به گزارش ثریا بر پروژه علم دینی که طرح آن بعد از انقلاب اسلامی گسترش بیشتری یافت اشکالات گوناگونی تا کنون وارد شده است. گذشته از آنکه این مجموعه اشکالات دارای ریشههای معرفتی بوده و یا اغراض سیاسی-عقیدتی در پشت پرده آن نهان است قصد داریم تا برخی از این اشکالات را در بوته نقد گذاشته و بحث و بررسی کنیم.
علم دینی و جهانی شدن
یکی از اشکالاتی که در سخنان منتقدین علم دینی مطرح میشود آن است که علم دینی؛ به واسطه صبغه دینی یا اسلامی خود جهانی نمیشود، بلکه در سطح همان جهان اسلام باقی میماند و یا در وجهه تند تر اساساً در جهان اسلام هم مقبول نمیافتد چرا که عمده نظریه پردازان این عرصه از مذهب شیعی دوازده امامی بوده که هرچند در اصول کلی با دیگر مکاتب اسلامی مشابهت دارد اما در فروع و جزئیات مسائل؛ نظریات متفاوتی با آنها داشته در نتیجه چنانچه علمی مبتنی بر این فهم از اسلام ساخته شود در جهان اسلام شیوع پیدا نکرده و از آن استقبال نمیشود چنانکه اگر علمی مبتنی بر مبانی اهل سنت ساخته شود مورد پذیرش شیعه قرار نمیگیرد.
در پاسخ به این اشکال به چند شکل میتوان نکاتی را مطرح ساخت:
نخست آنکه پیش فرض این اشکال آن است که علوم غربی؛ نه غربی بلکه مطلق علم و علم مستقل است که صبغه و تمایلی به عقیدهای ندارد در نتیجه توانسته است که جهانی شود، اما علم دینی به واسطه صبغه دینی خود چنین قابلیتی را ندارد. این پیش فرض از اساس محل مناقشه بوده چراکه علوم رایج نه مستقل بلکه دارای جهتگیریهای خاص مبتنی بر جهان بینی تمدن مدرن هستند و همه گیری و جهانی شدن آن هم مدیون همهگیری خود تمدن غرب است. اما در پاسخی دیگر میتوان گفت که این اشکال رگههایی از واقعیت را در دل خود به همراه دارد چراکه با وضعیت فعلی و با هژمونی تمدن غرب، دستگاه تولید علم و سلبریتیهای عرصه اندیشه آن؛ نه تنها علم دینی در صورت تولید؛ موفقیت و کارایی جهانی نمیشود، بلکه با وجود دنبالههای گفتمانی غرب در دانشگاههای علوم انسانی کشور؛ در ایران نیز فراگیر نخواهد شد. از اساس مقوله فراگیری علم نسبتهایی با فراگیری تمدن دارد. علم رایج غربی با فراگیری تمدن غربی بود که گسترده شد. اقبال عمومی جهان اسلام به این علوم پس از مستعمره شدن؛ شکستهای مکرر نظامی و سلطه اقتصادی تمدن غرب رخ داد در نتیجه مبحث اقبال به علم دینی و فراگیری آن مقدمهای دارد با عنوان اقبال به تمدن اسلامی و فراگیری آن.
اما در پاسخ سوم به این مسئله علی الخصوص در مورد فراگیری علم دینی در جهان اسلام میتوان گفت که در بسیاری از قرائتها؛ علم دینی مبتنی بر اصول کلی اسلام همچون نفی سکولاریسم و ماتریالیسم تولید میشود هرچند اگر قرائت دیگری از علم دینی مبتنی بر جزئیات مکتب شیعه مطرح شود، باز هم پاسخ دوم پیش خواهد آمد بدین نحو، مذهبی که زود تر دست به تمدن سازی و جامعه سازی کارآمد بزند، دیگر مذهبها؛ خواه ناخواه به دنبال وی خواهند آمد. البته پاسخ چهارمی هم میتوان به این موضوع داد که علم دینی؛ دین نبوده بلکه پارادایم و یا نهله ای علمی است. چگونه در هر علمی نهله های مختلف وجود داشته؛ برای مثال در جامعه شناسی؛ نهله های مختلفی همچون تفسیر گراها؛ کارکرد گراها؛ جامعه شناسی انتقادی؛ جامعه شناسی فمنیستی و … داریم؛ همانگونه میتوان جامعه شناسی دینی داشت و طبعاً همانگونه که دیگر نهله های علمی ذکر شده، فراگیری مطلق نداشته بلکه جمعی موافق آن و جمعی مخالف آن هستند؛ جامعه شناسی دینی نیز همین حالت را پیدا میکند. به عبارت دیگر جامعه شناسی دینی نیز بر فرض تولید مخاطبان خاص خود را در میان جامعه نخبگانی و دستگاههای حاکمیتی پیدا میکند.
در آخر باید متذکر شد که اشکال مذکور ملاک مقبولیت و صدق را از یکدیگر تفکیک کرده و بدین معنا ملتزم شده ولو آنکه علم دینی صادق و توضیح بهتری از واقعیت عرضه کند، به دلیل عدم مقبولیت جهانی نباید سمت آن رفت. در واقع با این منطق خرافه هرچند مطابق با واقع نیست اما تولید آن به دلیل مقبولیت عمومی که همواره داشته جایز خواهد بود. ثمره این نکته آن است که طرح و سخن درست ولو آنکه مقبولیت نیابد را باید مطرح ساخت.
منبع: خبرگزاری مهر
مخاطب از دیدن این سریال تکراری خسته نمیشود؛ جادوی «مختارنامه» چیست؟
مجریان تراز زبان فارسی معرفی شدند؛ پدافند زبانی با اجرا!
