به گزارش ثریا اسماعیل آذر شاعر، ادیب و مجری شناخته‌شده ایرانی است که در ۱۸ آذر ۱۳۲۳ در اصفهان متولد شد. او پس از تغییر مسیر تحصیلی از علوم تجربی به ادبیات، دکترای زبان و ادبیات فارسی و کارشناسی ارشد ادبیات تطبیقی گرفت و به‌عنوان استاد و مدیر گروه در دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات فعالیت داشت. آذر بیش از دو دهه مجری برنامه تلویزیونی «مشاعره» بوده و نقش مهمی در ترویج این سنت ادبی ایفا کرده است. او همچنین در نهادهای فرهنگی و ادبی مختلف عضویت داشته و بیش از ۱۷ عنوان کتاب در زمینه ادبیات فارسی، مطالعات قرآنی و ادبیات تطبیقی تألیف یا سرپرستی کرده است. با او درباره یلدا و نوروز و مهرگان گفتگویی داشتیم که مشروح آن را می‌خوانید.
*در ایران کهن جشن‌هایی مثل نورورز و سده و مهرگان داریم، و شب یلدا هم هست که هرکدام در بنیانشان به نوعی با نور و روشنی و گرمی و رویش و تقابل با ظلمت و تاریکی مرتبط هستند. نظر شما در این باره چیست؟
این جشن‌ها یعنی جشن نوروز یا مهرگان جشن زمان هستند، جشن نور نیستند، جشن زمان هستند. یلدا به قرن سوم میلادی برمی‌گردد، سال ۲۸۴ میلادی اورلیان امپراطور روم یک معبدی را در میدان مقدس سیزبس ساخته بود و جشن زایش خورشید را می‌گرفتند. بعد از آن حدود ۹۸ سال بعد امپراتوری روی کار آمد به نام اونه آله الیوس دستوری داد. چون این مربوط به آئین مهر بود و مهری‌ها اینکار را می‌کردند، آئین مهر همه جا رواج داشت، انه الیوس دستور داد، مهری‌ها را تحقیر کنند و هرچه مهری بود جمع کردند، یا با قتل عام یا با خشونت و…. و مسیحیت جان گرفت. با چهار پنج روز فاصله از شب میلاد مهر، اینها ۲۵ دسامبر را تولد مسیح انتخاب کردند، سال ۳۸۲ میلادی. بنابراین یلدا به وجود آمد از آرامی. این واژه ریشه‌اش در آرامی است، و حالا یعنی تولد حضرت عیسی مسیح. ما این را چله می‌گوئیم.
این شب را چرا جشن می‌گیریم؟
برای اینکه برج قوس به فرجام می‌رسد و برج جدی در آفتاب تحویل می‌کند، یعنی آفتاب به دورترین نقطه جنوب شرق خودش می‌رسد، یعنی شب‌ها بلند و بلندتر شدند، و از فردا خورشید برمی‌گردد دوباره به طرف شمال شرق خودش، یعنی روزها بلند می‌شود و شب‌ها کوتاه. این شب که جَدی در آفتاب تحویل می‌کند، این را خیلی نحس می‌دانستند و جز شب‌های پر نحوست است. به همین دلیل این شب را جشن می‌گرفتند که نحوستش دامان آنها را نگیرد، در این شب سفره می‌انداختند، خشکباری در آن بود به نام به نام مَیَزد، و نوشیدنی به نام زَو، که زور هم از همین ریشه هست در پهلوی. شب‌ها قصه می‌گفتند که طول شب بهشان نگذرد؛ این قصه بعد از اسلام تبدیل شد به شاهنامه و در این چند سال اخیر هم حافظ خوانی.
یلدا تلاش ماست برای اینکه نحوست این شب بگذرد، و البته جنگ میان تیرگی و روشنی است، ظلمت و نور. اینها با هم می‌جنگند.
اندیشه پشت آن و پشتوانه آن چیست؟
اینها پشتوانه می‌خواهد، این ماجرا پشتوانه‌اش زراعت و دهقانی است. ما امروز با ابزار زندگی می‌کنیم، آن روزگار آنها با خاک و طبیعت زندگی می‌کردند، زمستان خاک خواب بود و نمی‌توانست سراغش رفت. در زمین یخ‌زده کسی نمی‌توانست کشت و کار بکند. بنابراین به محض اینکه به این نقطه می‌رسیدند و بوی بهار، بوی روزبلند می‌آمد، اینها از خواب بیدار می‌شدند. این ضرب‌المثل که «دی چو بگذشت به سر عشق بهاری دارد»، اینها عاشق بهار بودند برای اینکه کارشان را آغاز بکنند. این خیلی مهم است.
