به گزارش ثریا امروز ۱۲ اردیبهشت سالروز شهادت آیت الله مطهری و روز بزرگداشت مقام معلم است.شهید آیتالله مرتضی مطهری به عنوان یکی از برجستهترین نظریهپردازان انقلاب اسلامی، منظومهای فکری بنا نهاد که در آن مفاهیم مدرنی چون «آزادی» و «سیاست» با مبانی مستحکم کلامی و فلسفی اسلامی پیوند میخورند. اندیشه سیاسی او صرفاً یک تئوری برای کشورداری نیست، بلکه برخاسته از یک جهانبینی توحیدی است که انسان را موجودی مختار، مسئول و در عین حال کمالجو میبیند. در ادامه، بر پایه منابع پژوهشی معتبر، به بررسی ابعاد مختلف آزادی اندیشه و جایگاه آن در ساختار سیاسی مد نظر استاد مطهری میپردازیم.
مبانی هستیشناختی و انسانشناختی آزادی
در نگاه شهید مطهری، آزادی پیش از آنکه یک قرارداد اجتماعی یا سیاسی باشد، ریشه در خلقت و فطرت انسان دارد. او برخلاف مکاتب مادی که انسان را اسیر غرایز یا جبرهای تاریخی و اقتصادی میدانند، بر «اراده آزاد» انسان تأکید میورزد. از دیدگاه ایشان، آزادی یکی از لوازم تکامل و رشد بشر است؛ چرا که کمال اجباری، کمال محسوب نمیشود. انسان باید آزاد باشد تا میان راه صواب و خطا، آگاهانه انتخاب کند.
استاد مطهری میان دو نوع آزادی تفکیک قائل میشود: «آزادی اجتماعی» و «آزادی معنوی». او معتقد است آزادی اجتماعی و رهایی از قید اسارت و بندگی دیگران بدون آزادی معنوی و رهایی از قید اسارت نفس و شهوات پایدار نخواهد ماند. در واقع، کسی که برده هوای نفس خویش است، نمیتواند پاسبان صادقی برای آزادیهای دیگران باشد. این پیوند میان اخلاق و سیاست، نقطه تمایز اصلی اندیشه او با لیبرالیسم غربی است.
حل پارادوکس آزادی و اندیشه
یکی از چالشهای مهم در فلسفه سیاسی، نسبت میان «آزادی» و «حقیقت» است. شهید مطهری در تبیین این موضوع، پارادوکسی را حل میکند که بسیاری از اندیشمندان در آن گرفتار شدهاند: آیا باید به اندیشههای باطل نیز اجازه بروز داد؟
پاسخ ایشان قاطعانه مثبت است، اما با یک تبصره معرفتشناختی دقیق. ایشان میان «آزادی اندیشه» و «آزادی عقیده» تفاوت میگذارد. «اندیشه» ناشی از فعالیت عقلانی و قوه تفکر است که اسلام نه تنها آن را آزاد دانسته، بلکه به آن امر کرده است. اما «عقیده» ممکن است ناشی از وراثت، تعصب، عادت یا تقلید باشد که زنجیری بر دست و پای عقل است (مانند بتپرستی). استاد مطهری معتقد است اسلام با «عقاید سخیف» که مایه تخدیر و رکود عقل هستند مبارزه میکند تا «اندیشه» آزاد شود. بنابراین، آزادی در نگاه او به معنای رهایی از موانع رشد است، نه آزادی در فرو رفتن در خرافات.
آزادی بیان و مواجهه با افکار مخالف
شهید مطهری از معدود متفکرانی بود که حتی در اوج هیجانات انقلابی، بر لزوم آزادی بیان برای مخالفان تأکید داشت. سخن مشهور ایشان مبنی بر اینکه در جمهوری اسلامی حتی احزاب غیراسلامی و ماتریالیست هم باید آزاد باشند تا حرف خود را بزنند گویای عمق باور او به قدرت منطق اسلام است. او معتقد بود اسلام به دلیل غنای برهانی، از برخورد آراء هراسی ندارد و اتفاقاً در فضای تضارب آراء است که حقیقت شکوفا میشود.
