به گزارش ثریا حجتالاسلام سیدسجاد ایزدهی رئیس پژوهشکده نظام های اسلامی پژوهشگاه با حضور در برنامه «فقه پویا» رادیو معارف به موضوع دامنه اخلاقی و حقوقی جنگ پرداخت که در ادامه به آن اشاره میشود.
جنگها در طول تاریخ، متناسب با بسیاری از امور، بهتدریج متحول شدهاند. جنگها از جنگ با شمشیر آغاز شدهاند؛ پیش از آن با سنگ و سپس با شمشیر و نیزه ادامه یافتهاند تا به جنگهای امروز رسیدهاند. این جنگها اقتضائات خاص خود را دارند. برای مثال، در جنگهای گذشته ابزارها محدود بود و فاصله میان دو طرف جنگ شاید ۲۰۰ یا ۳۰۰ متر میشد. در آن شرایط، نوع خاصی از جنگیدن وجود داشت. صبح جنگ را آغاز میکردند و شبها نمیجنگیدند. با رجزخوانی شروع میشد، یک نفر از این طرف و یک نفر از آن طرف رجز میخواندند، سپس با هم مبارزه میکردند. بعد گروههایی با یکدیگر میجنگیدند. هنگامی که شب و غروب فرا میرسید و دید کافی وجود نداشت، متوقف میشدند و دوباره روز بعد ادامه میدادند. در کنار اینها، یکسری امور ناگفته و نانوشته اما مشخص نیز وجود داشت؛ برای مثال، ناجوانمردی را در جنگ انجام نمیدادند، معمولاً با نظامیان سروکار دارند و کاری به غیرنظامیان ندارند، با حیوانات کاری ندارند و به محیط زیست آسیب نمیزنند. با پیام رسانان جنگی کاری نداشتند.
در آن تعبیری که از پیامبر گرامی اسلام نقل شده است، آمده که از سپاه مسیلمه آمدند تا پیامی را به پیامبر برسانند. پیامبر در آنجا فرمودند: «لولا أن الرسل مأمونین لقتلتکما»؛ یعنی اگر نبود که پیامرسانان جنگی در امان هستند، شما را میکشتم. پیامبر این قاعده را جعل نکردند، بلکه فرمودند رسم جنگ اینگونه است.
به عبارت دیگر، اخلال در نظام جنگ را نمیپسندیدند. جنگ قواعد و الزاماتی دارد و آنها این قواعد را بر هم نمیزدند. به همین خاطر، پیک جنگی را نمیکشتند. بیان این مصادیق از باب حکم شرعی نیست، بلکه یک عرف بوده است و چنین رویهای وجود داشته است.
ضوابط چگونه جنگیدن
مهم این است که در فضای جنگ، آن چیزی که «چگونه جنگیدن» را در هر زمان مشخص میکند، عبارتند از محیط زیست و شرایط پیرامونی، ابزار و اخلاق.
مراد از محیط زیست آن است که شما در فضای دریایی یکگونه میجنگید، در فضای هوایی به گونهای دیگر و در فضای زمینی به شکل دیگری میجنگید. اقتضائات آب، خاک و هوا متفاوت است و ابزارهای آنها نیز متفاوتاند. حتی در جنگ زمینی نیز اگر منطقهای هموار باشد، نوع جنگیدن با زمانی که در منطقهای کوهستانی قرار دارید متفاوت خواهد بود.
ابزارها نیز در این مسئله نقش دارند شما در گذشته با دشمن خود رودررو و با شمشیر میجنگیدید، اما امروز دیگر طرفین حتی یکدیگر را نمیبینند در حالی که در گذشته این کار نوعی نامردی تلقی میشد. امروز ممکن است ناگهان گلولهای شلیک شود یا یک پهپاد ناگهان ظاهر میشود و انسان اصلاً متوجه نمیشود چه اتفاقی افتاده است. در حالی که در گذشته چنین شیوهای را نمیپسندیدند.