چه قصه‌هایی در این باره هست؟ و اصطلاحاتی مثل چله کوچک و چله بزرگ چرا درست شده است؟
حالا چله کوچک و چله بزرگ چرا درست شده است؟ برای اینکه چهار روز آخر چله بزرگه و چهار روز اول چله کوچکه، این دوتا داشته، یعنی چهارچاری. این بنیاد و کوران و اوج سرماست و بعد از آن می‌رسیم به ماه اسفند، اسفند سه دهه دارد، اهمن و بهمن و سرمای پیرزن. باز در این سه روز هم جشن می‌گرفتند. روز اول دی هم در پهلوی و در اوستایی ددوش، ددور، دادار، ریشه‌اش این است و از دادار می‌آید، یعنی ماه خدا. و روز اولش را خور روز می‌نامیدند و جشن می‌گرفتند. یعنی روز خورشید. در آثار الباقیه ابوریحان بیرونی، در زین الاخبار گردیزی و در شمار القلوب ثعالبی هم آمده.
از آنها گذشته هرچه در سفره یلدا هست نشانه‌های اسطوره‌ای دارد. هندوانه و انار، اینها داستان دارد.
چله کوچک، چله بزرگ، خود این حضور انار و هندوانه و این‌هایی که فرمودید قصه دارد و اسطوره پشتش هست، این آمیختگی یک باوری که در ارتباط با شیوه زندگی مردم بوده، که مرتبط با زمین و طبیعت بوده، با فرهنگ، یعنی مردم می‌آیند اینها را تبدیل به قصه می‌کنند برای اینکه بتوانند آن را به نسل بعد منتقل کنند؟
هیچکدام اینها هم نباشد، این را بدانیم که مردم ایران در کارنامه‌شان شادترین مردم جهان هستند. اینها از هر رویدادی جشن می‌ساختند که شادی بکنند. در زمان بهرام گور پادشاه پنجم ساسانی، این قول کریستینسن است درباره دوران ساسانی، او در تاریخ ساسانیان می‌گوید که در تمام چهارراه‌ها لولیان نواختند و مردم رقص و پایکوبی می‌کردند که شادی در خودشان ایجاد شود. در زمان بهرام گور از هند لولی وارد می‌کردند، مطرب وارد کردند. به همین دلیل بود که موسیقی‌دان‌هایی مثل نکیسا و باربد و… اینها قد می‌کشیدند و ترانه‌سرایان مثل هلالی جغتایی و رودکی بودند که آثار فراوانی داشته‌اند و این خیلی اهمیت دارد. این موضوعات تحقیق فراوانی لازم دارد و باید بیشتر روی آن وقت گذاشت.
منبع: مهر
تصویر/فراز مهم پیام رهبر انقلاب
۲ پهپاد لوکاس غنیمت گرفته شدهٔ دشمن آمریکایی توسط سپاه+عکس
آزمون وکالت کانون وکلای دادگستری ۱۴۰۵ با حضور ۱۰۱ هزار نفر برگزار شد
دانش‌آموزان ایران پای آرمان‌های انقلاب و دفاع از وطن ایستاده‌اند
اخذ مجوز استخدام ۹ معلم بازمانده حادثه دبستان شجره طیبه میناب
فوتبال از مدرسه تا تیم ملی؛ وعده تازه برای کشف استعداد در دانش‌آموزان
ایلان ماسک اسپیس ایکس و تسلا را ادغام می‌کند؟
ترامپ اورکل را وادار به عقب نشینی از قرارداد با تراشه ساز چینی کرد
تصمیم جدید وزارت علوم درباره درخواست دانشگاه‌ها برای ایجاد رشته جدید
با وجود تحریم‌ها، تجهیزات کوانتومی بومی در حال ساخت است
وام تحصیلی این دانشجویان ۵۰ درصد افزایش می‌یابد
تغییر و به‌روزرسانی ۵۰ تا ۷۰ درصدی رشته‌های کشاورزی
گوگل به مدارس هشدار داد
دختران ایرانی در جستجوی «خود»؛ هویت در میدان کشمکش سنت و مدرنیته
روز مبارزه با استکبار، روز به خاک مالیدن پوزه قلدران وحشی خواهد شد
قرآن از راز ماندگاری قدرت فرعون می‌گوید
آغاز کار نگارش جلد دوم مجموعه چهار جلدی «کربن‌شناسی»
آیا بانک‌ها برای خلق پول به مجوز فقهی نیاز دارند؟
مسجد باید میدان‌دار اصلی فعالیت‌های قرآنی جامعه شود
وام تحصیلی دانشجویان برتر، ممتاز و متأهل ۵۰ درصد افزایش می‌یابد
