به گزارش ثریا امروز نهم ربیع الاول سالروز آغاز امامت حضرت صاحب الزمان است. شناخت سیره و شیوه رفتاری حضرت امام مهدی (عج) به‌عنوان آخرین ذخیره الهی و مصلح کل، از مهم‌ترین ابعاد معرفت مهدوی در اندیشه اسلامی است.سیره در لغت و اصطلاح به معنای چگونگی رفتار، سبک زندگی و روش عملی انسان در عرصه‌های گوناگون فردی و اجتماعی است. تبیین سیره عملی و حکومتی آن حضرت، ترسیم‌کننده مدینه فاضله‌ای است که بشریت همواره در طول تاریخ آرزوی تحقق آن را در سر پرورانده است.

باور به ظهور مصلحی که جهان را پر از عدل و داد کند، نه یک مسئله عاطفیِ صرف، بلکه یک حقیقت متکی بر سنت‌های الهی و وعده‌های تخلف‌ناپذیر قرآنی است؛ چنان‌که خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ» و «وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ». این آیات به روشنی بر پیروزی نهایی جبهه حق، کوتاه‌شدن دست ستمکاران و حاکمیت نهایی بندگان شایسته بر پهنه زمین دلالت دارند. بر این اساس، بررسی ابعاد مختلف سیره امام مهدی (عج) در قالب یک تحلیل جامع می‌تواند افق‌های روشنی از ابعاد فردی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، قضایی و علمی حکومت جهانی آن حضرت را پیش روی پژوهشگران و منتظران قرار دهد.

در بعد زندگی شخصی و سیره فردی، حضرت مهدی (عج) تجلی کامل زهد، پارسایی و دوری از هرگونه اشرافی‌گری و تجمل‌پرستی است. روایات معصومان، شیوه زیست مادّی آن حضرت را هم‌سان با پایین‌ترین طبقات جامعه و مشابه سیره پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین علی (ع) توصیف کرده‌اند. ایشان لباسی کم‌بها و درشت‌ناک می‌پوشند، به غذایی ساده همچون نان جو بسنده می‌کنند و از تمام تشریفات دنیوی منزه هستند. این ساده‌زیستی بی‌نظیر برای آن است که پیشوای الهی، خود را در سختی و محرومیت با مستمندان شریک بداند تا سنگینی فقر، فقیران جامعه را نیازارد. از نظر جایگاه سکونت نیز بر اساس احادیث، مسجد سهله به‌عنوان مقر و محل زندگی شخصی آن حضرت یاد شده است که نشان‌دهنده پیوند ناگسستنی زندگی ایشان با عبادت و معنویت است.

از منظر سیره دینی و خلقی، وجود مبارک امام مهدی (عج) غرق در عظمت و جلال الهی است. رفتار ایشان در برابر پروردگار، همراه با فروتنی و خشوع محض است؛ چنان‌که در روایات به عقابی تشبیه شده‌اند که هنگام فرود از اوج آسمان، بال‌های خود را فروافتاده می‌دارد و سر به زیر می‌افکند. با وجود مقام والای امامت و تقرب ویژه به درگاه ربوبی، خردورزی، تقوا و خوف از خداوند همواره بر وجود ایشان حاکم است و هرگز به خلق خدا بدی نمی‌رسانند مگر در جایی که اجرای حدود الهی اقتضا کند. اخلاق آن حضرت، تجلیِ همان خلق عظیم محمدی (ص) است و با مشعل فروزان هدایت و سیره صالحان در میان مردم حرکت می‌کنند. علم و حلم ایشان از تمامی انسان‌ها بیشتر بوده و شخصیت والایشان آراسته به سکینه، حشمت و وقار است.

سیره اجتماعی، تعامل با محرومان و انضباط اداری

در عرصه روابط اجتماعی و ساختار جامعه مهدوی، رفتاری شگفت‌انگیز بر پایه صمیمیت، ایثار و حذف انگیزه‌های سودجویانه شکل می‌گیرد. در روزگار حکومت آن حضرت، روحیه برادری و یگانگی به نقطه‌ای می‌رسد که مؤمنان بدون هیچ ممانعتی نیازهای یکدیگر را برطرف می‌سازند و در معاملات خود از یکدیگر سود نمی‌گیرند. کینه‌ها و حسادت‌ها از دل‌ها بیرون کشیده شده و آسایش، امنیت و آرامش روانی همه‌جا را فرا می‌گیرد. سیره حضرت نسبت به اقشار ضعیف و محروم، آکنده از مهربانی، رأفت و عطوفت بی‌حدوحصر است؛ تا جایی که در روایات آمده است رفتار ایشان با مسکینان چنان است که گویی با دست خود بر دهان آنان کره و عسل می‌گذارد. بخشش بی‌دریغ مال و ثروت به نیازمندان و محو کامل فقر از ویژگی‌های برجسته اقتصادی و اجتماعی این عصر است.

