به گزارش ثریا حجت‌الاسلام سیدسجاد ایزدهی رئیس پژوهشکده نظام های اسلامی پژوهشگاه با حضور در برنامه «فقه پویا» رادیو معارف به موضوع دامنه اخلاقی و حقوقی جنگ پرداخت که در ادامه به آن اشاره می‌شود.
جنگ‌ها در طول تاریخ، متناسب با بسیاری از امور، به‌تدریج متحول شده‌اند. جنگ‌ها از جنگ با شمشیر آغاز شده‌اند؛ پیش از آن با سنگ و سپس با شمشیر و نیزه ادامه یافته‌اند تا به جنگ‌های امروز رسیده‌اند. این جنگ‌ها اقتضائات خاص خود را دارند. برای مثال، در جنگ‌های گذشته ابزارها محدود بود و فاصله میان دو طرف جنگ شاید ۲۰۰ یا ۳۰۰ متر می‌شد. در آن شرایط، نوع خاصی از جنگیدن وجود داشت. صبح جنگ را آغاز می‌کردند و شب‌ها نمی‌جنگیدند. با رجزخوانی شروع می‌شد، یک نفر از این طرف و یک نفر از آن طرف رجز می‌خواندند، سپس با هم مبارزه می‌کردند. بعد گروه‌هایی با یکدیگر می‌جنگیدند. هنگامی که شب و غروب فرا می‌رسید و دید کافی وجود نداشت، متوقف می‌شدند و دوباره روز بعد ادامه می‌دادند. در کنار این‌ها، یک‌سری امور ناگفته و نانوشته اما مشخص نیز وجود داشت؛ برای مثال، ناجوانمردی را در جنگ انجام نمی‌دادند، معمولاً با نظامیان سروکار دارند و کاری به غیرنظامیان ندارند، با حیوانات کاری ندارند و به محیط زیست آسیب نمی‌زنند. با پیام رسانان جنگی کاری نداشتند.
در آن تعبیری که از پیامبر گرامی اسلام نقل شده است، آمده که از سپاه مسیلمه آمدند تا پیامی را به پیامبر برسانند. پیامبر در آنجا فرمودند: «لولا أن الرسل مأمونین لقتلتکما»؛ یعنی اگر نبود که پیام‌رسانان جنگی در امان هستند، شما را می‌کشتم. پیامبر این قاعده را جعل نکردند، بلکه فرمودند رسم جنگ این‌گونه است.
به عبارت دیگر، اخلال در نظام جنگ را نمی‌پسندیدند. جنگ قواعد و الزاماتی دارد و آن‌ها این قواعد را بر هم نمی‌زدند. به همین خاطر، پیک جنگی را نمی‌کشتند. بیان این مصادیق از باب حکم شرعی نیست، بلکه یک عرف بوده است و چنین رویه‌ای وجود داشته است.
ضوابط چگونه جنگیدن
مهم این است که در فضای جنگ، آن چیزی که «چگونه جنگیدن» را در هر زمان مشخص می‌کند، عبارتند از محیط زیست و شرایط پیرامونی، ابزار و اخلاق.
مراد از محیط زیست آن است که شما در فضای دریایی یک‌گونه می‌جنگید، در فضای هوایی به گونه‌ای دیگر و در فضای زمینی به شکل دیگری می‌جنگید. اقتضائات آب، خاک و هوا متفاوت است و ابزارهای آن‌ها نیز متفاوت‌اند. حتی در جنگ زمینی نیز اگر منطقه‌ای هموار باشد، نوع جنگیدن با زمانی که در منطقه‌ای کوهستانی قرار دارید متفاوت خواهد بود.
ابزارها نیز در این مسئله نقش دارند شما در گذشته با دشمن خود رودررو و با شمشیر می‌جنگیدید، اما امروز دیگر طرفین حتی یکدیگر را نمی‌بینند در حالی که در گذشته این کار نوعی نامردی تلقی می‌شد. امروز ممکن است ناگهان گلوله‌ای شلیک شود یا یک پهپاد ناگهان ظاهر می‌شود و انسان اصلاً متوجه نمی‌شود چه اتفاقی افتاده است. در حالی که در گذشته چنین شیوه‌ای را نمی‌پسندیدند.
