کد خبر: 85631
ف
مردی که با نبوغش اولین رصدخانه جهان را ساخت
دانشمندان‌ اسلامی و غربی‌ معتقدند نوزایشی‌ که‌ در امر ستاره‌شناسی‌ در دنیای‌ اسلام‌ با ساخت‌ "رصدخانه‌ مراغه‌" بوجود آمد، مدیون‌ "خواجه نصیرالدین طوسی" نابغه‌ ایرانی است‌ که‌ جامعیت‌ او مورد تحسین‌ همگان‌ است‌.

به گزارش ثریا - بنیاد بین‌المللی‌ ستاره‌شناسی یا دانشگاه‌ مراغه‌، نامی‌ است‌ که از سوی محققان این حوزه به رصدخانه "مراغه" ساخت دانشمند ایرانی خواجه نصیرالدین طوسی‌ داده شده است‌ و در اهمیت این رصدخانه همین‌ بس‌ که‌ دانشمندان‌ اسلامی و غربی‌ معتقدند نوزایشی‌ که‌ در امر ستاره‌شناسی‌ در دنیای‌ اسلام‌ با ساخت‌ رصدخانه‌ مراغه‌ بوجود آمد، مدیون‌ این‌ نابغه‌ ایرانی است‌ که‌ جامعیت‌ او مورد تحسین‌ همگان‌ است‌.

دانشمند فیزیکدان ‌مسلمان‌ پاکستانی‌ برنده‌ جایزه‌ نوبل‌ فیزیک‌ سال‌ ۱۹۷۹ مرحوم‌ دکتر عبدالسلام‌ در جایی‌گفته است رصدخانه‌ مراغه‌ با بیست‌ منجم‌ از سراسر دنیای‌ اسلام‌ تحت‌ سرپرستی‌ دانشمند بزرگ‌ خواجه‌نصیرالدین‌ طوسی‌ ساخته شده و احتمالا نخستین‌ رصدخانه‌ جهان‌ به معنی‌ واقعی‌ کلمه‌ بوده‌ است‌ و نیز در جای ‌دیگری می‌گوید رصدخانه‌ استانبول‌، چین‌ و حتی‌ رصدخانه‌های‌ هند در قرن‌ دوازدهم‌ نیز همه‌ از جلوه‌های‌ رصدخانه‌ مراغه‌ است‌.

"محمدبن‌حسن جهرودی طوسی" مشهور به "خواجه نصیرالدین طوسی" در تاریخ ۱۵ جمادی‌الاول سال ۵۹۸ هجری قمری در طوس خراسان متولد شد. وی در دوران جوانی در علوم ریاضی و نجوم و حکمت سرآمد شد، به طوری که وسعت معلومات و نفوذ او با ابن‌سینا مقایسه می‌شود.

خواجه نصیرالدین طوسی علوم دینی و عملی را زیر نظر پدرش و منطق و حکمت را نزد خالویش بابا افضل ایوبی کاشانی آموخت. تحصیلاتش را در نیشابور به اتمام رسانید و در آنجا به عنوان دانشمندی برجسته شهرت یافت.

ایامی که خواجه در آن می‌زیست، مصادف با حمله قوم مغول به ایران و بی‌شک سخت‌ترین ایام تاریخ این سرزمین است، ولی با این همه در این سده نوابغ و بزرگان علم و حکمت و تاریخ و نقاشی و شعر ایران چون "مولوی بلخی"، "شیخ سعدی"، "خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی"، "خواجه حافظ شیرازی" و "خواجه نصیرالدین طوسی" پا به عرصه هستی نهادند.

خواجه نصیرالدین طوسی در ایام حمله مغولان به ایران تازه کسب علم و دانش در نیشابور را آغاز کرده بود. در آن زمان محتشم قهستان‌، ناصرالدین عبدالرحیم‌بن‌ابی منصور اسماعیلی، خواجه را به قهستان دعوت کرد و خواجه نیز به آنجا نقل مکان می‌کند. به دستور همین ناصرالدین محتشم قهستان بود که خواجه نصیرالدین طوسی کتاب الطهاره ابن مسکویه رازی را از عربی به فارسی برگرداند و آن را به نام ناصرالدین اسماعیلی، «اخلاق ناصری» نامید. این کتاب رایج‌ترین کتاب اخلاقی بین مسلمانان هند و ایران بوده است.

