کد خبر: 880
ف
گزارشی از همایش «وضعیت فکر سیاسی در ایران معاصر»سیدعلی میرموسوی/(۲)؛
ادعاهای پسااسلام‌گرایی و فقه سیاسی در ایران معاصر
ادعاهای پسااسلام‌گرایی موجب شد که اولین تحولی که ایجاد شود این باشد که اساساً فقه خود نمی‌تواند نظریه‌ای در ارتباط با دولت ارائه دهد. اساساً نظریۀ دولت امری است فرافقهی و شما بایستی از دیگر دانش‌های سیاسی برای نظریۀ دولت بهره ببرید و خود همین گرایش را تقویت کرد که ما بایستی به حوزه‌های دیگر دانش به‌ویژه فلسفۀ سیاسی و علم سیاست به تعبیر امروزی رجوع کنیم.

به گزارش شبکه علمی ثریا، دهمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران با موضوع «وضعیت فکر سیاسی در ایران معاصر» اسفندماه ۱۳۹۵ با حضور اساتید و پژوهشگران برجسته حوزه اندیشه سیاسی و سایر حوزه‌های مرتبط، در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد. این همایش در سه سالن به شکل موازی برگزار شد و موضوعات مختلفی را در زمینه فکر سیاسی مورد توجه قرار داد.​ متن زیر گزارش کامل سخنرانی سیدعلی میرموسوی در این همایش است.

 

بحث پسااسلام‌گرایی در حقیقت واکنشی است به دشواری‌هایی که در تجربۀ اسلام سیاسی در جوامع اسلامی پدیدار شد. همان‌طور که مطلع هستید اگر اسلام سیاسی ادعای اصلی‌اش این بود که یک تئوری و نظریه‌ای بر پایۀ آموزه‌ها و تعالیم دینی برای ادارۀ جامعه و حکومت از اسلام استخراج بکند، در واقع پسااسلام‌گرایی ادعای متفاوتی دارد و بیشتر بر اساس یک مواجهه با مسائل وجودی که جوامع اسلامی با آن دست‌به‌گریبان هستند مطرح شده و به جای اینکه یک تئوری بخواهد از درون اسلام برای جامعه استخراج بکند، بیشتر در پی این است که با توجه به آن دغدغه‌هایی که مثل دموکراسی و حقوق بشر اعم از حقوق مدنی سیاسی یا اجتماعی سیاسی با آن روبه‌رو هستیم یک تفسیر و چهره‌ای از اسلام ارائه می‌کند که با مسائل روزمره بتواند سازگار باشد. ما اگر بخواهیم این را به‌عنوان یک نگاه کلی به پسااسلام‌گرایی در نظر بگیریم، فقه سیاسی به‌عنوان یکی از شاخه‌های اندیشۀ سیاسی اسلامی و همچنین شاخه‌های دانش اسلامی سیاسی در مواجهه با این ادعا، دچار چه تحولی شدیم و چه شاخص‌هایی را می‌توان گفت در مواجهه با این بحث دارد تجربه می‌کند.

 البته من دیر باخبر شدم که قرار است در این همایش سخنرانی کنم و بحثی که مطرح می‌کنم بر اساس یک تأملات پیشینی است، شاید جهات قابل نقد در آن زیاد باشد. فقه اساساً دانشی با چند ویژگی است (کلیت فقه را عرض می‌کنم)، یکی اینکه دانش نص‌مدار است و دانشی است که مصرف‌کننده است. همان‌طور که علم پزشکی مصرف‌کنندۀ آن چیزی است که در علوم پایه طرح می‌شود، فقه همین‌طور است، مصرف‌کنندۀ زمینه‌مند و مصلحت‌گرا است. زمینه‌مند به این معنا که از زمینه‌های سیاسی، اجتماعی و زمینه‌های ایدئولوژیک تأثیرپذیر است و همچنین تکثرپذیر است به این معنی که فقه اساساً با یک نظریه و برداشت ملازمت ندارد؛ یعنی در درون خود امکان تکثر دارد و این تکثر به‌ویژه با توجه به جایگاهی که عرف و هنجارهای مرسوم در شناخت موضوعات دارد، خیلی وضعیت را در فقه متفاوت می‌کند.

 با توجه به این ویژگی‌ها، فقه سیاسی اصلاً یک اصطلاح جدید است، در اصطلاح‌شناسی فقهی ما خیلی این واژه مطرح نبوده است؛ در دوران معاصر تحت تأثیر تحولی که در نسبت اسلام و تجدد اتفاق افتاد، وضعیت متفاوتی را تجربه کرد. در مقطع مشروطیت فقه ما بیشتر دغدغۀ این را داشت که چگونه ما یک تفسیری از احکام دینی بدهیم که با تجدد و حاکمیت قانون سازگار باشد؛ ولی در فضای اسلام‌گرایی که از دهۀ ۲۰ به بعد به‌تدریج به گفتمان غالب تبدیل شد، فقه سیاسی ما دچار ویژگی‌هایی شد، یکی توهم استغنا بود به این معنا که فقه اساساً یک دانش خودبسنده‌ای است که می‌تواند روی پای خود بایستد و برتری دارد بر شاخه‌های دیگر دانش و با یک نگاه حداکثری می‌شود ما از درون فقه به همۀ مشکلات و معضلات پاسخ دهیم؛ یک نوع غیریت‌سازی با تجدد در کانون این بحث بود، به‌ویژه تجدد غربی سکولاریسم و یا حداقل بی‌توجهی به آن، بی‌توجهی به تجربۀ جدید در پرتو این ویژگی‌ها. می‌شود گفت نگاه اقتدارگرایانه و نگاه یک‌سویه، نگاه مسلط در فقه سیاسی شد و در پرتو این نگاه تصور این شد که فقط می‌تواند یک نظریه‌ای در ارتباط با یک دولت ارائه کند.