یعنی در جنگ، ضوابطی حاکم است که محدوده جنگ را مشخص میکند. این ضابطه ممکن است ابزار باشد. خود ابزار ضابطه نیست، بلکه نوعی از جنگیدن را ایجاد میکند. محیط زیست نیز گونهای از جنگیدن را اقتضا میکند.
اخلاق هم در هر یک از این حوزهها نوع خاصی از جنگیدن را تجویز میکند. به همین نسبت، حقوقدانان و مباحث فقهی موضوعی به نام حقوق بشردوستانه مطرح می کنند. اینکه با یک بمب اتمی ناگهان صد هزار نفر را بدون هیچ آگاهی و هشداری نابود کنید و حتی نسلهای بعدی نیز گرفتار آثار و تبعات آن شوند، آیا قابل تجویز است؟ طبیعتاً گفته میشود نه؛ این کار ناجوانمردانه است. هر چند هدف در جنگ پیروزی است اما آیا به هر قیمتی؟
حتی مباحث حقوقی نیز پیوست اخلاقی دارند. در حوزه اخلاق گفته میشود که این کار ناجوانمردانه است. در فقه نیز گفته میشود که این عمل ناجوانمردانه است. البته ما در این زمینه نصوصی هم داریم. قاعدتاً یک انکار اولیه و بدیهی نسبت به چنین رفتارهایی وجود دارد که بر همین مبنا شکل گرفته است؛ البته این موضوع نیازمند توضیح بیشتری است.
آیا هدف، وسیله را توجیه می کند؟
این پرسش مطرح میشود که آیا هدف، وسیله را توجیه میکند یا نه؟ اگر من بخواهم در جنگ پیروز شوم، آیا میتوانم به هر قیمت و با هر وسیلهای این کار را انجام دهم یا خیر؟ هرچند در جنگ باید پیروزی حاصل شود، اما نه با هر وسیلهای. بلکه خودِ وسیله نیز باید موجه و مشروع باشد.
امروزه یکی از مسائل مهمی که در جنگها با آن مواجه هستیم این است که دشمن میخواهد به هر شکل ممکن پیروز شود. حالا اگر لازم باشد خلف وعده میکند، اگر لازم باشد نقض عهد میکند، اگر بخواهد نظامی و غیرنظامی را هدف قرار میدهد. پرسش این است که آیا ما هم باید مقید به این محدودههای اخلاقی، حقوقی و شرعی باشیم یا نه؟ آیا چون هدف ما پیروزی است، میتوانیم از هر وسیلهای استفاده کنیم؟
بنابراین، مسئله «چگونه جنگیدن» در واقع به این برمیگردد که بر اساس چه محدودهها و ضوابطی باید جنگید. جنگ، جنگ است؛ اما همین جنگ نیز ضوابطی دارد. این ضوابط در اخلاق، فقه و حقوق مطرح است و حتی در ارتکاز بشر نیز وجود دارد.