اما روزگار خوش دیری نپایید و بعد از آنکه خواجه نصیرالدین قصیده‌ای در مدح مستعصم، خلیفه عباسی سرود و با نامه به بغداد فرستاد، محتشم به وی بدگمان شد و او را به قلعه الموت قزوین نزد علاءالدین محمدبن‌حسن (۶۵۳-۶۱۸) فرستاد و این دانشمند بزرگ در قلاع اسماعیلیان همچون یک زندانی سیاسی روزگار می‌گذراند.

خواجه نصیرالدین طوسی در سال ۶۵۷ هجری قمری از سوی هلاکو خان مأمور شد تا رصدخانه مراغه را تأسیس کند و در این راه تمام اوقاف ممالک ایلخانی را تحت اختیار او قرار داد. گروهی از دانشمندان و منجمان از جمله رکن‌الدین استرآبادی، محی‌الدین مغربی، قطب‌الدین شیرازی، شمس‌الدین شیروانی، کمال‌الدین ایجی، نجم‌الدین اسطرلابی و … در این کار با خواجه مشارکت داشتند و بنای رصدخانه در سالی تمام شد که خواجه در آن سال وفات یافت (۶۷۲ هجری قمری)؛ بنابراین بنای رصدخانه مراغه ۱۵ سال به طول انجامیده است.

رصدخانه مراغه فقط مخصوص رصد ستارگان نبود؛ بلکه یک سازمان علمی گسترده بود که بیشتر شاخه‌های دانش در آن درس داده می‌شد و مشهورترین دانشمندان آن عصر- از جمله قطب‌الدین شیرازی، کاشف علت اصلی تشکیل رنگین کمان- در آن‌جا جمع شده بودند. خواجه نصیرالدین همچنین کتابخانه بزرگی با ۴۰۰ هزار جلد کتاب در محل رصدخانه احداث کرد و هر یک از دانشمندان را، بدون توجه به ملیت و مذهب به عنوان مسئول بخشی از رصدخانه که در آن تبحر داشتند، قرار داد.

یونسکو سال ۲۰۰۹ را سال "رصدخانه مراغه" نامگذاری کرد. این بنا در سال ۱۳۶۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و در سال‌های اخیر نیز احیای این بنای تاریخی به منظور ثبت در میراث جهانی مورد توجه قرار گرفته است.

خواجه نصیرالدین طوسی در بیشتر دانش‌های متداول روزگار خویش به ویژه فقه، حکمت، کلام، منطق، ریاضیات، فلک و نجوم و اخلاق، تألیفات و رساله‌هایی از خود به یادگار گذاشته که بیشتر عربی هستند. از مهمترین آثار خواجه نصیرالدین می‌توان به تجریدالاعتقاد (در علم کلام‌)، شرح اشارات ابوعلی‌سینا (در فلسفه)، التذکرة فی علم الهیاة، اساس الاقتباس (در علم منطق)، جواهرالفرایض (اصول علم فرایض و مواریث)، اخلاق ناصری، اوصاف الاشراف، زیج ایلخانی، شکل القطاع اشاره کرد.

خواجه در کتاب شکل القطاع مثلثات را برای اولین بار به عنوان دانشی مستقل معرفی کرد و به طور کلی یکی از گسترش دهندگان علم مثلثات به شمار می‌آید و کتاب‌های مثلثات او در سده ۱۶ میلادی به زبان فرانسه ترجمه شد. او در ریاضیات همچنین تحریرهایی بر آثار آوتولوکوس، آرستاخوس، اقلیدس، آپولونیوس، ارشمیدس، هوپسیکلس، تئودوسیوس منلائوس و بطلمیوس نوشت.

یک دهانه آتشفشانی ۶۰ کیلومتری در نیم‌کره جنوبی ماه به نام "خواجه نصیرالدین طوسی" نام‌گذاری شده‌است. یک خرده سیاره که توسط ستاره‌شناس روسی نیکلای استفانویچ چرنیخ در ۱۹۷۹ کشف شد نیز به نام ایشان نامیده شده‌است.

اختراعات

وی علاوه بر ساخت رصدخانه مراغه برای دستگاه‌های مورد نیاز رصد ستارگان اقدام کرد و از این رو این رصدخانه با چنان دستگاه‌های پیشرفته و دقیقی تجهیز شد که تا ۳۰۰ سال بعد در غرب مورد استفاده قرار می‌گرفت.

