به گزارش ثریا اول خرداد، روز بزرگداشت صدرالمتالهین شیرازی، فیلسوف نامدار عصر صفوی و بنیانگذار مکتب حکمت متعالیه، در تقویم ایران ثبت شده است. ملاصدرا با قرائت نوین خود از فلسفه اسلامی، تحولی بنیادین در اندیشههای فلسفی و عرفانی رقم زد و با تأکید بر اصولی چون حرکت جوهری و پیوند شریعت و حکمت، الگویی نو ارائه داد که همچنان مورد توجه است. این گزارش به بررسی دستاوردهای ملاصدرا و ارتباط اندیشه سیاسی او با جهان مدرن میپردازد.
تأثیرپذیری و نوآوری در مکتب صدرایی
اندیشههای ملاصدرا عمیقاً تحت تأثیر مکاتب فلسفی پیشین، بهویژه حکمت مشاء، حکمت اشراق و عرفان اسلامی قرار داشت. او با بهرهگیری از این منابع غنی و با زبان فلسفی خاص خود، چشماندازی نوین به ارمغان آورد و توانست ترکیبی منحصربهفرد از این جریانات فکری ارائه دهد که در مکتب حکمت متعالیه متبلور شد.
ملاصدرا ضمن ارج نهادن به فلاسفهای چون فارابی و ابنسینا، مبانی حکمت مشاء را به چالش کشید. در حالی که فلسفه مشاء حرکت را امری عرضی میدانست، صدرالمتالهین با ارائه نظریه حرکت جوهری، آن را اصلی بنیادین در ذات و جوهر هستی معرفی کرد. این دیدگاه انقلابی، درک عمیقتری از پویایی وجود و ماهیت اشیاء فراهم آورد.
تأثیر حکمت اشراق سهروردی، با تأکید بر نور و عقل، نیز در آثار ملاصدرا مشهود است. او با تلفیقی ماهرانه میان مبانی حکمت مشاء و اشراق، به درکی جامعتر از حقیقت و معرفت دست یافت. علاوه بر این، آموزههای عرفان اسلامی و اندیشههای بزرگانی چون مولوی و ابن عربی، به صدرالمتالهین کمک کرد تا پیوندی عمیق میان حکمت و عرفان برقرار سازد و بر اهمیت سیر و سلوک معنوی تأکید ورزد.
تفاوتهای بنیادین مکتب ملاصدرا
یکی از برجستهترین نوآوریهای ملاصدرا، اصل حرکت جوهری است. او تصریح کرد که حرکت نمیتواند به اعراض محدود شود، بلکه باید در ذات و جوهر اشیاء نفوذ کند. این تأکید بر حرکت در وجود، او را از فلاسفه پیشین متمایز ساخت و به درک پویاتری از هستی منجر شد. صدرالمتالهین معتقد بود شناخت این حرکت، راهی بهسوی حقیقت وجود است.
از دیگر ویژگیهای ممتاز مکتب صدرایی، ایجاد پیوندی عمیق بین شریعت و حکمت است. ملاصدرا شریعت را روح سیاست و حکمت میدانست و معتقد بود سیاست بدون پایبندی به اصول شریعت، از حقیقت تهی میشود. این نگرش بر اهمیت اخلاق و معنویت در اداره جامعه و زندگی اجتماعی تأکید دارد و از وجوه مهم فلسفه اسلامی اوست.
آثار ملاصدرا به جامعیت و نگاه مصلحانه شهرت دارد. او با بهرهگیری همزمان از عقل، شهود عرفانی (ذوق) و وحی، به حل مسائل فلسفی میپرداخت. این رویکرد جامع به او امکان داد تا دیدگاههای مختلف را ارزیابی کرده و ضمن نقد، آنها را در چارچوبی نوین و عمیقتر با حکمت متعالیه خود ترکیب کند و صدایی پویا در فلسفه اسلامی ارائه دهد.
اندیشه سیاسی ملاصدرا و جهان مدرن
در حوزه اندیشه سیاسی، ملاصدرا به بررسی دقیق رابطه سیاست، شریعت و اخلاق پرداخته است. او معتقد بود که سیاست باید بر پایه اصول و ارزشهای اخلاقی مستخرج از شریعت بنا شود. دو جنبه کلیدی در اندیشه سیاسی صدرالمتالهین قابل تأمل است:
نخست، رابطه ارگانیک سیاست و شریعت؛ صدرالمتالهین شریعت را روح سیاست معرفی میکند و تأکید دارد که سیاست بدون آن، از حقیقت و معنا تهی خواهد شد. این دیدگاه در جهان معاصر، میتواند پاسخی به بحرانهای ناشی از سیاستهای صرفاً سکولار باشد و بر ضرورت بازگشت به اصول اخلاقی و معنوی در حکمرانی تأکید میکند.
دوم، تأکید بر انسانمحوری و اختیار؛ ملاصدرا انسان را موجودی مختار و در حال حرکت و تکامل دائمی توصیف میکند که باید از قوه اختیار خود بهره جوید. این دیدگاه با ارزشهای جهان مدرن، که بر آزادی و اختیار انسان تأکید دارد، همراستاست. اندیشه سیاسی ملاصدرا از این منظر میتواند الهامبخش انسان معاصر برای تحقق آرمانهایی چون آزادی و عدالت باشد.