 به نظر می‌رسد تجربۀ اسلام سیاسی به‌تدریج منجر به تحولاتی در این برداشت شد و گرایش پسااسلام‌گرایی زمینه را برای تحول بیشتر فراهم کرد. به نظر می‌رسد که ادعاهای پسااسلام‌گرایی موجب شد که اولین تحولی که ایجاد شود این باشد که اساساً فقه خود نمی‌تواند نظریه‌ای در ارتباط با دولت ارائه دهد. اساساً نظریۀ دولت امری است فرافقهی و شما بایستی از دیگر دانش‌های سیاسی برای نظریۀ دولت بهره ببرید و خود همین گرایش را تقویت کرد که ما بایستی به حوزه‌های دیگر دانش به‌ویژه فلسفۀ سیاسی و علم سیاست به تعبیر امروزی رجوع کنیم؛ نمی‌شود مستقل از آن به بحث بپردازیم.

 نکتۀ دوم اینکه نیازمندی‌های فقه سیاسی وقتی مورد توجه قرار گرفت و ما بایستی از دانش‌های دیگر بهره ببریم، آن نگاه حداکثری جای خود را به یک نگاه میانه در فقه داد و اینکه ما نمی‌توانیم به همه این مسائل پاسخ دهیم. باری که بر روی دوش فقه نهاده شده است در ارتباط با سیاست، بار بسیار سنگینی است و فقه به تنهایی نمی‌تواند از عهدۀ این بار بربیاید. دایرۀ فقه بسیار محدودتر از آن است که بتواند تمام این بار را تحمل بکند. در واقع این نگاه میانه به نظر می‌رسد در پرتو این ادعاها دارد مطرح می‌شود و اینکه فقه باید نگاهی بی‌طرفانه‌ای به تجدد داشته باشد، باید توجه کند که از تجربۀ جدید چه بهره‌ای می‌تواند برد، خود همین زمینه را برای پذیرش تکثر فراهم کرده؛ یعنی اینکه ما بپذیریم که در چارچوب فقه نگاه‌های متفاوت و نگاه‌های متنوعی را داشته باشیم؛ این تکثرگرایی به نظر می‌رسد نتیجۀ ادعاهاست و در پرتو این، ما نوعی بازگشت را هم می‌بینیم اتفاق افتاده است، بازگشت به فضای پیش از اسلام سیاسی، بازگشت به تجربۀ فقهای دوران مشروطه مثل نائینی؛ و نوعی نائینی‌گرایی جدید در پرتو این دارد اتفاق می‌افتد تا ما بهتر بتوانیم مسائل مربوط به دولت را درک بکنیم و پاسخ دهیم.

 بنابراین به نظر می‌رسد که ادعاهای پسااسلام‌گرایی هم قلمرو فقه سیاسی هم نوع نگاه به فقه سیاسی را کاملاً تحت تأثیر قرار داده و یک رخداد مبارکی است که امیدواریم بشود این وضعیت را تداوم دهیم.

 

منبع: فرهنگ امروز

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

ثبت نام پذیرفته شدگان نهایی کنکور سراسری ۱۴۰۵ از اول آذر انجام می‌شود

۴۹۶ هزار و ۸۰۶ نفر در کنکور سراسری و دانشجومعلم سال ۱۴۰۵ قبول شدند

تصویب ضوابط ایجاد دوره‌های تکمیلی تخصصی بالینی «فلوشیپ»

نتایج نهایی کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ اعلام شد

دانشگاه‌ها مجاز به کاهش واحدهای درسی مقطع کارشناسی شدند

کلید نهایی آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی ۱۴۰۵ اعلام شد

تاکید رئیس دانشگاه تهران بر نظارت روسای دانشکده‌ها بر پوشش دانشجویان

پیام‌نور از نیمه آذرماه به دانشجویان علوم پزشکی درس می‌دهد+جزئیات

آمازون و گوگل مالک ۳۰ درصد سهام آنتروپیک پس از عرضه اولیه می‌شوند

توسعه همکاری‌های علمی با کشورهای آفریقایی و جذب دانشجویان خارجی

نقش هوش مصنوعی در هدف قرار دادن مدرسه میناب به عنوان هدف نظامی

تأکید رئیس دانشگاه علمی‌کاربردی بر تشکیل انجمن دانش‌آموختگان

یک گام دیگر برای اصلاح ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی برداشته شد

مشوق‌های جدید فناورانه پیرو منویات رهبری؛ حمایت از پروژه‌های پرریسک

سیستم‌های زیرساختی آمریکا شکاف‌های رفع نشدنی دارند

ثبت رویداد از ایده تا کسب‌وکار دانشکده شریعتی در شبکه جهانی کارآفرینی

کپی کردن ریلزها در اینستاگرام ممنوع شد

درگذشت استاد پیشکسوت ریاضی دانشگاه صنعتی شریف

پاویون دانش‌بنیان‌ها در نمایشگاه توانمندی‌های صادراتی جمهوری اسلامی

نه قاطع انویدیا به استخدام دوباره هوانگ

تاکسی روباتیک گوگل از بزرگراه های آمریکا جمع شد

مایکروسافت با ۷ مدل جدید به جنگ اوپن ای آی و آنتروپیک رفت

نشست تخصصی دستگاه‌های پرتو ایکس در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد

ایالت اورگن جدیدترین شاکی اوپن ای آی شد

نتایج نهایی رشته‌های با آزمون دانشگاه آزاد در کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد

آغاز نخستین طرح سراسری نظرسنجی رضایت دانشجویان از اول آذرماه

تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه

سرمایه‌گذاری در اتاق شیشه‌ای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرم‌های مالی دیجیتال است؟

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای