به گزارش ثریا امروز ۱۲ اردیبهشت سالروز شهادت آیت الله مطهری و روز بزرگداشت مقام معلم است.شهید آیتالله مرتضی مطهری به عنوان یکی از برجستهترین نظریهپردازان انقلاب اسلامی، منظومهای فکری بنا نهاد که در آن مفاهیم مدرنی چون «آزادی» و «سیاست» با مبانی مستحکم کلامی و فلسفی اسلامی پیوند میخورند. اندیشه سیاسی او صرفاً یک تئوری برای کشورداری نیست، بلکه برخاسته از یک جهانبینی توحیدی است که انسان را موجودی مختار، مسئول و در عین حال کمالجو میبیند. در ادامه، بر پایه منابع پژوهشی معتبر، به بررسی ابعاد مختلف آزادی اندیشه و جایگاه آن در ساختار سیاسی مد نظر استاد مطهری میپردازیم.
مبانی هستیشناختی و انسانشناختی آزادی
در نگاه شهید مطهری، آزادی پیش از آنکه یک قرارداد اجتماعی یا سیاسی باشد، ریشه در خلقت و فطرت انسان دارد. او برخلاف مکاتب مادی که انسان را اسیر غرایز یا جبرهای تاریخی و اقتصادی میدانند، بر «اراده آزاد» انسان تأکید میورزد. از دیدگاه ایشان، آزادی یکی از لوازم تکامل و رشد بشر است؛ چرا که کمال اجباری، کمال محسوب نمیشود. انسان باید آزاد باشد تا میان راه صواب و خطا، آگاهانه انتخاب کند.
استاد مطهری میان دو نوع آزادی تفکیک قائل میشود: «آزادی اجتماعی» و «آزادی معنوی». او معتقد است آزادی اجتماعی و رهایی از قید اسارت و بندگی دیگران بدون آزادی معنوی و رهایی از قید اسارت نفس و شهوات پایدار نخواهد ماند. در واقع، کسی که برده هوای نفس خویش است، نمیتواند پاسبان صادقی برای آزادیهای دیگران باشد. این پیوند میان اخلاق و سیاست، نقطه تمایز اصلی اندیشه او با لیبرالیسم غربی است.
حل پارادوکس آزادی و اندیشه
یکی از چالشهای مهم در فلسفه سیاسی، نسبت میان «آزادی» و «حقیقت» است. شهید مطهری در تبیین این موضوع، پارادوکسی را حل میکند که بسیاری از اندیشمندان در آن گرفتار شدهاند: آیا باید به اندیشههای باطل نیز اجازه بروز داد؟
پاسخ ایشان قاطعانه مثبت است، اما با یک تبصره معرفتشناختی دقیق. ایشان میان «آزادی اندیشه» و «آزادی عقیده» تفاوت میگذارد. «اندیشه» ناشی از فعالیت عقلانی و قوه تفکر است که اسلام نه تنها آن را آزاد دانسته، بلکه به آن امر کرده است. اما «عقیده» ممکن است ناشی از وراثت، تعصب، عادت یا تقلید باشد که زنجیری بر دست و پای عقل است (مانند بتپرستی). استاد مطهری معتقد است اسلام با «عقاید سخیف» که مایه تخدیر و رکود عقل هستند مبارزه میکند تا «اندیشه» آزاد شود. بنابراین، آزادی در نگاه او به معنای رهایی از موانع رشد است، نه آزادی در فرو رفتن در خرافات.
آزادی بیان و مواجهه با افکار مخالف
شهید مطهری از معدود متفکرانی بود که حتی در اوج هیجانات انقلابی، بر لزوم آزادی بیان برای مخالفان تأکید داشت. سخن مشهور ایشان مبنی بر اینکه در جمهوری اسلامی حتی احزاب غیراسلامی و ماتریالیست هم باید آزاد باشند تا حرف خود را بزنند گویای عمق باور او به قدرت منطق اسلام است. او معتقد بود اسلام به دلیل غنای برهانی، از برخورد آراء هراسی ندارد و اتفاقاً در فضای تضارب آراء است که حقیقت شکوفا میشود.
ایشان در کتاب «پیرامون جمهوری اسلامی» تصریح میکند که تنها شرط این آزادی، «عدم توطئه» و «صداقت در بیان» است. از نظر ایشان، اگر کسی با نقاب علم و تحقیق بخواهد فریبکاری کند، این دیگر آزادی اندیشه نیست، بلکه «توطئه» است که هر نظامی حق دارد در برابر آن بایستد.