نتیجهگیری: حکمت متعالیه، گفتمانی زنده
در نهایت، مکتب حکمت متعالیه ملاصدرا، با تکامل بخشیدن به تفکر فلسفی و عرفانی در جهان اسلام، ابعاد نوینی از هستی و انسان را آشکار میسازد. پیوند عمیق سیاست و شریعت و تأکید بر اصول اخلاقی در اندیشه سیاسی صدرالمتالهین، همچنان در جهان مدرن معنادار و راهگشاست. این اندیشهها نه یک مکتب تاریخی صرف، بلکه گفتمانی زنده برای پاسخ به چالشهای معاصر و طراحی نظامهایی مبتنی بر ارزشهای انسانی و معنوی است.
اقدامات حرم حضرت ابوالفضل العباس(ع) برای استقبال از ماه محرم
رویکردی اجتهادی بر جایگاه مردم در حکمرانی از منظر فقه شیعه در کتاب «فقه، مردم و حکمرانی»
واکاوی در مسئله عرفان و سلامت معنوی کودکان در یک نشست
نتیجه نهایی گفتگوی پیامبر با مسیحیان نجران پس از ماجرای مباهله چه شد؟
افتتاح سردخانه دومداره آمونیاکی شهر اهر با حضور حجت الاسلام خاموشی
هشدار قالیباف به ترامپ و دیگر رهبران جهان+عکس
حجتالاسلام قمی: زبان در وصف شما مردم مبعوث شده قاصر است
طرح روضههای خانگی سدره به مناسبت ماه محرم آغاز به کار کرد
نیاز داریم که همگی نسبت به معضلات و نیازها احساس مسئولیت کنیم
جزئیات جدید اعمال سوابق تحصیلی در کنکور سراسری ۱۴۰۵ را اینجا بخوانید
به کارگیری هوش مصنوعی جمینای در کروم به غرب آسیا رسید
زیرساخت حقیقی این سرزمین، تمدن کهن، فرهنگ و هنر ماندگارش است
تعیین سقف افزایش شهریه دانشگاههای غیردولتی بر اساس نرخ تورم
از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
اقتدار دفاعی ایران، ایدهای نو در بازیهای رومیزی
۳۵ ثانیه، ۷۲۰ هزار گلوله در لامرد/ جنایتی که روایت نشد
آئین اختتامیه روایت علوی برگزار شد
بازیهای تیم ملی فوتبال ایران در سینماها پخش میشود
معرفی چهار آلبوم موسیقی تازه وارد در فضای مجازی
روایت جواد موگویی از یک جنایت جنگی: حادثه لامرد در سایه روایتهای اشتباه رسانهای گم شد
جزئیات برنامههای محرمی اوقاف در قالب طرح سوگواره بصیرت عاشورایی اعلام شد
دقت در نسبت با خاستگاه علوم انسانی بسیار مهم است
پویش «ایران در پناه قرآن» تا پایان خرداد تمدید شد
برگزاری نمایشگاه معماری حرمین شریفین در مکه مکرمه
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
تداوم فعالیت علمی دانشگاه شهید بهشتی با وجود آسیب در جنگ
ضیافت نور در آسمان خرداد؛ دیدار دو سیاره منظومه شمسی در آسمان ایران
نسخه جدید چتجیپیتی؛ از تولید عکس تا رزرو سفر در یک پنجره
مهلت دفاع از پایان نامه دستیاران پزشکی تا پایان آذر ۱۴۰۵ تمدید شد
حضوری شدن برخی امتحانات دانشگاه علم و صنعت در مقطع کارشناسی
ایران در جمع ۶ کشور دارای توان ساخت تجهیزات پیشرفته کرایوژنیک
چرا نقش استادان دانشگاه فراتر از کلاس درس است؟
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
هوش مصنوعی زلزله یاب شد
ثبتنام خودکار ۸۵ درصد دانشآموزان ابتدایی در استان سمنان
فعالیت ۳۷ هزار سفیر سلامت دانشآموزی
هفته بینالمللی قرآن در کربلا افتتاح شد
چرا روابط فیلم «تهران کنارت» در سطح ماند؟
ولایت فقیه یک هویت تمدنی و تاریخی برای ملت ایران است
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
دستگاههای اجرایی ملزم به استفاده از پیامرسانهای بومی شدند
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
پیش ثبتنام الکامپ ۲۹ آغاز شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
جزئیات احکام انضباطی دانشجویان در ایمیل معاون دانشجویی دانشگاه شریف به اساتید
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
زندگی امام موسی کاظم (ع) تابلویی تمامعیار از مدیریت بحران و کادرسازی دینی است
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
آیتالله مبلغی: نخستین ثمره استقامت، گشایش راهها و شکستن بنبستهاست
ثبت نام ۲ هزار هیئت جدید در سامانه عطر سیب/ رویکرد نمایشگاه امسال خانواده محور است
خدمترسانی موکب ها به زائران عید غدیر در نجف اشرف
روایتی از بزرگترین وقف درمانی تهران در کتاب «میراث فرمانفرما»
آخرین حضور و غیاب کودکان شهید میناب با حضور پرویز پرستویی
بازیگر معروف فیلم پدرخوانده ترامپ را ظالم و فاسد خواند
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
آنچه سیاهچالهای عباسی درباره امام کاظم(ع) پنهان نکردند
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
وزارت آموزش و پرورش اعلام برنامه امتحانات نهایی را تکذیب کرد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
مساله وطن در صدای علیرضا قربانی و نجابتِ اندوه در آهنگ جدید او
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
اقتباسی عروسکی از رمان «اسب جنگی» به روی صحنه رفت
رویکرد تحولی سمپاد از تربیت دانشآموز موفق به سوی پرورش انسان اثرگذار
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
آیتالله مبلغی: نخستین ثمره استقامت، گشایش راهها و شکستن بنبستهاست
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.