ایشان در کتاب «پیرامون جمهوری اسلامی» تصریح میکند که تنها شرط این آزادی، «عدم توطئه» و «صداقت در بیان» است. از نظر ایشان، اگر کسی با نقاب علم و تحقیق بخواهد فریبکاری کند، این دیگر آزادی اندیشه نیست، بلکه «توطئه» است که هر نظامی حق دارد در برابر آن بایستد.
زیربنای حکومت اسلامی و حقوق شهروندی
در اندیشه سیاسی مطهری، حکومت وسیلهای برای تحقق عدالت و زمینهسازی برای کمال انسان است. او ولایت فقیه را نه به معنای حکومت فردی یا استبداد مذهبی، بلکه به معنای «ولایت ایدئولوژی» و نظارت یک کارشناس امین بر اجرای عدالت میدانست. از نظر او، حاکم در قبال مردم مسئول است و مردم نه تنها حق، بلکه تکلیف دارند که بر عملکرد حاکمان نظارت کنند. این حق نظارت، برخاسته از اصل «امر به معروف و نهی از منکر» است که والاترین شکل مشارکت سیاسی و آزادی بیان در اسلام به شمار میرود.
به طور خلاصه، شهید مطهری آزادی را «نبود مانع در راه رشد» تعریف میکند. در تفکر او، آزادی یک ارزش مطلق و بیهدف نیست چنانکه در برخی قرائتهای لیبرالیستی دیده میشود، بلکه ابزاری است در خدمت «حق» و «انسانیت». او هشدار میدهد که اگر آزادی از حقیقت و اخلاق جدا شود، به ضد خود تبدیل گشته و منجر به «ولنگاری» و سقوط بشریت میگردد.
اندیشه سیاسی مطهری با تأکید بر عقلانیت، حریت و کرامت انسانی، الگویی از «دموکراسی متعهد» را ارائه میدهد که در آن، صندوق رأی و آزادیهای مدنی با ارزشهای متعالی وحیانی در تعامل قرار میگیرند تا جامعهای پویا، آزاد و عدالتخواه پدید آید. این نگاه جامع، پارادوکسهای میان سنت و مدرنیته را در حوزه سیاست و آزادی، با بازگشت به فطرت الهی انسان حل و فصل میکند.
منبع: مهر
شکوه دعای امروز عرفه در مسجد مقدس جمکران
متن تشکر سید مجید موسوی از مهدی رسولی+عکس
پیرمرد بیرجرندی در اوج طوفان پرچم ایران را بر زمین نینداخت
«تیرانداز زبردست» با استقبال کودکان و نوجوانان به چاپ دوم رسید
تارا و رؤیای داشتن یک تلفن همراه شخصی
رمان «فرار از زنگ ورزش» برای نوجوانان منتشر شد
قصه گویی یک اسباببازی ارزان اما اثرگذار برای کودکان
ارسطوی پایتخت با یک سریال جدید به شبکه یک آمد
جناب خان و الیکا عبدالرزاقی به آنتن تلویزیون برگشتند
اسلامهراسی علیه زنان محجبه در اروپای سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است
عدالت و پیشرفت در نگاه شهید لاریجانی چگونه بود؟
بازتاب گسترده پیام رهبر انقلاب به مناسبت برگزاری حج در رسانههای بین المللی
شرایط تغییر مدرسه در مرداد و شهریور اعلام شد
درخواست رئیس جمهور: زمینه حضور اساتید برجسته برای انتقال آموزشهای نوین فراهم شود
آییننامه «توسعه مشارکتهای مردمی از طریق تشکیل هیئت امنا در مدارس دولتی» تصویب شد
آگهی/ خرید قسطی طلای آب شده تا سقف ۱۰۰ میلیون تومان از وال گلد
این دعای عرفه را بخوانید تا ببینید چرا پدران ما قرنهاست حسین حسین (ع) میگویند
روزه گرفتن در روز عرفه چه حکمی دارد؟