از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
اقتدار دفاعی ایران، ایدهای نو در بازیهای رومیزی
۳۵ ثانیه، ۷۲۰ هزار گلوله در لامرد/ جنایتی که روایت نشد
آئین اختتامیه روایت علوی برگزار شد
بازیهای تیم ملی فوتبال ایران در سینماها پخش میشود
معرفی چهار آلبوم موسیقی تازه وارد در فضای مجازی
روایت جواد موگویی از یک جنایت جنگی: حادثه لامرد در سایه روایتهای اشتباه رسانهای گم شد
جزئیات برنامههای محرمی اوقاف در قالب طرح سوگواره بصیرت عاشورایی اعلام شد
دقت در نسبت با خاستگاه علوم انسانی بسیار مهم است
پویش «ایران در پناه قرآن» تا پایان خرداد تمدید شد
برگزاری نمایشگاه معماری حرمین شریفین در مکه مکرمه
حمایت آیت الله رشاد از بازسازی و ساخت مجدد کنیسه آسیب دیده در جنگ
آیا در جنگ هرکاری مجاز است؟ نگاهی به اخلاق در میدان نبرد
تأثیر سوابق پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵ مثبت شد / ۶ درس نهایی برای کنکور
راز حذف زمینههای فلسفی «یوگا» در نسخه مدرن
آذینبندی و شادیهای عمومی باید به عنوان مدخل معرفت باشد
فرایند محدودیت در اینترنت شفاف میشود؛ ماجرای اینترنت پرو و خط سفید چه بود؟
۷۸ درصد ترافیک اینترنت به حالت قبل و اول دی ماه بازگشت
آغاز ثبت نام آزمون کاردانی به کارشناسی از ۲۴ خرداد ماه
مصوبه افزایش حقوق اعضای هیئت علمی لغو نشده است
تداوم فعالیت علمی دانشگاه شهید بهشتی با وجود آسیب در جنگ
ضیافت نور در آسمان خرداد؛ دیدار دو سیاره منظومه شمسی در آسمان ایران
نسخه جدید چتجیپیتی؛ از تولید عکس تا رزرو سفر در یک پنجره
مهلت دفاع از پایان نامه دستیاران پزشکی تا پایان آذر ۱۴۰۵ تمدید شد
حضوری شدن برخی امتحانات دانشگاه علم و صنعت در مقطع کارشناسی
ایران در جمع ۶ کشور دارای توان ساخت تجهیزات پیشرفته کرایوژنیک
چرا نقش استادان دانشگاه فراتر از کلاس درس است؟
انویدیا با غولهای فناوری کره جنوبی قرارداد بست
هوش مصنوعی زلزله یاب شد
ثبتنام خودکار ۸۵ درصد دانشآموزان ابتدایی در استان سمنان
فعالیت ۳۷ هزار سفیر سلامت دانشآموزی
هفته بینالمللی قرآن در کربلا افتتاح شد
چرا روابط فیلم «تهران کنارت» در سطح ماند؟
ولایت فقیه یک هویت تمدنی و تاریخی برای ملت ایران است
تأکید رئیس جهاددانشگاهی بر رفع موانع دیوانسالاری و بازگشت به شورای عالی انقلاب فرهنگی
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: دستورات لازم برای حضور فعالتر جهاد دانشگاهی صادر میشود
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
دستگاههای اجرایی ملزم به استفاده از پیامرسانهای بومی شدند
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
پیش ثبتنام الکامپ ۲۹ آغاز شد
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
اجماع شورای عالی انقلاب فرهنگی بر تأثیر قطعی سوابق تحصیلی یازدهم و دوازدهم در کنکور ۱۴۰۵
جزئیات احکام انضباطی دانشجویان در ایمیل معاون دانشجویی دانشگاه شریف به اساتید
امتحانات دانشگاه علمی کاربردی غیرحضوری شد
امام در اصول فقه به «عرف عقلایی» اهمیت میداد
خبرنگاران ایرانی از دریافت ویزا برای پوشش جام جهانی محروم شدند
موقوفات چطور به حل مشکلات اقتصادی ورود کردهاند؟
زندگی امام موسی کاظم (ع) تابلویی تمامعیار از مدیریت بحران و کادرسازی دینی است
بازیگر معروف ایرانی نقش ترامپ را بازی میکند+عکس
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
متن جدید امیرحسین قیاسی در حمایت از ایران و در واکنش به جنگ
آیتالله مبلغی: نخستین ثمره استقامت، گشایش راهها و شکستن بنبستهاست