خواجه نصیر روش‌های استفاده از ساعت آفتابی را نیز برای رصد  کشف کرد.

از دیگر دستاوردهای این دانشمند بزرگ می‌توان به این موارد اشاره کرد:

ذات الحق بزرگ: یکی از مهمترین وسایل نجومی قدیمی است که علاوه بر رصد ستارگان و تعیین مختصات آنها، بسیاری از مسائل نجوم از جمله تبدیل مختصات افقی و استوایی و دایرة‌البروجی به یکدیگر را حل می‌کردند. از جمله مهمترین حلقه‌های این وسیله می‌توان به حلقه دایرة‌البروج، حلقه نصف‌النهار، عرض کوچک، عرض بزرگ و حلقه استوا ١٦ اشاره کرد. با چرخاندن و تغییر موضع این حلقه‌ها نسبت به یکدیگر می‌توان مواضع ستارگان را در سیستم‌های مختلف سماوی تعیین کرد.

 

ذات‌الجیب: این ابزار در حین رصد ارتفاع ستاره، سینوس (اصطلاح عربی: جیب) ستاره را نیز ارائه می‌داد.

ذات السمت: این دستگاه نیز محصول طراحی‌های وی و شامل دو ربع دایره است که حول یک محور عمودی می‌چرخید و با استفاده از آن می‌توان سمت و ارتفاع دو جسم را در آن واحد تعیین کرد. به عبارت دیگر ابزاری برای تعیین سمت اجرام.

 

ربع جداری: بزرگ‌ترین ابزار نجومی ایران قدیم «ربع جداری» است که به بزرگی یک ساختمان است. یک‌چهارم دایره کامل را به دقت و بر اساس محاسبات با سنگ و آجر می‌ساختند؛ آن را درجه‌بندی کرده و زاویه شعاع آفتاب را بر آن درجه‌بندی می‌خواندند؛ ابزاری شبیه به اسطرلاب.

خواجه نصیر کتاب زیخ ایلخانی را هم در این زمان تالیف کرد و تا پایان عمر خواجه یعنی ۱۵ سال اطلاعات در مورد ستارگان را در زیج نوشت.

زیج ایلخانی ثمره‌ مطالعاتی‌ است‌ که‌ درباره‌ رصدخانه‌ مراغه‌ به زبان فارسی صورت‌ گرفت. زیج به معنی تعیین موقعیت و چگونگی حرکات ستارگان است.

نامگذاری روزی به نام روز مهندس

با توجه به دستاوردهای تاریخی خواجه نصیرالدین طوسی در تقویم ایران روز ۵ اسفندماه به نام "روز مهندس" نامگذاری شده است، در حالی که آمارها نشان می‌دهد که در سال ۱۳۹۶ نرخ بیکاری در ایران حدود ۱۲ درصد بوده و نرخ بیکاری دانش‌آموختگان رشته‌های مهندسی ۳۷.۵ درصد بوده است.

طی یک دوره‌ پنج ساله (۹۴-۹۰) تعداد داوطلبان گروه ریاضی و فنی از ۳۶۰ هزار و ۸۷۳ به تعداد ۱۸۱ هزار و ۸۵۶ نفر رسید. این در حالی بود که در همین مدت، تعداد داوطلبان گروه آزمایشی علوم تجربی از ۴۵۱ هزار به ۴۹۸ هزار و ۸۲۲ نفر رسید که به اعتقاد کارشناسان، نبود جایگاه شغلی مناسب برای دانش‌آموختگان رشته‌های علوم پایه در این افت بی‌اثر نبوده است.

این در حالی است که به گفته محققان این حوزه از خانه‌ای که در آن زندگی تا جاده‌هایی که روزانه از آن استفاده می‌کنیم، اثر کار و فعالیت حوزه مهندسی است و اثرگذاری این حیطه به گونه‌ای است که پزشکان نیز از اثرات فعالیت مهندسان بهره‌مند می‌شوند؛ چرا که کلیه تجهیزات حوزه پزشکی از سوی مهندسان ساخته می‌شوند. از این رو می‌توان ادعا کرد که بدون فعالیت علمی و دانش پایه مهندسان، نمی‌توان هیچ پروژه عمرانی را به نتیجه رساند.