توصیه آیت الله جوادی آملی برای انجام این عمل در روز عرفه
از ظهر تا غروب عرفه؛ این ساعتها را از دست ندهید
آمار ثبت نام در کنکور ۱۴۰۵ به حدود یک میلیون نفر رسید
جریمه چند میلیون دلاری و سنگین در انتظار گوگل در اروپا
رئیسجمهور مصوبه بازگشایی اینترنت بینالملل را ابلاغ کرد
صفحه اینترنت پرو از سایت همراه اول حذف شد+عکس
روایت وزیر ارتباطات از بازگشایی اینترنت
۵۰ برج فناوری احداث میشوند: ۳ دانشگاه پایلوت زیست بومی نوآوری میشود
«سعی صفا و مروه» در حج نماد چیست؟
افزایش پذیرش دانشجوی شهریهپرداز در دانشگاه تربیت مدرس
تائید ۱۲ رئیس دانشگاه و رئیس شهرک علمی صنعتی اصفهان
جزئیات برگزاری امتحانات و کلاسهای دانشگاه تربیت مدرس و علم و صنعت اعلام شد
کلاسهای دانشگاه شریف تا اطلاع ثانوی مجازی شد
کارمند گوگل در پی اعتراض به همکاری با رژیم صهیونیستی اخراج شد
مصوبات مهم جلسه ستاد فضای مجازی درباره وضعیت اینترنت اعلام شد
۱۷ هزار نسخه خطی کمنظیر و در معرض خطر دیجیتال سازی شد
«آدم با صدای بلند برای فرزندانش گریست» کتاب شد
کتابهایی خواندنی برای بچههای ایران
فروش فیلم جدید اصغر فرهادی در فرانسه چقدر است؟
اگر خرمشهر آزاد نشده بود چه اتفاقی میافتاد؟
پیام آیتالله نوری همدانی به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی
دیگر اثری از بخارهای قمر مشتری نیست
الهام پاوه نژاد برای سالروز آزادسازی خرمشهر نوشت+عکس
شما بودید که شرف را معنا کردید +عکس
محسن شریفیان به مدرسه میناب رفت+عکس
«مثلی لا یبایع مثله» شعار اربعین حسینی امسال شد
راهکارهای مدیریت اضطراب دانشآموزان در روزهای امتحان چگونه است؟
امتحانات نهایی دانشآموزان مجازی میشود؟
عملیات بیتالمقدس در ۲۰ کتاب درسی ثبت میشود
امام باقر (ع) احیاگر مرجعیت علمی اهل بیت و پیشگام مبارزه با تحریف دین
یک ماهواره جاسوسی در فضا شناسایی شد
تمدید مهلت ثبت مهمانی و نقل و انتقال دانشجویان تا ۸ خرداد
ارتقای خدمات خوابگاهی دانشگاه تهران همزمان با آغاز اسکان دانشجویان
تمهیدات جدید آموزشی در دانشگاه علم و صنعت اعلام شد
جزئیات امتحانات و کلاسهای ترم دوم در چند دانشگاه کشور اعلام شد
بدرقه عاصم منیر توسط سید عباس عراقچی با یک تصویر خاص
پاسخ یحیی گلمحمدی به یاوه گویی ترامپ +عکس
اعتراف غم انگیز نویسنده برنده جایزه نوبل ادبیات درباره استفاده از هوش مصنوعی
نمایشگاه کتاب تهران تمدید شد
نگاهی به حقوق فرزندان در آینه تربیت الهی
توصیه امام باقر (ع) برای اصلاح جامعه چه بود؟
رباتی که امید را به کودکان مبتلا به ام اس بازگرداند
رباتهای انساننما در مزارع چین مشغول به کار شدند+عکس
موشک «نیو گلن» پس از سانحه دوباره مجوز پرتاب گرفت
قلمرو مهآلود یک ستاره در حال مرگ رصد شد
فرمانده اولین پرواز انسانی به مریخ یک میلیاردر است+عکس
علت زنگ نزدن طلا کشف شد
استرس خاطرات شما را نابود میکند
مهلت ثبت نام کنکور سراسری ۱۴۰۵ تمدید شد
«اردیبهشت کتاب» به دلیل استقبال گسترده مردم تا جمعه ۸ خرداد تمدید شد