این ۳ کارگردان معروف برای تشییع رهبر شهید مستند میسازند
توییت جدید محمدباقر قالیباف با انتشار صحنه سیو بیرانوند+عکس
از گاندی تا کارلایل، همه مرید حسین (ع)
ماشین ثروتاندوزی امویان؛ از باندبازی تا احیای هدایای نوروزی
همانگونه که جسم به روزی مادی نیاز دارد، روح نیز به معرفت محتاج است
آیا ماجرای ازدواج حضرت قاسم (ع) در کربلا صحت دارد؟
«حسینیه بهشت»، پیوند خانههای شهدا با خیمههای عاشورا
مهلت ثبتنام در کاروان قرآنی اعزامی به اربعین تا ۵ تیرماه
عکس | جایزه بهترین بازیکن دیدار در دستان علی بیرو
گوشوارههایی که تاریخ فراموششان نکرد
چمران هنوز زنده است
یک فهرست متفاوت از بهترینهای سال ۲۰۲۶ در نیمه راه؛ مستقلها پیشتازند
آمادگی دانشگاه پیام نور برای میزبانی از آزمونهای سایر دانشگاهها
امتحانات پایانترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد حضوری شد
مذاکره با دستگاهها برای توسعه صادرات محصولات فریلنسرها
زمان مصاحبههای آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ تغییر کرد
تمدید مهلت ارسال مقالات سومین همایش هیئت و آیینهای مذهبی
زمان برگزاری آزمون زبان انگلیسی تولیمو تغییر کرد
سیره عملی میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، مبتنی بر اصل «شکستن منیت» بود
افتتاح مسجد السلام در امارات با ظرفیت ۴ هزار نمازگزار
بنیامیه، نخستین و وحشتناکترین «خصولتی» تاریخ اسلام
بذر انحراف مجاهدین از سال۴۴ کاشته شد/نقش ساواک و زندان در تعمیق انحراف
شیخ حسین انصاریان: چشمی که بر حسین (ع) گریه کند در قیامت گریان نیست
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
بررسی ظرفیتهای هوش مصنوعی برای ارتقای خدمات زائران در نشست مشترک معاونت علمی و آستان قدس رضوی
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
ناسا یک رصدخانه فضایی را در میانه زمین و آسمان به ارتفاع بالاتر میبرد
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
زنان بیشترین داوطلبان آزمون سمپاد/ نتایج اوایل مرداد اعلام میشود
سریال جدید «سرخدار» در راه آنتن: عمار تفتی به تلویزیون بازگشت
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
محققان هشدار دادند: ایجاد نقاط داغ آلودگی در تنگه هرمز به دلیل ترافیک دریایی
یکی از این ستارههای دوقلو یک سیاره فراخورشیدی را بلعیده است
میلیاردرهای حوزه فناوری راز جوانی ابدی را کشف کردهاند؟
تصویری از یکی از شهدای کوچک امروز لبنان
وزیر آموزش و پرورش: بهرهبرداری از ۲۰۰ تا ۲۵۰ کلاس درس جدید در خراسان رضوی
معاون تربیتبدنی و سلامت: یک میلیون دانشآموز سفیر ایمنی و کمکهای اولیه شدند
۵۰۰ هزار دانشآموز زیر چتر کارت نشاط قرار گرفتند
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
قصهای خواندنی برای کودکان: وقتی روباه جنگل را بههم ریخت
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
از بچههای میناب تا ناوچه دنا و انستیتو همه در مستندهای جدید جنگی
مهرانه مهین ترابی پس از ۲۳ سال دوری از تئاتر به صحنه باز میگردد
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
راز زنده ماندن مومنان در برزخ؛ هدایت، مشروط به ولایت است
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
تمدید مهلت پذیرش دانشجویان بینالمللی در دانشگاه علامه طباطبائی
قابلیت جدید واتساپ: پیام متنی یکبار قابل مشاهده به واتساپ میآید
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
ساماندهی برنامههای هوش مصنوعی با محوریت تولید داخلی
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
رئیس سازمان فضایی ایران خبر داد: بهکارگیری ظرفیتهای ویژه ماهوارهای در تشییع رهبر شهید انقلاب
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
هشدار به مدارس غیردولتی؛ با هرگونه دریافت شهریه غیرقانونی برخورد میشود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاههای ایران
شروع برنامه ملی «میناب ۱۵۶»؛ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان مستعد کمبرخوردار
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
حاج اکبر مولایی در اولین شب از ماه محرم آسمانی شد
تجمعات خیابانی و مراسم ویژه در میادین تهران برای عزاداری محرم
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
منوچهر هادی: درآوردن سکانس صدای رئیس جمهور در سریال ۴۸ ساعت وقت گرفت
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
نگاهی به پیشینه تاریخی ایرانیان در عزاداری محرم
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
علی دایی به دیدار اکبر عبدی رفت+عکس
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از فلسطین اشغالی پس از تفاهم با ایران
به یاد کودکان میناب در جام جهانی فوتبال
مساجد پایگاههایی برای شناسایی استعدادهای درخشان
اخلاص و پیامرسانی؛ کلید ماندگاری عاشورا
نمایش تابوت عهد در تالار سایه به روی صحنه میرود
پانتهآ پناهیها در نمایش جدید صابر ابر به روی صحنه میرود
مصرفگرایی؛ پارادایم فرهنگی که تمام زندگی بشر را تسخیر کرد
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۶ سالهها ممنوع شد
روایت شیخ حسین انصاریان از سه حقی که خداوند بر انسانها نهاده است
امیرحسین مدرس برنامه نغمههای حسینی را به مناسبت ماه محرم اجرا میکند
تمرکز بر امنیت سایبری و تابآوری شبکه در ایام تشییع رهبر شهید
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) حال و هوای محرمی گرفت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.