اما روی دیگر این سیره اجتماعی، قاطعیت بی‌نظیر و انضباط سخت‌گیرانه در تعامل با عمال، مسئولان و کارگزاران دولتی است. شاخصه بارز امام مهدی (عج) در حدیث معروف این‌گونه بیان شده است: «شدیدٌ علی العمّال، جوادٌ بالمال، رحیمٌ بالمساکین». آن حضرت در نظارت بر ساختار مدیریتی حکومت خویش بسیار سخت‌گیر و دقیق عمل می‌کنند و هیچ‌گونه فساد، کم‌کاری یا سوءاستفاده از بیت‌المال را از سوی مدیران برنمی‌تابند. کارگزاران حکومت مهدوی باید دارای بالاترین مراتب تقوا، پاک‌دستی و کارآمدی باشند و در صورت کوچک‌ترین انحراف با برخورد قاطع امام مواجه خواهند شد.

سیره امام زمان (عج) بر محور نابودی کامل ساختارهای ستم، برچیدن حکومت جباران و مستکبران و محو نفوذ خائنان و منافقان استوار است. قیام آن حضرت از شهر مکه و با انضمام نخستین یاران و پیروان آغاز می‌شود و به سرعت پهنه زمین را فرا می‌گیرد. هدف اصلی این حرکت انقلابی، بسط کامل قسط و عدل است؛ آرمانی که تمامی پیامبران الهی برای تحقق آن مبعوث شده بودند. دادگری آشکارترین صفت آن حضرت است، تا جایی که در ادعیه و روایات از ایشان با عنوان «عدل منتظَر» و «آغاز و انجام عدل» یاد شده است.

در اجرای احکام الهی و استرداد حقوق مظلومان، سیره حضرت متکی بر قاطعیت محض و عدم تساهل است. ایشان حق هر صاحب حقی را با قدرت بازمی‌گردانند، حتی اگر آن حق تحت سلطه غاصبان و در عمق متجاوزان قرار گرفته باشد. در راه اجرای فرمان‌های الهی و استقرار دین، به سرزنش هیچ ملامت‌گری توجه نمی‌کنند و با شمشیر قاطعیت با معاندان و سرکشان روبرو می‌شوند. برخلاف سیره پیامبر اکرم (ص) در صدر اسلام که بر پایه ملایمت اولیه و تألیف قلوب برای جذب عمومی استوار بود، قیام قائم (عج) همراه با برخوردی قاطع با ساختارهای کفر، نفاق و فساد سازمان‌یافته است؛ زیرا در آن عصر، اتمام حجت به پایان رسیده و زمان پاک‌سازی زمین از مفسدان، مانعان زکات و ظالمان فرا رسیده است. با فروپاشی مراکز قدرت‌های جبار، نفوذ استکبار پایان یافته و حاکمیت یکپارچه اسلام بر سراسر گیتی سایه‌افکن می‌شود.

در حوزه قضایی نیز سیره امام مهدی (عج) تحولی بنیادین ایجاد می‌کند. شیوه قضاوت آن حضرت متکی بر علم واقعی و باطن امور است، بدون آنکه نیازی به تشریفات معمول ظاهری یا شهادت‌طلبی‌های صوری داشته باشد. قضاوت‌های عادلانه و نفوذناپذیر ایشان، امکان هرگونه جعل، شهادت دروغ و پایمال شدن حق را از بین می‌برد و عدالت مطلق قضایی را در جامعه جاری می‌سازد.

سیره علمی، تربیتی و افق‌های حکمرانی صالحان

از دیگر ابعاد درخشان سیره حضرت مهدی (عج)، سیره علمی و تربیتی ایشان است که موجب شکوفایی بی‌نظیر عقول و معرفت بشری می‌شود. با ظهور آن حضرت، خرد و اندیشه انسان‌ها به کمال می‌رسد و جهل و خرافه از جامعه رخت برمی‌بندد. در عصر مهدوی، ظرفیت‌های علمی بشریت به صورت جهشی گسترش می‌یابد و رشد علمی زنان و آحاد جامعه به اوج خود می‌رسد؛ به‌گونه‌ای که دانش معنوی و احکام دینی در خانه متداول شده و همگان از معارف والا بهره‌مند می‌گردند. این تعالی علمی و تربیتی، زمینه را برای تربیت انسان‌هایی آگاه، متقی و مسئولیت‌پذیر فراهم می‌سازد.

درباره مدت زمان حکومت حضرت مهدی (عج) روایات گوناگونی در منابع اسلامی به چشم می‌خورد که مقادیر متفاوتی نظیر هفت سال، ده سال، بیست سال، چهل سال و حتی بیشتر را ذکر کرده‌اند. عالمان و اندیشمندان اسلامی در تحلیل این اختلاف روایات، دیدگاه‌های مختلفی ارائه داده‌اند. برخی مانند ابن‌حجر تعبیر هفت سال را ناظر به دوره استقرار اولیه و چهل سال را ناظر به دوره کشورداری کامل دانسته‌اند. در همین حال، برخی از برجسته‌ترین محققان و محدثان، از جمله علامه مجلسی با تکیه بر روایاتی همچون روایت مفضل بن عمر و کلام امیرالمؤمنین (ع)، حقیقت مدت زمان حکومت را امری وابسته به مشیت الهی و از امور قابل «بداء» و تردید دانسته و علم دقیق آن را منحصر به خداوند متعال قلمداد کرده‌اند. آنچه مسلم و قطعی است، این است که صرف‌نظر از طول زمان تقویمی، کیفیت و سیره حکومتی آن حضرت چنان عمیق و پایدار است که تحقق‌بخش وعده الهی در وراثت زمین توسط بندگان صالح، احیای کامل اسلام راستین و برپایی عصر طلایی عدل و انسانیت خواهد بود.