به گزارش ثریا در این مطلب به این شبهه پرداخت میشود که آیا تشیع ساخته و پرداخته دوران صفویه است یا ریشههای عمیق در صدر اسلام و زمان پیامبر اکرم(ص) دارد.
شیعه: از زمان پیامبر تا دوران صفویه
یکی از تهمتهای رایج این است که تشیع ساخته و پرداخته دوران صفوی است. اما واقعیت چیز دیگری میگوید. کافی است نگاهی به تاریخ اسلام بیندازیم تا دریابیم این ادعا چقدر از حقیقت فاصله دارد.
ریشههای تشیع در عصر پیامبر
شیعه در لغت به معنای «پیرو» است و در اصطلاح دینی، به کسانی گفته میشود که امام علی(ع) را جانشین بلافصل پیامبر میدانند. این نامگذاری از زبان خود پیامبر اکرم(ص) سرچشمه میگیرد.
در روایاتی که هم در منابع شیعه و هم سنی آمده، پیامبر درباره آیه «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ» فرمودند: «یا علی! تو و شیعیان تو بهترین مخلوقات هستید». همچنین در حدیثی دیگر آمده: «علی و شیعیانش در روز قیامت رستگارند».
در همان زمان پیامبر، چهار تن به عنوان پیشگامان شیعه شناخته میشدند: سلمان فارسی، ابوذر غفاری، مقداد بن اسود و عمار یاسر. آنها نه تنها پیرو علی(ع) بودند، بلکه با این نام در میان مسلمانان شناخته میشدند.
این واقعیت تاریخی نشان میدهد که تشیع از همان آغاز بعثت پیامبر، به عنوان یک جریان فکری و عقیدتی در اسلام جریان داشت.
شکلگیری جریان سیاسی-مذهبی شیعه
پس از رحلت پیامبر و در جریان سقیفه بنی ساعده، تشیع به عنوان یک جمعیت سیاسی-مذهبی شکل گرفت. گروهی از صحابه خلافت ابوبکر را به رسمیت نشناختند و خواستار حکومت علی(ع) شدند.
این گروه شامل تمام بنی هاشم و شخصیتهایی چون زبیر بن عوام، خالد بن سعید، ابی بن کعب، خزیمه بن ثابت و دیگران بود. مرحوم سید محسن امین در کتاب «اعیان الشیعه» نام بیش از هفتاد و هفت تن از صحابه را ثبت کرده که شیعه بودند.
این جریان در طول قرون بعد گسترش یافت. علامه شرفالدین در کتاب «فصول المهمه» نام ۲۵۰ نفر از اصحاب پیامبر را که شیعه بودند جمعآوری کرده است.
وجود کتابهای شیعی از قرن اول تا نهم هجری در کتابخانههای جهان، بهترین دلیل بر این است که تشیع یک جریان کهن و ریشهدار در اسلام است، نه پدیدهای نوظهور.
گسترش تشیع در ایران پیش از صفویه
تشیع همزمان با ورود اسلام به ایران، در این سرزمین جای گرفت. چند عامل در گسترش آن مؤثر بود:
نخست، تفاوت رفتار امام علی(ع) و خلفا با ایرانیان. خلیفه اول سیاست برتری عرب بر عجم داشت و بنی امیه نیز همین خط را ادامه دادند، اما علی(ع) با عدالت و مساوات با همه رفتار میکرد.
دوم، قدرت تأثیرگذاری شیعیان عراق که مناطق ایران زیر نظر استانداری کوفه اداره میشد.
سوم، محبوبیت علویان و مهاجرت سادات به ایران.
چهارم، پیدایش سنیهای معتدل و دوستدار اهل بیت که زمینهساز گرایش به تشیع امامی شد.
شواهد تاریخی نشان میدهد که پیش از صفویه، بیشتر مردم ایران شیعه بودند. سکههای کشف شده در اصفهان متعلق به سال ۸۷۳ هجری - چهل سال پیش از روی کار آمدن صفویان - با عبارت «لا اله الا الله علی ولی الله» ضرب شدهاند.
در کاشان نیز محرابی از سال ۷۷۰ با همین عبارت وجود دارد. علامه حلی در زمان سلطان اولجایتو موفق شد او را به تشیع گرایش دهد و از سال ۷۰۷ هجری مذهب شیعه اثنا عشری در ایران رسمیت یافت.
نقش صفویان در تثبیت تشیع
صفویان تشیع را بنیان نگذاشتند، بلکه آن را گسترش دادند و به عنوان مذهب رسمی کشور به رسمیت شناختند. شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۰۷ هجری تشیع دوازده امامی را مذهب رسمی اعلام کرد.
با دعوت از علمای برجستهای چون علامه مجلسی، شیخ بهایی، ملاصدرا و فیض کاشانی، حوزههای علمیه در قم، مشهد و اصفهان شکوفا شدند. روحانیت شیعه از حالت پراکنده خارج شد و به شکل نهادی سازماندهی گردید.
این تحولات نه به معنای پیدایش تشیع، بلکه به معنای تثبیت و گسترش رسمی آن بود.
بنابراین، تشیع از همان زمان پیامبر وجود داشته و بنیانگذار آن خداوند و مبلغ آن پیامبر اسلام بوده است. صفویان تنها زمینهساز رسمیت یافتن و شکوفایی آن در ایران شدند، نه خالق آن.
