به گزارش ثریا یکی از پرسشهای بنیادین در مطالعات اسلامی، به ویژه برای پژوهشگران شیعه، این است که چرا اهلبیت(علیهمالسلام) با برخورداری از علم لدنی و مقام امامت، همانند پیامبران اولوالعزم، اقدام به تألیف و تدوین کتابی مستقل و مکتوب به قلم خود ننمودند؟ آیا این امر باعث محرومیت امت از گنجینههای علمی آنان نشد؟
در راستای ابعاد مختلف این پرسش با حجتالاسلام محمد عباسی، کارشناس پاسخگویی به شبهات دینی به گفتوگو نشستم که مشروح آن در ادامه تقدیم شما میگردد.
بسمالله الرحمن الرحیم
در پاسخ به این سوال باید گفت: در قرآن کریم تنها نسبت به پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) آمده است که چرا ایشان کتابی ننوشتهاند. در سوره عنکبوت، آیه ۴۸، به این مطلب اشاره شده است:
«وَ مَا کُنتَ تَتْلُو مِن قَبْلِهِ مِن کِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِیَمِینِکَ إِذاً لَّارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ» (و تو پیش از این [قرآن]، هیچ کتابی را نمیخواندی و با دست خود چیزی نمینوشتی؛ در آن صورت، باطلاندیشان در مورد وحی قطعاً به شک میافتادند).
اگر پیامبر اکرم مطلبی را مینوشتند و دست به قلم میبردند، در آن صورت برخی افراد شروع به ایجاد شک و شبهه میکردند و میگفتند: «آنچه شما ادعا میکنید که از ناحیه خدای متعال است، در واقع نوشتههای خودتان است.» اما پیامبر اکرم «اُمّی» بود؛ یعنی کسی که مدرسه نرفته بود و به طور متعارف، قدرت نوشتن نداشت. بنابراین، آنچه آن حضرت میفرمایند، آموختههایی نیست که از دیگران گرفته باشد، بلکه عنایتی است که خدای متعال به ایشان داشته و از این طریق، عالم شده است. «عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَی» (به او [جبرئیل] که بسیار نیرومند است، آموخت).
حال با توجه به این ملاک، در مورد اهلبیت (علیهمالسلام) چگونه میتوان تحلیل کرد؟ به نظر میرسد همان دلیلی که درباره پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) وجود داشت، در مورد ائمه (ع) نیز صادق است. اگر آن بزرگواران نیز مستقیماً کتابی مینوشتند، این باب برای مخالفان باز میشد تا به شیعه تهمت بزنند که: «شیعه در کنار قرآن، کتاب دیگری دارد!»
برای مثال، اگر در دست یک شیعه، کتابی دیده میشد که منسوب به امام صادق (ع) یا امیرالمؤمنین (ع) بود، به او تهمت میزدند که از قرآن دور افتاده و به جای تمسک به قرآن، به کتاب دیگری روی آورده است. در نتیجه میگفتند: «اینان از اسلام خارج شدهاند و به کتاب دیگری اعتقاد دارند.» بنابراین، مجال چنین اتهامهایی فراهم میشد.
لذا ائمه (علیهمالسلام) با تدبیر حکیمانهای که به کار بردند، با این که خود معلم و مدرس قرآن بودند و معارف قرآن و روایات را بیان میفرمودند، اما مستقیماً دست به تألیف کتاب نزدند تا این بهانه از دست مخالفان گرفته شود.
با این حال، میدانیم که برای ماندگاری مطالب علمی برای آیندگان، نوشتن ضروری است؛ چنان که در روایات نیز آمده است:
«اِقِیدُوا العِلمَ بِالکِتابَة»دانش را با نوشتن به بند کشید و نگهدارش کنید.
اگر مطالب فقط به صورت شفاهی نقل شود، به مرور زمان فراموش شده و از بین میرود. بنابراین، نوشتن از اهمیت بالایی برخوردار است.
در نتیجه، از یک سو اگر ائمه (ع) مستقیماً کتاب مینوشتند، شبههها و اتهامها به شیعه گسترش مییافت و از سوی دیگر، اگر این مطالب نوشته نمیشد، خطر فراموشی و محرومیت امت از این بیانات ارزشمند وجود داشت.
لذا آن تدبیری که ائمه (علیهمالسلام) اتخاذ کردند، این بود که با پرورش شاگردان و تشکیل جلسات درس، معارف را به انسانهای فاضل و مطمئن منتقل کردند و آنان این مطالب را نوشتند. بنابراین، جوامع حدیثی در واقع همان بیانات اهلبیت هستند که به صورت، برای مثال، املای جلسات درسی، توسط اصحاب تنظیم و دستهبندی شده و به صورت کتابهای حدیثی درآمدهاند.