یعنی در جنگ، ضوابطی حاکم است که محدوده جنگ را مشخص می‌کند. این ضابطه ممکن است ابزار باشد. خود ابزار ضابطه نیست، بلکه نوعی از جنگیدن را ایجاد می‌کند. محیط زیست نیز گونه‌ای از جنگیدن را اقتضا می‌کند.
اخلاق هم در هر یک از این حوزه‌ها نوع خاصی از جنگیدن را تجویز می‌کند. به همین نسبت، حقوق‌دانان و مباحث فقهی موضوعی به نام حقوق بشردوستانه مطرح می کنند. اینکه با یک بمب اتمی ناگهان صد هزار نفر را بدون هیچ آگاهی و هشداری نابود کنید و حتی نسل‌های بعدی نیز گرفتار آثار و تبعات آن شوند، آیا قابل تجویز است؟ طبیعتاً گفته می‌شود نه؛ این کار ناجوانمردانه است. هر چند هدف در جنگ پیروزی است اما آیا به هر قیمتی؟
حتی مباحث حقوقی نیز پیوست اخلاقی دارند. در حوزه اخلاق گفته می‌شود که این کار ناجوانمردانه است. در فقه نیز گفته می‌شود که این عمل ناجوانمردانه است. البته ما در این زمینه نصوصی هم داریم. قاعدتاً یک انکار اولیه و بدیهی نسبت به چنین رفتارهایی وجود دارد که بر همین مبنا شکل گرفته است؛ البته این موضوع نیازمند توضیح بیشتری است.
آیا هدف، وسیله را توجیه می کند؟
این پرسش مطرح می‌شود که آیا هدف، وسیله را توجیه می‌کند یا نه؟ اگر من بخواهم در جنگ پیروز شوم، آیا می‌توانم به هر قیمت و با هر وسیله‌ای این کار را انجام دهم یا خیر؟ هرچند در جنگ باید پیروزی حاصل شود، اما نه با هر وسیله‌ای. بلکه خودِ وسیله نیز باید موجه و مشروع باشد.
امروزه یکی از مسائل مهمی که در جنگ‌ها با آن مواجه هستیم این است که دشمن می‌خواهد به هر شکل ممکن پیروز شود. حالا اگر لازم باشد خلف وعده می‌کند، اگر لازم باشد نقض عهد می‌کند، اگر بخواهد نظامی و غیرنظامی را هدف قرار می‌دهد. پرسش این است که آیا ما هم باید مقید به این محدوده‌های اخلاقی، حقوقی و شرعی باشیم یا نه؟ آیا چون هدف ما پیروزی است، می‌توانیم از هر وسیله‌ای استفاده کنیم؟
بنابراین، مسئله «چگونه جنگیدن» در واقع به این برمی‌گردد که بر اساس چه محدوده‌ها و ضوابطی باید جنگید. جنگ، جنگ است؛ اما همین جنگ نیز ضوابطی دارد. این ضوابط در اخلاق، فقه و حقوق مطرح است و حتی در ارتکاز بشر نیز وجود دارد.
مهلت دانشجویان الزهرا(س) برای ثبت‌نام وام تحصیلی و ودیعه مسکن متأهلی
اعلام نتیجه اولیه آزمون سردفتری اسناد رسمی نوبت سال ۱۴۰۴
مجموعه‌رباعی «دوستش داشته باش» سروده میلاد عرفان‌پور منتشر شد
روایت زندگینامه شهید حاج اسماعیل رضایی منتشر می‌شود
۱۵ درصد مدارس کشور در برنامه بازرسی‌های دوره‌ای قرار می‌گیرند
ارائه ۸۵ طرح دانش‌آموزی در بیست‌وهشتمین جشنواره جوان خوارزمی
تصویر منتشر شده از جاسک
تصویری از عملیات های نیروی هوایی ارتش در شب های اخیر
رژیم چنج در آمریکا رخ داد+عکس
امروز آخرین مهلت اعتراض به آزمون‌های ارشد و دکتری علوم پزشکی
نسخه پیشنهادی سند حکمرانی نظام‌های ارزیابی آموزش عالی بررسی شد
طرح نوین تغذیه با محوریت دانشجویان اجرا می‌شود
پژوهش مسئله‌محور؛ کلید استفاده واقعی از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها
استارلینک پایان حکمرانی ارتباطات در ایران است؟
هکرها با دمای بانک خون فرانسه بازی کردند و آن را بالا بردند
تصویب کلیات آیین‌نامه جدید ارتقای اعضای هیئت علمی
دانشگاه شهید بهشتی دلایل عدم تعلق وام دانشجویی را اعلام کرد
فاز دوم آمایش آموزش عالی به‌روز شد
داریوش فرهنگ گوینده یک مستند شد
ابلاغ مصوبه جدید شرکت مجدد در آزمون دستیاری پزشکی توسط رئیس جمهور
رابرت پتینسون با چهلمین جایزه سینماتک آمریکا تجلیل می‌شود
اجرای کنسرت‌نمایش «فرهاد» در تماشاخانه نوفل لوشاتو
اجرای نمایش «خاک نشینان» در فرهنگسرای نیاوران
شکست ترامپ سوژه کارلوس لطوف شد
اهمیت آموزش اخلاق و رفتار حرفه‌ای در محیط دانشگاه به پزشکان جوان
تأکید بر حمایت از ظرفیت‌های بومی امنیت سایبری
لزوم متناسب‌سازی مستمر آموزش علوم پزشکی با نیازهای نظام سلامت
تصویر/فراز مهم پیام رهبر انقلاب
۲ پهپاد لوکاس غنیمت گرفته شدهٔ دشمن آمریکایی توسط سپاه+عکس
آزمون وکالت کانون وکلای دادگستری ۱۴۰۵ با حضور ۱۰۱ هزار نفر برگزار شد
دانش‌آموزان ایران پای آرمان‌های انقلاب و دفاع از وطن ایستاده‌اند
اخذ مجوز استخدام ۹ معلم بازمانده حادثه دبستان شجره طیبه میناب
فوتبال از مدرسه تا تیم ملی؛ وعده تازه برای کشف استعداد در دانش‌آموزان
ایلان ماسک اسپیس ایکس و تسلا را ادغام می‌کند؟
ترامپ اورکل را وادار به عقب نشینی از قرارداد با تراشه ساز چینی کرد
تصمیم جدید وزارت علوم درباره درخواست دانشگاه‌ها برای ایجاد رشته جدید
با وجود تحریم‌ها، تجهیزات کوانتومی بومی در حال ساخت است
وام تحصیلی این دانشجویان ۵۰ درصد افزایش می‌یابد
تغییر و به‌روزرسانی ۵۰ تا ۷۰ درصدی رشته‌های کشاورزی
گوگل به مدارس هشدار داد
دختران ایرانی در جستجوی «خود»؛ هویت در میدان کشمکش سنت و مدرنیته
روز مبارزه با استکبار، روز به خاک مالیدن پوزه قلدران وحشی خواهد شد
قرآن از راز ماندگاری قدرت فرعون می‌گوید
آغاز کار نگارش جلد دوم مجموعه چهار جلدی «کربن‌شناسی»
آیا بانک‌ها برای خلق پول به مجوز فقهی نیاز دارند؟
مسجد باید میدان‌دار اصلی فعالیت‌های قرآنی جامعه شود
وام تحصیلی دانشجویان برتر، ممتاز و متأهل ۵۰ درصد افزایش می‌یابد
ثبت‌نام وام‌های تحصیلی و ودیعه مسکن متأهلی دانشجویان شروع شد
اعلام فهرست رشته‌های پذیرش مستقیم دستیاری تخصصی از بین پزشکان عمومی
وزیر علوم: پیوند دانش و فناوری، قدرت ملی را افزایش می‌دهد
مسئولیت شرعی والدین در قبال نیازهای فرزندان امروز چیست؟
موج جدید هک سوپرمارکت‌های اروپا
سرلشکر رضایی: ملت ایران شکست بزرگی را به ترامپ تحمیل کرد
واکنش کاخ سفید پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای+عکس
شکار پهپادهای آمریکایی سوژه توییت سخنگوی سپاه+عکس
پاسخ صمیمانه فرمانده نیروی دریایی سپاه به نامه دختران جهادگر مازندرانی+عکس
بت ترامپ با شکست در جنگ با ایران ترک برداشت+عکس
زلزلهٔ ۳.۱ ریشتری در عمق ۱۵ کیلومتری زمین، بیرم فارس را لرزاند