منبع: مرکز پاسخگویی به سوالات دینی
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
بررسی ظرفیتهای هوش مصنوعی برای ارتقای خدمات زائران در نشست مشترک معاونت علمی و آستان قدس رضوی
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
ناسا یک رصدخانه فضایی را در میانه زمین و آسمان به ارتفاع بالاتر میبرد
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
زنان بیشترین داوطلبان آزمون سمپاد/ نتایج اوایل مرداد اعلام میشود
سریال جدید «سرخدار» در راه آنتن: عمار تفتی به تلویزیون بازگشت
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
محققان هشدار دادند: ایجاد نقاط داغ آلودگی در تنگه هرمز به دلیل ترافیک دریایی
یکی از این ستارههای دوقلو یک سیاره فراخورشیدی را بلعیده است
میلیاردرهای حوزه فناوری راز جوانی ابدی را کشف کردهاند؟
تصویری از یکی از شهدای کوچک امروز لبنان
وزیر آموزش و پرورش: بهرهبرداری از ۲۰۰ تا ۲۵۰ کلاس درس جدید در خراسان رضوی
معاون تربیتبدنی و سلامت: یک میلیون دانشآموز سفیر ایمنی و کمکهای اولیه شدند
۵۰۰ هزار دانشآموز زیر چتر کارت نشاط قرار گرفتند
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
قصهای خواندنی برای کودکان: وقتی روباه جنگل را بههم ریخت
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
از بچههای میناب تا ناوچه دنا و انستیتو همه در مستندهای جدید جنگی
مهرانه مهین ترابی پس از ۲۳ سال دوری از تئاتر به صحنه باز میگردد
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
راز زنده ماندن مومنان در برزخ؛ هدایت، مشروط به ولایت است
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
تمدید مهلت پذیرش دانشجویان بینالمللی در دانشگاه علامه طباطبائی
قابلیت جدید واتساپ: پیام متنی یکبار قابل مشاهده به واتساپ میآید
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
ساماندهی برنامههای هوش مصنوعی با محوریت تولید داخلی
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
رئیس سازمان فضایی ایران خبر داد: بهکارگیری ظرفیتهای ویژه ماهوارهای در تشییع رهبر شهید انقلاب
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
هشدار به مدارس غیردولتی؛ با هرگونه دریافت شهریه غیرقانونی برخورد میشود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
حاج اکبر مولایی در اولین شب از ماه محرم آسمانی شد
روایت شیخ حسین انصاریان از سه حقی که خداوند بر انسانها نهاده است
تجمعات خیابانی و مراسم ویژه در میادین تهران برای عزاداری محرم
مصرفگرایی؛ پارادایم فرهنگی که تمام زندگی بشر را تسخیر کرد
شروع برنامه ملی «میناب ۱۵۶»؛ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان مستعد کمبرخوردار
علی دایی به دیدار اکبر عبدی رفت+عکس
خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از فلسطین اشغالی پس از تفاهم با ایران
امیرحسین مدرس برنامه نغمههای حسینی را به مناسبت ماه محرم اجرا میکند
منوچهر هادی: درآوردن سکانس صدای رئیس جمهور در سریال ۴۸ ساعت وقت گرفت
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) حال و هوای محرمی گرفت
نمایش تابوت عهد در تالار سایه به روی صحنه میرود
پانتهآ پناهیها در نمایش جدید صابر ابر به روی صحنه میرود
زمان تشییع پیکر بهروز رضوی اعلام شد
مساجد پایگاههایی برای شناسایی استعدادهای درخشان
به یاد کودکان میناب در جام جهانی فوتبال
اخلاص و پیامرسانی؛ کلید ماندگاری عاشورا
نگاهی به پیشینه تاریخی ایرانیان در عزاداری محرم
شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۶ سالهها ممنوع شد
تمرکز بر امنیت سایبری و تابآوری شبکه در ایام تشییع رهبر شهید
دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاههای ایران
محقق ایرانی پمپ مینیاتوری برای نرم روباتها ابداع کرد
اندیشمندان مسلمان از شهدای کودک میناب میگویند
خبر خوش برای فناوران علوم شناختی؛ حمایت بدون سقف از طرحهای فناوری
دانشجویان میتوانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند
وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه میشوند
وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه میشوند
دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاههای ایران
شروع برنامه ملی «میناب ۱۵۶»؛ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان مستعد کمبرخوردار
حاج اکبر مولایی در اولین شب از ماه محرم آسمانی شد
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابهجا شد
تجمعات خیابانی و مراسم ویژه در میادین تهران برای عزاداری محرم
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
دانشجویان میتوانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند
منوچهر هادی: درآوردن سکانس صدای رئیس جمهور در سریال ۴۸ ساعت وقت گرفت
نگاهی به پیشینه تاریخی ایرانیان در عزاداری محرم
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
علی دایی به دیدار اکبر عبدی رفت+عکس
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
به یاد کودکان میناب در جام جهانی فوتبال
خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از فلسطین اشغالی پس از تفاهم با ایران
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
نمایش تابوت عهد در تالار سایه به روی صحنه میرود
خبر خوش برای فناوران علوم شناختی؛ حمایت بدون سقف از طرحهای فناوری
محقق ایرانی پمپ مینیاتوری برای نرم روباتها ابداع کرد
اندیشمندان مسلمان از شهدای کودک میناب میگویند
اخلاص و پیامرسانی؛ کلید ماندگاری عاشورا
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
مساجد پایگاههایی برای شناسایی استعدادهای درخشان
مصرفگرایی؛ پارادایم فرهنگی که تمام زندگی بشر را تسخیر کرد
شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۶ سالهها ممنوع شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.