زیربنای حکومت اسلامی و حقوق شهروندی
در اندیشه سیاسی مطهری، حکومت وسیلهای برای تحقق عدالت و زمینهسازی برای کمال انسان است. او ولایت فقیه را نه به معنای حکومت فردی یا استبداد مذهبی، بلکه به معنای «ولایت ایدئولوژی» و نظارت یک کارشناس امین بر اجرای عدالت میدانست. از نظر او، حاکم در قبال مردم مسئول است و مردم نه تنها حق، بلکه تکلیف دارند که بر عملکرد حاکمان نظارت کنند. این حق نظارت، برخاسته از اصل «امر به معروف و نهی از منکر» است که والاترین شکل مشارکت سیاسی و آزادی بیان در اسلام به شمار میرود.
به طور خلاصه، شهید مطهری آزادی را «نبود مانع در راه رشد» تعریف میکند. در تفکر او، آزادی یک ارزش مطلق و بیهدف نیست چنانکه در برخی قرائتهای لیبرالیستی دیده میشود، بلکه ابزاری است در خدمت «حق» و «انسانیت». او هشدار میدهد که اگر آزادی از حقیقت و اخلاق جدا شود، به ضد خود تبدیل گشته و منجر به «ولنگاری» و سقوط بشریت میگردد.
اندیشه سیاسی مطهری با تأکید بر عقلانیت، حریت و کرامت انسانی، الگویی از «دموکراسی متعهد» را ارائه میدهد که در آن، صندوق رأی و آزادیهای مدنی با ارزشهای متعالی وحیانی در تعامل قرار میگیرند تا جامعهای پویا، آزاد و عدالتخواه پدید آید. این نگاه جامع، پارادوکسهای میان سنت و مدرنیته را در حوزه سیاست و آزادی، با بازگشت به فطرت الهی انسان حل و فصل میکند.
منبع: مهر
از خیالپردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت
محمد اصفهانی در دومین شب از «روایت رحمت» روی صحنه میرود
پذیرش برگزیدگان المپیادهای جغرافیا و علوم زمین بدون کنکور ابلاغ شد
نتایج آزمون صلاحیت گروه پرستاری سال ۱۴۰۵ اعلام شد
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
سینمای زیرزمینی ایران بررسی شد؛ از بحران بازنمایی تا اقتصاد نامرئی
روایت دبیر انجمن سرود کانون پرورش فکری از برگزاری یک جشنواره ملی
«حبیبی یا نبی»؛ نغمهای برای پیامبر رحمت
ریدلی اسکات با «ستاره های سگی» بدترین فیلمش را ساخت
«کوری» از پروندههای قضایی تا ممیزی؛ این سریال مروج مشروبات الکلی است؟
رازهایی که در یک کشو پنهان است؛ چه کسی دستخط قاتل را تقلید کرد؟
برای پویایی صنف باید صدای جوانها را جدی گرفت؛ سکوت معنا دارد
نسخه ویژه نابینایان «روزی روزگاری» منتشر میشود
وقتی مستند، حافظه میراث ملی را بیدار میکند
ایرانیخوانی نمایشنامه «تاجماه» برگزار شد
«رویای نیمه شب» و ضرورت ساخت آثار تلویزیونی با موضوع مهدویت
وقف رقیب اقتصاد کشور نیست
بیستمین آزمون سراسری قرآن پس از وقفه ای طولانی برگزار میشود
دانشمندی که هنوز رازهایش کشف نشده است؛ کیمیای رازی در تاریخ علم
تجلیل از ۴۵ چهره شاخص در اولین دوره جایزه جهانی دیپلماسی فرهنگی
تاسیس ۱۳ مؤسسه جدید فرهنگی قرآن و عترت
برگزاری آزمون بخش معارفی چهل و نهمین دوره مسابقات سراسری قرآن اوقاف
شرقشناسی بدون ایرانشناسی، امکان یا امتناع؟
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس
بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟
ابنشهرآشوب روایات را دستکاری میکرد؟
تشخیص زودهنگام سرطان سینه با طراحی یک نانوزیستحسگر در دانشگاه تهران
استکبار جهانی به زبالهدان تاریخ میپیوندد؛ خونخواهی رهبر شهید حق ماست
حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس
جدیدترین تصویر از آیت الله سیستانی
صعود دانشجوی دانشگاه آزاد به بام ایران با یاد دانشمند شهید دکتر طهرانچی +عکس
آغاز کلاسهای نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور
حمله هکرهای ایرانی یک واحد تولید برق را در انگلیس تعطیل کرد
شکایت آمریکا از تیک تاک با ۴۰۰ میلیون دلار تسویه شد
واکنش قالیباف به جنگ اقتصادی ترامپ و داردستهاش+عکس
کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد
کلید اولیه آزمونهای سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد
سنتهای اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی
میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی
مسجد سوخته کوی نصر بازسازی و افتتاح شد
رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکلگیری خنثی کرد؟
تصویب عناوین درسی مدارس بینالملل ایران برای نخستینبار
برنامههای درسی دانشگاه فرهنگیان بهروزرسانی شود
افتخارآفرینی دانشآموزان ایرانی در رقابت بینالمللی نوآوری فیزیک مالزی
فروش کتابهای درسی دانشآموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است
در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزههای سودجویانه است
بحارالانوار گردآوری جهتدار احادیث نیست؛ مجلسی و شکل دهی جامعه شیعه
ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام میشود/ کلاسها حتما حضوری است
نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود
پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور
خدمات مرکز مشاوره دانشگاه علم و صنعت حضوری شد
ثبتنام ۴ هزارنفر در فراخوان جذب هیئت علمی علوم پزشکی/اعلام ظرفیت خالی
کوانتوم در آستانه تجاریسازی/ ۵ حوزهای که کوانتوم در حال تغییر آنهاست
توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس
اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریهپرداز دانشگاه الزهرا(س)
تکلیف افزایش ۲۰ درصدی ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی تا سال ۱۴۰۴ مشخص شد
کاظمی: فرهنگ ایثار و شهادت، مزیت رقابتی ما در برابر دنیای استکبار است
واکنش سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه به ادعای کمرشکنترین عملیات اقتصادی تاریخ
«لباس شخصی»سراغ یک پرونده امنیتی رفت
۵ نمایشنامه از ۵ درامنویس زن خوانده میشود
شکست «ددپول و ولورین» توسط «اودیسه»؛ رایان رینولدز تبریک گفت!
حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است
بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما
حجتالاسلام قمی: مسجد باید پرچمدار حرکت مؤمنان و جامعهسازی باشد
حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست
حکمرانی شبکهای امام هادی(ع) در زندان و منشور کلامی زیارت جامعه کبیره
از سامرای محاصرهشده تا عصر غیبت/روایت راهبرد امام عسکری(ع) برای شیعه
فیلمساز ایرانی داور جشنواره یونانی شد
سفر «سندرم بلوغ» به انگلیس
کلید اولیه آزمونهای سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد
کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد
نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود
پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور
آغاز کلاسهای نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس
برنامههای درسی دانشگاه فرهنگیان بهروزرسانی شود
فروش کتابهای درسی دانشآموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است
ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام میشود/ کلاسها حتما حضوری است
دفترچه انتخاب رشته آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ منتشر شد
رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکلگیری خنثی کرد؟
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزههای سودجویانه است
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس
سنتهای اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی
کاظمی: فرهنگ ایثار و شهادت، مزیت رقابتی ما در برابر دنیای استکبار است
میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی
اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریهپرداز دانشگاه الزهرا(س)
ابنشهرآشوب روایات را دستکاری میکرد؟
تصویب عناوین درسی مدارس بینالملل ایران برای نخستینبار
شکایت آمریکا از تیک تاک با ۴۰۰ میلیون دلار تسویه شد
آغاز انتخاب رشته داوطلبان مجاز آزمون کارشناسیارشد سال ۱۴۰۵ از امروز
جزئیات آزمون مرحله انفرادی هجدهمین المپیاد علمی دانشجویان علوم پزشکی
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
افتخارآفرینی دانشآموزان ایرانی در رقابت بینالمللی نوآوری فیزیک مالزی
بحارالانوار گردآوری جهتدار احادیث نیست؛ مجلسی و شکل دهی جامعه شیعه
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.