خبرگزار ایسنا


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

مهاجرت سالار عقیلی و همسرش به روسیه؟ +عکس

عبور زرافه از جاده پر از ماشین+عکس

طرح مهم مجلس درباره سربازی

مادربزرگ ۷۵ ساله در حال تمرین بوکس+عکس

حرکت زشت خواهران پادشاه اسپانیا+عکس

واکنش عجیب به مرگ مردم+عکس

باور کنید این تصویر چشم انسان است+عکس

سرو شیرینی های واکسنی در کافه+عکس

بیانیه کشورهای اروپایی درباره برجام

موضع جدید آمریکا در مقابل ایران

اینجا مریخ نیست، چابهار است+عکس

وضعیت بازگشایی مدارس در سال جدید اعلام شد

میزان افزایش حقوق کارمندان دولت در سال جدید

زمان آغاز مذاکرات برجامی اعلام شد

نشست آسفالت در بیرجند یک پژو را بلعید+عکس

گاف عجیب در بنرهای مشهد+عکس

اولین تصویر از لوگوی جدید رنو+عکس

قیمت سکه به ۱۰ میلیون و ۷۹۰ هزار تومان رسید

آژانس انرژی اتمی جای کار سیاسی نیست/ آمریکا وقت تلف نکند

خبر نگران کننده درباره پایان ذخایر ارزی ایران

جزئیات نرخ رسمی ۴۷ ارز/ قیمت ۸ ارز کاهش یافت

۵ آموزه از امام سجاد(ع) برای برقراری ارتباط صحیح با پدر و مادر

دلیل تأکید قرآن بر درختکاری چیست؟

شرح دعایی از ماه رجب/ سزای کسی که به غیر از خدا امید ببندد

اتمام حجت درباره برجام

سفر به این شهرها در نوروز ممنوع شد

«آورتین» چاپ دومی شد/ روایت مبارزه حاج قاسم با اشرار

طرح قطعنامه ضدایرانی در شورای حکام آژانس اتمی منتفی شد

آژانس انرژی اتمی جای کار سیاسی نیست/ آمریکا وقت تلف نکند

دعاخوانی امام‌جمعه اهواز در بیمارستان+عکس

استاندار سابق خوزستان خبر جنجالی را تکذیب کرد

درختکاری متفاوت آیت الله علوی گرگانی+عکس

تسهیلات دویست میلیونی برای این زوجین

گوشی‌های هوشمند میزو ۱۸ و میزو ۱۸ پرو چه ویژگی‌هایی دارند؟

به این دلیل فعلا موز نخرید

خبر مهم شورای حکام آژانس درباره ایران+عکس

اروپا از قطعنامه علیه ایران عقب نشینی کرد

چت صوتی به توییتر اضافه شد+عکس

استارشیپ SN10 پس از فرود منفجر شد

اطلاعاتی جدید از گوشی گلکسی A۸۰ سامسونگ منتشر شد

ایران محدودیتی برای تبادل تجاری و فناوری با سوریه ندارد/دیپلماسی فناوری را با کشور‌ها گسترش می‌دهیم

راه اندازی مرکز پژوهشی مطالعات انتخابات در دانشگاه خوارزمی

آزمون پیش کارورزی دانشجویان پزشکی برگزار شد

ساخت اولین هتل فضایی با ظرفیت ۴۰۰ مهمان

جزئیات راه‌اندازی مدارس معارف توسط حوزه‌های علمیه

رکورد سرعت شبکه‌های نسل پنجم شکسته شد

ادای احترام حاجی میرزایی به مقام شامخ شهدای ۸ سال دفاع مقدس و میرزا کوچک خان جنگلی

حدود 500 هزار دانش‌آموز اتباع خارجی در کنار دانش‌آموزان ایرانی مشغول به تحصیل هستند

پیشگیری از گسترش باکتری‌های مقاوم در فاضلاب‌های شهری

آسمان؛ سقف کلاس دانش آموزان زلزله‌زده سی‌سخت

تولید استیک با گوشت آزمایشگاهی شبیه به گوشت واقعی

خانه نوآوری و صادرات فناوری ایران در سوریه راه اندازی می شود

پرفروش‌ترین گوشی‌های هوشمند دنیا کدام است؟

معاون وزیر ارتباطات: رشد ناوبری ایران نیازمند فرهنگ توسعه فناوری است

آموزش سوادآموزان در ایام نوروز ادامه دارد

خیران بوشهری ۵۴۲ میلیارد تومان در طرح آجر به آجر کمک کردند

اجرای سند تحول نظام آموزشی به تحقق ایده ها در کشور کمک می‌کند

آخرین یافته‌های علمی: ویروس از سطوح منتقل نمی‌شود/ تاکید جدی محققان بر انتقال ویروس از طریق هوا

ساخت پهپادی با الهام از نقاشی‌های داوینچی!