بهترینهای جشنواره کن از نظر منتقدان/ فیلم اصغر فرهادی کجاست؟
چرا برنامه شهیدیفرد در میان پربازدیدهای تلویزیون نبود؟
شعار دهه امامت و ولایت اعلام شد: غدیر، میثاق امت با ولایت
آغاز ثبتنام پانزدهمین دوره ارزیابی تخصصی قاریان و مدرسان قرآن کریم
حجت الاسلام پناهیان: مردم پس از میدان سراغ میز مدیران خواهند رفت
ثبت نام یک میلیون و ۱۸۷ هزار دانش آموز کلاس اولی آغاز شد
آغاز سال تحصیلی آینده و اجرای موفق پروژه مهر دغدغه اصلی آموزش و پرورش
کلاسهای تحصیلات تکمیلی دانشگاه شریف از این تاریخ حضوری میشود
تأملی پیرامون دانشگاه آزاد در میانه تحولات اخیر کشور
ثبت نام بیش از ۵۷۰ هزار نفر در کنکور ۱۴۰۵ و آزمون دانشجومعلم
شرایط اسکان دانشجویان دانشگاه تهران چیست؟ اینجا بخوانید
فعالیت شرکت تاکسی خودران وایمو در یک شهر دیگر تعلیق شد
جزئیات امتحانات و کلاسهای ترم دوم در چند دانشگاه کشور اعلام شد
ارائه راهکارهای شبکه سازی با نخبگان خارج از کشور
تکذیب اعلام زمان برگزاری آزمون سراسری یک هفته پیش از امتحانات نهایی تکذیب شد
ارتقای خدمات خوابگاهی دانشگاه تهران همزمان با آغاز اسکان دانشجویان
مهلت انتخاب رشته کاردانی مهارتی تمدید شد
بدرقه عاصم منیر توسط سید عباس عراقچی با یک تصویر خاص
تغییرات تقویم آزمونهای علوم پزشکی سال ۱۴۰۵ اعلام شد
آخرین وضعیت برگزاری کنکور سراسری و کارشناسی ارشد در سال ۱۴۰۵
بازخوانی حکمت صدرایی توسط جمعی از فلاسفه به صورت مجازی
حجت الاسلام پناهیان: مردم پس از میدان سراغ میز مدیران خواهند رفت
تمهیدات جدید آموزشی در دانشگاه علم و صنعت اعلام شد
سمعکهای جدید میتوانند سینگالهای مغز را بخوانند
کلاسهای تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران حضوری شد
یک ماهواره جاسوسی در فضا شناسایی شد
۴۰ شرکت دانش بنیان در جنگ تحمیلی سوم به صورت کامل تخریب شد
پیام آیتالله نوری همدانی به مناسبت چهل و چهارمین سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی
آغاز ثبتنام پانزدهمین دوره ارزیابی تخصصی قاریان و مدرسان قرآن کریم
شما بودید که شرف را معنا کردید +عکس
الهام پاوه نژاد برای سالروز آزادسازی خرمشهر نوشت+عکس
این بازی ویدئویی قابلیت تشخیص افسردگی شدید را دارد
دیگر اثری از بخارهای قمر مشتری نیست
ثبت نام بیش از ۵۷۰ هزار نفر در کنکور ۱۴۰۵ و آزمون دانشجومعلم
آنچه در این هفته گذشت و واکنش به مجریان اسلحه به دست تلویزیون
وقتی کتاب کنج خلوتی برای برای خانوادههای آسیبدیده از جنگ شد
چرا برنامه شهیدیفرد در میان پربازدیدهای تلویزیون نبود؟
یک مستند از سقوط هواپیمای آمریکایی در اصفهان ساخته میشود
علت زنگ نزدن طلا کشف شد
تمدید مهلت ثبت مهمانی و نقل و انتقال دانشجویان تا ۸ خرداد
پرویز خرسند اولین سردبیر هفته نامه سروش دار فانی را وداع گفت
تصویری از ملاقات مهران غفوریان با اکبر عبدی در بیمارستان
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.