ثبت‌نام وام‌های تحصیلی و ودیعه مسکن متأهلی دانشجویان شروع شد
اعلام فهرست رشته‌های پذیرش مستقیم دستیاری تخصصی از بین پزشکان عمومی
وزیر علوم: پیوند دانش و فناوری، قدرت ملی را افزایش می‌دهد
مسئولیت شرعی والدین در قبال نیازهای فرزندان امروز چیست؟
موج جدید هک سوپرمارکت‌های اروپا
سرلشکر رضایی: ملت ایران شکست بزرگی را به ترامپ تحمیل کرد
واکنش کاخ سفید پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای+عکس
شکار پهپادهای آمریکایی سوژه توییت سخنگوی سپاه+عکس
پاسخ صمیمانه فرمانده نیروی دریایی سپاه به نامه دختران جهادگر مازندرانی+عکس
بت ترامپ با شکست در جنگ با ایران ترک برداشت+عکس
زلزلهٔ ۳.۱ ریشتری در عمق ۱۵ کیلومتری زمین، بیرم فارس را لرزاند
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و ضربه سیاسی بزرگ به دونالد ترامپ
کنایه سفارت ایران در لندن به ترامپ پس از شکست انتخاباتی +عکس
تب هوش مصنوعی در شرکت‌ها هم داغ شد
علت فوت حمید علیدوستی چه بود؟
داروهایی که به نفع ویروس عمل می‌کند و سلامت بیمار را به خطر می‌اندازد
کشف یک جرم مرموز در لبه منظومه شمسی توسط اخترشناسان
تصویر روز ناسا از شب در سیاره‌ای وهم‌انگیز
کنجکاوی کودک تا کجا باید درباره تلفن همراه والدین پیش برود؟
کتاب صوتی «پل‌های مدیسون کانتی» منتشر شد
چرا از قهرمانان فقط مدال‌هایشان را می‌بینیم؟
کتاب «هم‌سفیر» منتشر شد
ستاره اسکندری پس از هفت سال به صحنه تئاتر بازمی‌گردد
کمبود جدی فضای آموزشی در مناطق حاشیه‌ای و پرتراکم شهری
دانش‌آموزان قرآنی شایسته قدردانی هستند
چرا سریال «روشنایی شب» با واکنش رسانه صهیونیستی مواجه شد؟
محدودیت دسترسی به اطلاعات اسلحه‌ها برای نوجوانان در چت جی پی تی
ثبت‌نام آزمون انتخاب حسابدار رسمی سال ١۴۰۵ آغاز شد؛ اعلام زمان آزمون
تسهیلات جدید برای قبولی‌های ارشد و دکتری از سوی وزارت علوم
نمرات مردودی دانشجویان ورودی ۱۴۰۲ به بعد در معدل کل محاسبه نمی‌شود
تفکیک مسیر ارتقای اساتید علوم انسانی از رشته‌های مهندسی و کشاورزی
امکان ویرایش معدل و سهمیه در آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی فراهم شد
کلیداولیه آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی۱۴۰۵ منتشر شد
کد آیسیک چیست؟ راهنمای انتخاب و استعلام فعالیت اقتصادی | آرمیتاتکس
محرابی که در عید قربان تبریز به خون نشست؛ نخستین شهید محراب که بود؟
نمایشگاه جدید موزه «جستجوی ایران» افتتاح شد؛ بازخوانی ریشه‌های بحران هویت و گسست تاریخی
رمانی در ستایش قدیس مهربانی برنده جایزه بزرگ رمان آکادمی فرانسه شد
۱۷۳ هنرمند در جشنواره هنرهای تجسمی جوانان رقابت می‌کنند
تنوع دیدگاه‌ها معیار انتخاب در کارگاه نقاشی جشنواره تجسمی جوانان است
هومن کیایی و مجتبی رجبی‌معمار «داستان زندگی من» را روایت می‌کنند
فیلم‌های «بالاچ» و «سومری‌ها» اکران می‌شوند
معرفی اعضای هیئت انتخاب آثار جشنواره تئاتر خیابانی مریوان
تلاش برای کشف استعدادها؛ بخش بین‌المللی تئاتر نیاز به تقویت دارد
یک بازار سه روایت؛ بندرعباس در تهران تماشایی شد
متا خارج از دادگاه نوجوان شاکی را راضی به تسویه کرد
دانشگاه آزاد اسلامی در زمره ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار دارد
اجرای طرح فروش حضوری و مجازی کتاب‌فروشی‌ها در «بازار کتاب»