خواندن یک نامه مهر و موم شده ۳۰۰ ساله با یک فناوری جدید!

میلیاردر ژاپنی مدعی شد ۸ نفر را رایگان به ماه می برد

استفاده از پردازنده ۲۳ سال پیش اپل در مریخ‌نورد استقامت !

حرکت دیوانه‌ وار یک خانواده هنگام پیک نیک+عکس

سفره خانواده سمنانی در دهه ۶۰+عکس

تصویر تکان دهنده از کودک خوزستانی در بیمارستان+عکس

تصویر شوکه کننده از بازار تهران+عکس

ماسک دست ساز یک معترض با بطری آب معدنی+عکس

تصویر باورنکردنی از مشتری عجیب یک آرایشگاه+عکس

تصویر عجیب از قاچاق خودروهای لاکچری با قایق+عکس

چهره جالب مردم وقت واکسن زدن+عکس

وضعیت ترافیک خیابان های تهران نیم قرن پیش+عکس

دختران جوان تهرانی در سال هفتاد و پنج+عکس

جهانگیری: با زحمت، مانع فروپاشی اقتصاد شدیم

معماری باشکوه ایرانی در اسپانیا+عکس

مجسمه های فوق العاده خلیج فارس+عکس

نمایی زیبا از طلوع خورشید+عکس

دانشگاه علوم پزشکی تهران پیشرو در امر اقامه نماز

وبینار دستاوردهای پژوهشکده علوم اعصاب برگزار می‌شود

ارتقای مرتبه علمی ۳۷ عضو هیئت‌علمی در جلسه هیئت ممیزه دانشگاه

دیدار کاردار سفارت لیبی با رئیس دانشکدة مطالعات جهان

بادیگاردهای عجیب احمدی نژاد در سفر سی سخت+عکس

خبر باورنکردنی درباره ۹ خدمه سانچی +عکس

تصویر تکان دهنده از بیمارستان اهواز+عکس

نظر جدید آمریکا درباره ایران اعلام شد

تصویر باورنکردنی از مشتری عجیب یک آرایشگاه+عکس

تصویر تکان دهنده از یک کارگر ایرانی+عکس

بلایی که سر سلبریتی کویتی پس از زدن واکسن آمد+عکس

کرونا داره تموم میشه واقعا+عکس

تصویر عجیب از سفر احمدی نژاد به سی سخت+عکس

تمساح این حیوان را وقتی در دهانش هم باشد، نمیخورد+عکس

باور کنید اینجا نانوایی آبادان است+عکس

موضع آژانس انرژی اتمی درباره ایران تغییر کرد

خرید خجالت آور گوشت در بازار+عکس

خبر امیدوارکننده درباره کرونای انگلیسی

وعده جدید بایدن اعلام شد

خبر نگران کننده درباره پایان ذخایر ارزی ایران

خبر مهم شورای حکام آژانس درباره ایران+عکس

زمان واریز یارانه ۲۰۵ هزار تومانی اعلام شد

بازیگر زن ایرانی استوری جنجالی اش را حذف کرد+عکس

مهاجرت بازیگر زن ایرانی تایید شد؟ +عکس

بازیگر ممنوع التصویر برای نقش احمدی نژاد اعلام آمادگی کرد+عکس

آمریکا بن سلمان را نقره داغ کرد

بزرگترین هویج دنیا در دست کشاورز+عکس

کیف ضدگلوله در دست بادیگارد احمدی نژاد+عکس

فاطمیون عزادار شدند+عکس

تصویری تکان دهنده از مهربانی مردم ایران+عکس

ماشین عروس متفاوت زوج هندی سوژه شد+عکس

زیباترین عروسی دنیا+عکس

رتبه ایران در سقوط ریال در جهان+عکس

حرکت خجالت آور دکتر ایرانی+عکس