امروزه این آثار در دسترس همگان قرار دارد؛ مانند بیانات امام صادق (علیهالسلام)، یا کتاب نهجالبلاغه که شامل سخنان امیرالمؤمنین (علیهالسلام) است، و نیز صحیفه سجادیه که مناجاتها و دعاهای امام سجاد (حضرت زینالعابدین) را در بر میگیرد. این مطالب اگرچه به صورت خلاصه و با واسطه نوشته شدهاند، اما هر دو هدف را محقق ساختهاند: هم مسئله «قَیِّدُوا العِلْمَ بِالکِتَابَة» تحقق یافته و این معارف به دست آیندگان رسیده، و هم اینکه مطالب مستقیماً توسط خود اهلبیت نوشته نشده تا زمینه اتهام و افترا فراهم شود.
منبع: حوزه
پلیس چین با این عینک جاده ها را کنترل می کند
چینیها قطار را به هواپیما تبدیل کردند! | رکورد ساخت سریعترین قطار جهان شکست
شیائومی از یک ماشین لباسشویی ۱۴ کیلوگرمی پیشرفته مجهز به HyperOS رونمایی کرد
ارزانترین یخچالهای ایرانی بازار را بشناسید
الجی اولین تلویزیون Micro RGB خود را معرفی کرد
رم گران شد، گوشیهای ۱۶ گیگابایتی نایاب می شوند
مقایسه گلکسی تب S۱۱ اولترا و گلکسی تب S۱۰ اولترا
یافتن ذخائر طلا در عمق زمین راحت شد
عقبنشینی گوگل مقابل دیزنی
رباتها را مثل بازی موبایل کنترل کنید
کوچکترین رباتهای جهان متولد شدند
واکنش کاظمی به حواشی اخیر پخش موسیقی در مدارس
پیگیری مشکلات و مطالبات معلمان
هشدار نسبت به نفوذ ناهنجاریها در پوشش فعالیتهای فرهنگی و هنری مدارس
آلبوم تصاویر بارش شهابی جوزایی ۲۰۲۵
اعمال تغییرات جزئی در سند مواد پیشرفته
موشک اطلس ۵ ماهوارههای آمازون را راهی مدار زمین کرد
یک ایستگاه لرزهنگاری باند پهن وارد مدار مؤسسه ژئوفیزیک شد
عکس تلسکوپ فضایی هابل از یک کهکشان با دنباله گازی
استارتآپی که میخواهد انرژی را با لیزر از فضا به زمین منتقل کند
درس صبری که از امام روح الله باید بیاموزیم
آشوریها چه کسانی هستند؟
تفاله هوش مصنوعی لغت سال فرهنگ وبستر شد
آسفالت ساخته شده با جلبک ترک نمیخورد
موی انسان، ابزار جدید سنجش آلودگی هوا
جیمز وب اولین شواهد از دایناسورهای کیهانی را کشف کرد
رم گران شد، گوشیهای ۱۶ گیگابایتی نایاب می شوند
چرا قبل از اینکه ساعت زنگ بزند، از خواب بیدار میشویم
کشف ارتباط ژنتیکی میان حساسیت به صداهای روزمره و اختلالات روانی
تحصیل بیش از ۲۳ درصد دانشآموزان تهرانی در مدارس غیردولتی/تهران نیازمند ۵۰۰۰ کلاس درس جدید
آغاز ثبتنام آزمون پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵
دانشآموزان در حال آماده شدن برای امتحانات نوبت اول/ ارزشیابی اوراق در اختیار مدارس است
نیروی انسانی مهمترین عامل اقتدار کشورها
اولین پرواز موفق پهپاد جاسوسی رادارگریز چین با سرعت ۱۰۰۰ کیلومتر در ساعت
هوش مصنوعی، نقشه میدان مغناطیسی خورشید را ترسیم کرد
هشدار درباره بزهدیدگی خاموش کودکان در فضای مجازی
چرخه معیوب غیر قابل شکستی که بیخوابی در مغز ایجاد میکند!
کاخ سفید پا به میدان هوش مصنوعی گذاشت
شناسایی قربانی انفجار بمب اتمی ژاپن پس از ۸ دهه
ثبتنام آزمون پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ آغاز شد
پذیرش دانشجویان خارجی با نظارت کامل معاونت آموزشی و رعایت ظرفیت
تشکیل کارگروه ویژه برای حل بحران مدارک دانشجویان پیام نور
نابودی یک درخت ۵۰۰۰ ساله با یک اشتباه شوک آور
پرندهای که ۱۰ ماه بدون توقف پرواز میکند!
