیشتر کرد.

دستاوردهای موفقیت آمیز این دسته از دانش‌ها به مثابه نسخه‌های التیام بخش بر زخم‌هایی بود که بر اثر چالش‌های پیش از خود بر پیکره جامعه تحمیل شده بود، لکن این تلاش‌ها و تأملات پر نفوذ علمی، خود با خطایی ژرف روبرو شد؛ و آن، زمانی بود که مشابهت‌سازی و تشبیه‌گرایی همه‌جانبه‌ای میان مسائل و پدیده‌های انسانی با رویدادهای طبیعی به وجود آمد و دستاوردهای این علوم به مثابه اخذ تکنولوژیکی تلقی گردید.

وجود چنین خطاها و بحران‌های مختلف در ساحت اندیشه و بالمآل در ترسیم حل معضلات جامعه، حاکی از آن بوده و هست که قیاس یافته‌های این علم به جهت زمینه‌مند بودنش با علوم طبیعی غیرزمینه‌مند، نه تنها به حل مشکلی نخواهد انجامید، بلکه خود، سبدی از معضلات را فراروی اندیشه اندیشه‌گران خواهد نهاد. به ویژه زمانی که این روند با گرته‌برداری‌های بی‌محابا در جوامع دیگری از جمله جامعه ما روبرو شد مشکل مضاعف تئوریک و متدلوژیکی را آفرید.

لذا این دانش‌ها در برخی جوامع دیگر از جمله کشور ما با چند چالش اساسی مواجه بود:

– یکی آنکه علوم مزبور پاسخی بود برای سوالاتی که بر اثر تحولات دنیای مدرن و متکی بر دستگاه فلسفی، معرفتی خاص به وجود آمده بود؛ که این پاسخ برای بسیاری از سوالات پدید آمده در جوامع دیگر از جمله ایران پاسخ مناسبی نبود و برخی دانش‌های موجود هم، پاسخ به سوالاتی نیست که وجود دارد؛

– دیگر این‌که عینیت‌های مورد بررسی این علوم به جهت خصلت زمینه‌مندی‌اش در شرایط مختلف اجتماعی از نظر کیفیت و ساختار با آنچه در جامعه ما وجود دارد، متفاوت است؛

– سوّم آنکه به خاطر مشابهت‌سازی پدیده‌های انسانی با پدیده‌های طبیعی، مشکل اساسی متدلوژیکی به وجود آمد که تعدد و جامعیت نسبی روش‌های پیشین را در محاق برد و خود نیز در گرداب تحیّر باقی ماند.

وجود این چالش‌های فرارو، حتی نتوانست بیان و بنان برخی تولیدکنندگان و نیز مصرف‌کنندگان جدّی این دانش‌ها را در کام و نیام نگه دارد و به مرور زمان انتقادهای جدّی و اساسی بر آن وارد ساختند.

لذا مضاف بر آنچه انجام شده، هم‌اکنون دانش‌های موجود در مجامع علمی و آکادمیک ایران با چنین خلأهایی مواجه است که همت و حمّیت فرهیختگان را در حل بحران‌های موجود آن می‌طلبد.

مسلماً بسترها و زمینه‌های مناسب تحول مبانی نظریِ معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی و هستی‌شناختی، در شکل‌گیری، ساخت و استواری این دانش‌ها را اگر نگوییم به عنوان علّت تامّه قلمداد می‌شود، نباید از تأثیر چشمگیر آن غافل شد. کشورهای جهان سوم بدون توجه به چنین بسترها و دگرگونی‌ها، این دانش را اخذ کرده و با ولعی تمام آن را برای حل مشکلات جامعه خود، آن هم در متدلوژی خاص به کار بست و شوربختانه‌تر این‌که حتی برخی متعهدان با طرح تولید دانش بومی یا دگروارگی دانش، همان محصول به وجود آمده از بستر فلسفی خاص را بدون توجه به نیازها و سوالات اصلی جامعه خود به عنوان پایه و اساس قرار داده و شالوده‌ها، قواعد و ضوابط فرعی‌تر را بر آن بنا می‌سازند.