ثبت نام ۲ هزار هیئت جدید در سامانه عطر سیب/ رویکرد نمایشگاه امسال خانواده محور است
خدمترسانی موکب ها به زائران عید غدیر در نجف اشرف
روایتی از بزرگترین وقف درمانی تهران در کتاب «میراث فرمانفرما»
آخرین حضور و غیاب کودکان شهید میناب با حضور پرویز پرستویی
بازیگر معروف فیلم پدرخوانده ترامپ را ظالم و فاسد خواند
روایت الگوی خانواده موفق در «زندگی زیباست» رادیو معارف
آنچه سیاهچالهای عباسی درباره امام کاظم(ع) پنهان نکردند
چرا روایت ماکان نصیری از صدها گزارش خبری اثرگذارتر شد؟
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی منصوب شد
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
خط فارسی، مرجعیت علمی ایران را منطقهای میکند
وزارت آموزش و پرورش اعلام برنامه امتحانات نهایی را تکذیب کرد
رویکرد تحولی سمپاد از تربیت دانشآموز موفق به سوی پرورش انسان اثرگذار
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
تعلل دولت در اجرای طرح ترمیم حقوق، شکاف بیاعتمادی را گسترش داد
نمایهشدن سه مجله دانشگاه تهران در کتابخانه دیجیتال آلمان
مصاحبه دکتری دانشگاه علامه طباطبائی از فردا آغاز میشود
یک روز جابجایی در برنامه امتحانات دانشگاه صنعتی شریف
اقتباسی عروسکی از رمان «اسب جنگی» به روی صحنه رفت
مساله وطن در صدای علیرضا قربانی و نجابتِ اندوه در آهنگ جدید او
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
جناب خان و هومن به آنتن تلویزیون برگشتند
کتاب برای رهبر شهید ابزار ساخت انسان و جامعه بود
پیکر آیتالله العظمی محمد اسحاق فیاض در کاظمین و کربلا تشییع شد
حمایت از ۳۵۰ استاد برای هدایت تحقیقات
امکان ادامه تحصیل مجدد در پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برای دانشآموختگان فراهم شد
تاثیر معدل در کنکور به دلیل غیبت شما هنوز بررسی نشده است
جزئیات آزمون مرحله غیرمتمرکز سی و یکمین المپیاد علمی دانشجویی اعلام شد
آغاز کلاسهای حضوری دانشگاه صنعتی شریف از ۲۳ خرداد
جزئیات ثبت نام آزمون دستیاری دندانپزشکی را اینجا بخوانید
غدیر؛ واقعهای فراتر از تاریخ با ابعاد کلامی و تمدنی
مداح بحرینی سلب تابعیت شده به ایران میآید
آیتالله فیاض رحلت کرد/ مرجعی که آیتالله خویی او را نور چشمش می دانست
بررسی وضعیت اشتغال بیش از ۴۰۹ هزار دانشآموخته/ علوم پزشکی در صدر اشتغال
تنگه هرمز را بیشتر بشناسید
حقوق اساتید چه نیازهایی را برآورده میکند؟
مرور آثاری که با موضوع غدیر خلق شدند
حجتالاسلام محمد قمی: نهضت خمینی همچنان ادامه دارد
بیوک میرزایی: محبت مردم بزرگترین سرمایه یک هنرمند است
کتاب صمود روایتی از دردی که از دور فهمیده نمیشود
هوش مصنوعی افکار رئیس جمهور چین را ترویج میکند
طرح جدید دانشکده مدیریت شریف برای جذب دانشجوی دکتری با مزایای بینظیر
اجماع اولیه فرو ریخت/ خبرگان بر روی رهبر شهید به توافق نرسیدند
سیمای فراتاریخی «قهرمان مردم» در لایههای هنر، عرفان و ادبیات
ترس اروپا از خاموشی دیجیتال شدت گرفت
شورای عالی انقلاب فرهنگی: تغییری در تأثیر قطعی معدل کنکور امسال نداریم
حمایت جدی دانشگاه آزاد از دانشجویان دکتری؛ دستورالعمل پژوهشی نیمسال ۱۴۰۴۲ آمد
غدیرخم تبیینگر مدل حکمرانی الهی و الگوی زیست مؤمنانه است
غدیر برای کودک نیازمند تخیل است
امکان ارسال مستقیم جستجو به هوش مصنوعی در گوگل فراهم میشود
سه انفجار خورشیدی در یک شبانهروز رخ داد
درک پیام غدیر؛ امامت، ستون فقرات حفظ اسلام در جامعه
بزرگترین وداع قرن برای امام امت/ بدرقهای به وسعت ایران
دومین فراخوان تربیت مجاهد فرهنگی توسط نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.