لبیک نهادهای علمی به پیام رهبر انقلاب: برای خیزش علمی شتابان آماده‌ایم
نحوه دریافت ارز از دانشجویان خارجی اعلام شد
جزییات افزایش تسهیلات رفاهی دانشجویان علوم پزشکی؛ افزایش وام ازدواج
نوبت دوم آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی سال ۱۴۰۵ در ۳۳ رشته برگزار شد
ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی در سال ۱۴۰۶ تعیین شد
رونمایی از نرم‌افزار «ردا کارت» دانشجویی؛ زمان اجرا به زودی مشخص می‌شود
فرهنگستان علوم ظرفیت خود را برای تحقق خیزش علمی کشور به کار می‌گیرد
کنار رفتن «حجاب ابزار» برای مستندسازی یک فرصت است؛ فرا رفتن از گزارش
حریم خصوصی در فضای مجازی؛ انتشار پیام و تصویر دیگران شرعا جایز است؟
حجت‌الاسلام قمی: هیئت، سیاسی‌ترین و استکبارستیزترین محفل شیعه است
«گوهر فضیلت»؛ بازخوانی میراث علمی و سلوک معنوی آیت‌الله مروارید
وقتی تصویر و صدای جعلی به نام حقیقت منتشر می‌شود؛حکم شرعی تغییر هوشمند
فاطمیه فرصتی برای پیوند محبت فاطمی با فرهنگ وقف و خیر ماندگار
رونمایی از نرم‌افزار «ردا کارت» دانشجویی؛ زمان اجرا به زودی مشخص می‌شود
ظرفیت پذیرش پزشکی و دندانپزشکی در سال ۱۴۰۶ تعیین شد
فرهنگستان علوم ظرفیت خود را برای تحقق خیزش علمی کشور به کار می‌گیرد
جزییات افزایش تسهیلات رفاهی دانشجویان علوم پزشکی؛ افزایش وام ازدواج
نوبت دوم آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی سال ۱۴۰۵ در ۳۳ رشته برگزار شد
«گوهر فضیلت»؛ بازخوانی میراث علمی و سلوک معنوی آیت‌الله مروارید
رویا میرعلمی مهمان آخرین قسمت «هم‌کلام» می‌شود
اپل لپ تاپ گرانقیمت با نمایشگر لمسی را معرفی کرد
نقشم در «نسخه آزمایشی» از من دور بود؛ سارقی که بعد از نامزدی توبه کرد
لبیک نهادهای علمی به پیام رهبر انقلاب: برای خیزش علمی شتابان آماده‌ایم
کنار رفتن «حجاب ابزار» برای مستندسازی یک فرصت است؛ فرا رفتن از گزارش
تسهیلات جدید برای قبولی‌های ارشد و دکتری از سوی وزارت علوم
حریم خصوصی در فضای مجازی؛ انتشار پیام و تصویر دیگران شرعا جایز است؟
وقتی تصویر و صدای جعلی به نام حقیقت منتشر می‌شود؛حکم شرعی تغییر هوشمند
از بازتاب سخنان تلخ اکبر زنجان‌پور تا گرامی‌داشتی برای اکبر عبدی
حجت‌الاسلام قمی: هیئت، سیاسی‌ترین و استکبارستیزترین محفل شیعه است
«کافه سلطان»؛ روایت زندگی روزمره در سایه جنگ
نحوه دریافت ارز از دانشجویان خارجی اعلام شد
تفکیک مسیر ارتقای اساتید علوم انسانی از رشته‌های مهندسی و کشاورزی
فاطمیه فرصتی برای پیوند محبت فاطمی با فرهنگ وقف و خیر ماندگار
امکان ویرایش معدل و سهمیه در آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی فراهم شد
گرم‌کن گرافنی ژاپنی در سه ثانیه گرم می‌شود
معرفی آثار ۲ بخش از جشنواره فیلم مقاومت
ثبت‌نام آزمون انتخاب حسابدار رسمی سال ١۴۰۵ آغاز شد؛ اعلام زمان آزمون
کد آیسیک چیست؟ راهنمای انتخاب و استعلام فعالیت اقتصادی | آرمیتاتکس
موسیقی بازی‌ها از قاب نمایشگر تا صحنه ارکسترال
علت فوت حمید علیدوستی چه بود؟
یک بازار سه روایت؛ بندرعباس در تهران تماشایی شد
تب هوش مصنوعی در شرکت‌ها هم داغ شد
کلیداولیه آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی۱۴۰۵ منتشر شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.