لذا چند دغدغه اصلی در این میان وجود دارد:

سوال‌های بنیادی و واقعی جامعه علمی ما چیست؟
دانش‌های موجود در پی پاسخ به کدامین سوال‌های اساسی جامعه طراحی شده‌اند؟
پاسخ به این سوال‌ها، بر کدامین اصول فکری و مبنای فلسفی استوار است؟
در کاربست مبانی فلسفی، برای پاسخ به دغدغه‌ها و واقعیت‌های اجتماعی متناسب با فرهنگ اسلامی-ایرانی، چه روش‌های کمی و کیفی را باید به کار گرفت؟

البته در سالهای اخیر به خاطر پرهیز از تقلیل‌گرایی و تحویل‌انگاری در پژوهش‌ها و مطالعات، توجه مراکز علمی کشور به مطالعات تئوریک و متدلوژیک میان‌رشته‌ای معطوف شده که البته بخشی از این آسیب را فروکاسته است لکن به رغم این تلاش‌ها، باز هم همچنان این سوالات بی‌پاسخ مانده‌اند.

منبع: خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

نماز متفاوت عید فطر در مکه +عکس

سلاخی زرافه‌ای که به ایران آمده بود+عکس

موج جدید کرونا در این استان در راه است؟

چگونگی فاصله گذاری اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ بررسی سلامت طلاب

پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول از میزان تورم در ایران

چرا بحران کرونا جنوب کشور را گرفت؟

ژاله صامتی و همسر بازیگرش+عکس

صدیقه کیانفر درگذشت +علت فوت

وضع این روزهای هر ایرانی در خانه‌اش+عکس

تصاویر جدید از ورود نفتکش‌های ایران به ونزوئلا+عکس

شورای نگهبان درباره حذف چهار صفر به زودی اعلام نظر می‌کند

دانشگاه‌ها در راستای اجرای سند دانشگاه اسلامی ارزیابی می‌شوند

واکنش این مرد در لحظه ورود به حرم امام رضا(ع)+عکس

لحظه بازگشایی حرم رضوی بعد از ۶۹ روز +عکس

زمزمه جنگ میان آمریکا و چین

وضعیت جسمانی محمدعلی کشاورز در بیمارستان

گدایی با رعایت فاصله اجتماعی در خیابان+عکس

تمساح هیتلر از دنیا رفت+عکس

اولین جلسه دادگاهی نتانیاهو+عکس

این هفته موبایل بخریم؟

چگونه می‌توان از رسیدگی مالیاتی معاف شد؟

چرا دلار گران شد؟

فوت ۸ نفر در تصادف پژو

سقط جنین مکرر ریسک دیابت را افزایش می‌دهد

عادات خواب موجب تشدید بیماری آسم می‌شود

اضافه وزن موجب بروز درد مفاصل می‌شود

این ۱۳ استان فوتی کرونا نداشتند

تلاش آمازون برای مخفی کردن تعداد کارگران مبتلا به کرونا

انگلیس استفاده از تجهیزات ۵G هواوی را محدود می‌کند

لباس روحانی تلویزیون خبرساز شد +عکس

علت برگشت خوردن ۲۰۰ واگن هندوانه صادراتی به ترکیه

هوسرل، پدیدارشناسی و سیاست

فاجعه کشته شدگان کرونا در آمریکا+عکس

تخریب خانه‌های دوگنبدان در زلزله+عکس

دلتنگی‌ دختر سردار سلیمانی برای پدر در روز عید+عکس

فرمانده ارتش در کنار جانبازان حادثه کنارک+عکس

سهامداران عدالت این طور می‌توانند به بانک وکالت فروش دهند

آدمی پس از فرایند روزه داری ماه رمضان دوباره متولد می‌شود

اختلاف در اعلام عید موضوعی فقهی است/مردم به نظر مرجع خود عمل کنند

حرکت کشور به سوی گشایش‌های اقتصادی را شتاب بخشیم

ضرورت بازگشایی مرزهای ایران و ترکیه با رعایت پروتکل‌های بهداشتی

ظریف: به توانایی‌ها و پیروزی امت اسلامی ایمان راسخ داریم

برگزاری امتحانات دانشگاه خوارزمی به صورت حضوری و مجازی

دستورالعمل ساعت کار کارکنان دانشگاه آزاد ابلاغ شد

طرح‌های پژوهشی مربوط به کرونا اولویت دانشگاه علامه اعلام شد

دانشگاه‌ها تا هفته بعد درباره مجازی شدن ترم آینده تصمیم می‌گیرند

لحظه ورود نفتکش ایرانی به ونزوئلا+عکس

اسکورت نفتکش ایرانی توسط نیروی دریایی ونزوئلا+عکس

فطریه بر این افراد واجب نیست

ریزش کوه در گچساران بر اثر زلزله+عکس

پرچم ایران در ونزوئلا برافراشته شد+عکس

آتش سوزی گسترده مرکز تجاری تهران+عکس

جشن بندگی و اعتراف به عظمت الهی/ روزی که به قیامت تشبیه شده است

نماز عیدفطر با رعایت پروتکل بهداشتی+عکس

آژانس فضایی اروپا هم عید فطر را تبریک گفت+عکس

قوانین ثبت‌نام در طرح فروش خودرو

علت خجالت آور خروج قطار مشهد از ریل+عکس

اینم ماسک مخصوص ترامپ +عکس

اتوبان تهران- کرج قفل شد +عکس

رگ‌هایی با قطر کم توسط محققان کشور ساخته شد

تعیین میزان اسیدیته سلول با نانوذرات برای کمک به بیماران سرطانی

۸ نکته برای محافظت از استرس کودکان در برابر کرونا

حادثه تلخ برای قطار همدان- مشهد

کروناویروس می‌تواند غده تیروئید را آلوده نماید

فرآیند تشکیل سیاره رصد شد

زمان رونمایی از گلکسی نوت ۲۰

افزودن دوستان به واتس اپ با کد مخصوص

نحوه لو رفتن سیستم عامل جدید اپل مشخص شد

ثبت سفارش کتاب‌های درسی سال تحصیلی ادامه دارد

بیش از ۷۵ درصد دانش آموزان خوزستانی به شبکه «شاد» پیوستند

منظم‌ترین نمایندگان مجلس برای این شهرها بودند+اسامی

فردا عید فطر است

تصویر شوکه کننده از مهدکودک کره شمالی+عکس

با اتحاد و همدلی بیشتر قوا به خوبی می‌توان از بحران‌های تحمیلی عبور کرد

رهبر انقلاب با عفو و تخفیف مجازات تعدادی از محکومان موافقت کردند

تصویر جنجالی از مهدکودک کره شمالی+عکس

خداحافظی لاریجانی با روحانی و رئیسی+عکس

خرمشهر بعد از جنگ خرم شد +عکس

بابک زنجانی بخشیده می‌شود؟

آیا رونق بورس به سود صنعت تمام می‌شود؟

تصویر لو رفته از خانه محتکر خودرو+عکس

لباس روحانی تلویزیون خبرساز شد +عکس

تمساح هیتلر از دنیا رفت+عکس

تصویر شوکه کننده از مهدکودک کره شمالی+عکس

محل دپوی خودروهای ایرانی لو رفت+عکس

خداحافظی تهرانی‌ها با کرونا +عکس

مهمان جنجالی امشب برنامه دورهمی+عکس

تصادف کامیون از پراید چیزی باقی نگذاشت+عکس

علت برگشت خوردن ۲۰۰ واگن هندوانه صادراتی به ترکیه

آمار بسیار زیاد کرونا در این استان +جزئیات

مقصر ۸۰ میلیونی شدن پراید پیدا شد

تصویری که فضای مجازی را شوکه کرد+عکس

علت خجالت آور خروج قطار مشهد از ریل+عکس

قیمت پراید امروز چند بود؟

صدیقه کیانفر درگذشت +علت فوت

واکنش این مرد در لحظه ورود به حرم امام رضا(ع)+عکس

خواهر تتلو بازداشت شد+عکس

از هواپیمای مسافربری پاکستان چیزی باقی نماند+عکس

عروس و داماد با فاصله چهل سانت +عکس

سرانجام پزشک چینی که بر اثر کرونا سیاه شده بود +عکس

ترامپ برای اولین بار ماسک زد+عکس

گدایی با رعایت فاصله اجتماعی در خیابان+عکس

شما امسال در ماه رمضان روزه گرفتید؟ +عکس

مشکل سانسوری باباطاهر عریان حل شد+عکس

لاستیکی که خودش را تعمیر می‌کند+عکس

علی لاریجانی قبل از پایان ریاست+عکس

فاصله نفتکش ایرانی تا آب‌های ونزوئلا+عکس

تحویل این توله‌ خرس به محیط‌ زیست خوزستان +عکس

اینم ماسک مخصوص ترامپ +عکس

داماد سید حسن نصرالله کیست؟