کدام گوشی های سامسونگ بهروزرسانی جدید را دریافت می کنند؟
درباره پوکو X۸ پرو چه میدانیم؟
رصد دوز پرتو در نیروگاههای هستهای و مراکز پرتودرمانی با خوانشگر بومی
وظیفه بزرگِ انگشت کوچک پا / اگر نباشد چه میشود؟
ایران در فهرست کشورهای پیشرفته درمان با پیوند مدفوع (اینفوگرافیک)
روش قطعی افزایش عمر کشف شد؛ اما چرا کسی حاضر نیست آن را امتحان کند؟
آیا واقعاً کفش پاشنهبلند شکل پا را تغییر میدهد
راهحل جدید برای تعامل طبیعی و ایمن رباتها با انسان
کشف لایه سنگی ۲۰ کیلومتری زیر برمودا؛ راز ارتفاع غیرعادی کف اقیانوس فاش شد
انتخاب شهردار در مدارس استثنایی تهران برای نخستین بار
آگهی/ تفاوت میکروسکوپ بیولوژی دو چشمی و سه چشمی
تبدیل مدارس به کانونهای فعال برای معرفی پروژههای اثرگذار/ حضور ۷۰۰ شهردار مدرسه در تهران
بطحایی: تحقق عدالت آموزشی بدون نقشه راه در حد شعار باقی میماند
ثروتمندان به مدارس غیرانتفاعی روی آوردهاند/ نظام آموزش عمومی، مدرسه طبقات متوسط شده است
۱۰ فناوری برتر که در سال ۲۰۲۶ پیشرفت خواهند کرد
آلبوم تصاویر فضایی روزهای گذشته به انتخاب آژانس فضایی اروپا
ایلان ماسک آزمایش روبوتاکسی بدون راننده تسلا را تأیید کرد
استفاده از نانوذرات برای رهایش داروی ضدسرطان پستان
دشمنی که حتی نمیتوانست نام امام علی(ع) را تحمل کند
خداوند بزرگ چه نیازی به خلقت انسان داشت؟
چرا باید نماز بخوانیم؟
پاسخ خواندنی قرآن به کسانی که معاد را انکار میکنند
حدیث صریح و واضحی درباره ولایت فقیه داریم؟
ملکه چند روزه متولد میشود؟زمان دقیق تولد ملکه
آمپول لاغری ایران ساخت، رونمایی شد
آیا ما فقط از ۱۰ درصد توان مغز خود استفاده میکنیم؟
چرا در هوای سرد میلرزیم؟
جذابیت مرگبار پودر درخشان / درخشش پودر آبی چطور یک شهر را به کابوسی هستهای فرو برد؟
وعده تازه ایلان ماسک: استارلینک با سرعت گیگابیتی در راه است
افشای طراحی و تاریخ معرفی هواوی نوا ۱۵
سامسونگ چه در چنته دارد؟ برگ برنده گلکسی S۲۶ لو رفت
چرا شیشه ضدگلوله ترک میخورد اما نمیشکند؟
این خودرو لوکس فقط برای ۹۰ نفر در دنیا ساخته شده است
کروموزوم Y در حال نابودی است؟ حقیقت علمی درباره آینده مردان
اطلاعات خانوارهای کودکان بازمانده از تحصیل در اختیار آموزش و پرورش قرار میگیرد
امروز؛ آخرین مهلت ثبتنام در المپیادهای علمی کشور
هبة الله صفت کدام پیامبر بود؟
داوران فصل جدید حسینیه معلی معرفی شدند
باز شدن قفل درهای بسته با این ذکر مجرب
راز برآورده شدن حاجات از زبان استاد آیت الله بهجت
دعای همیشگیِ قنوت آیتالله العظمی خوئی
خداوند بزرگ چه نیازی به خلقت انسان داشت؟
اثر شگفتانگیز دعای مادر در حدیثی از پیامبر اسلام (ص)
دشمنی که حتی نمیتوانست نام امام علی(ع) را تحمل کند
آیا واقعا سادات برای فرار از ظلم خلفا به ایران آمدند؟
نامهای از بهشت از خدای متعال به بنده مؤمن
نماز خواندن با دندان طلا برای مردان صحیح است؟
بوسه حاج قاسم عزیز بر کف پای مادر
این فرمانده محبوب خود را پاسدار معمولی معرفی میکرد
پاسخ خواندنی قرآن به کسانی که معاد را انکار میکنند
آشوریها چه کسانی هستند؟
تینو صالحی سرگرد کلانتری ۱۱ شد
دستور اخلاقی پیامبر(ص) به حضرت زهرا (س)
مسعود کیمیایی به زودی ترخیص میشود
مرضیه برومند پس از ۱۶ سال مقابل دوربین رفت
آخرین خبر از وضعیت سلامتی هوشنگ مرادی کرمانی
شفاعت حضرت زهرا (س)، باعث گستاخی گنهکاران در ارتکاب گناه نمیشود؟
ماجرای بازبینی و اصلاح وصیتنامه امام خمینی(ره) چه بود؟
شیوهای که شهید ماهانی به مادرش احترام میگذاشت
حدیث صریح و واضحی درباره ولایت فقیه داریم؟
داستان یک رئیس جمهور شهید در لابهلای کتابها
چرا برحضرت فاطمه (س) صلوات میفرستیم؟
سینهزنی در جشن تولد امامان جایز است؟
جشن میلاد حضرت زهرا (س) هیئت کجا بریم؟
امان مردم غریب و بیامان خوش آمدی / دلیل خلقت زمین و آسمان خوش آمدی
مواجهه نویسندگان با امام رضا(ع) چگونه بود؟
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.