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و ضربه سیاسی بزرگ به دونالد ترامپ
کنایه سفارت ایران در لندن به ترامپ پس از شکست انتخاباتی +عکس
تب هوش مصنوعی در شرکت‌ها هم داغ شد
علت فوت حمید علیدوستی چه بود؟
داروهایی که به نفع ویروس عمل می‌کند و سلامت بیمار را به خطر می‌اندازد
کشف یک جرم مرموز در لبه منظومه شمسی توسط اخترشناسان
تصویر روز ناسا از شب در سیاره‌ای وهم‌انگیز
کنجکاوی کودک تا کجا باید درباره تلفن همراه والدین پیش برود؟
کتاب صوتی «پل‌های مدیسون کانتی» منتشر شد
چرا از قهرمانان فقط مدال‌هایشان را می‌بینیم؟
کتاب «هم‌سفیر» منتشر شد
ستاره اسکندری پس از هفت سال به صحنه تئاتر بازمی‌گردد
کمبود جدی فضای آموزشی در مناطق حاشیه‌ای و پرتراکم شهری
دانش‌آموزان قرآنی شایسته قدردانی هستند
چرا سریال «روشنایی شب» با واکنش رسانه صهیونیستی مواجه شد؟
محدودیت دسترسی به اطلاعات اسلحه‌ها برای نوجوانان در چت جی پی تی
ثبت‌نام آزمون انتخاب حسابدار رسمی سال ١۴۰۵ آغاز شد؛ اعلام زمان آزمون
تسهیلات جدید برای قبولی‌های ارشد و دکتری از سوی وزارت علوم
نمرات مردودی دانشجویان ورودی ۱۴۰۲ به بعد در معدل کل محاسبه نمی‌شود
تفکیک مسیر ارتقای اساتید علوم انسانی از رشته‌های مهندسی و کشاورزی
امکان ویرایش معدل و سهمیه در آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی فراهم شد
کلیداولیه آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی۱۴۰۵ منتشر شد
ثبت‌نام آزمون انتخاب حسابدار رسمی سال ١۴۰۵ آغاز شد؛ اعلام زمان آزمون
تسهیلات جدید برای قبولی‌های ارشد و دکتری از سوی وزارت علوم
کلیداولیه آزمون دکتری تخصصی علوم پزشکی۱۴۰۵ منتشر شد
ثبت‌نام وام‌های تحصیلی و ودیعه مسکن متأهلی دانشجویان شروع شد
تصویر روز ناسا از شب در سیاره‌ای وهم‌انگیز
کد آیسیک چیست؟ راهنمای انتخاب و استعلام فعالیت اقتصادی | آرمیتاتکس
یک بازار سه روایت؛ بندرعباس در تهران تماشایی شد
امکان ویرایش معدل و سهمیه در آزمون کارشناسی ارشد علوم پزشکی فراهم شد
تفکیک مسیر ارتقای اساتید علوم انسانی از رشته‌های مهندسی و کشاورزی
تب هوش مصنوعی در شرکت‌ها هم داغ شد
علت فوت حمید علیدوستی چه بود؟
نمرات مردودی دانشجویان ورودی ۱۴۰۲ به بعد در معدل کل محاسبه نمی‌شود
محدودیت دسترسی به اطلاعات اسلحه‌ها برای نوجوانان در چت جی پی تی
داروهایی که به نفع ویروس عمل می‌کند و سلامت بیمار را به خطر می‌اندازد
دانشگاه آزاد اسلامی در زمره ۱۰۰ دانشگاه برتر جهان قرار دارد
آزمون وکالت کانون وکلای دادگستری ۱۴۰۵ با حضور ۱۰۱ هزار نفر برگزار شد
کمبود جدی فضای آموزشی در مناطق حاشیه‌ای و پرتراکم شهری
ستاره اسکندری پس از هفت سال به صحنه تئاتر بازمی‌گردد
چرا از قهرمانان فقط مدال‌هایشان را می‌بینیم؟
کتاب صوتی «پل‌های مدیسون کانتی» منتشر شد
دانش‌آموزان قرآنی شایسته قدردانی هستند
کتاب «هم‌سفیر» منتشر شد
متا خارج از دادگاه نوجوان شاکی را راضی به تسویه کرد
چرا سریال «روشنایی شب» با واکنش رسانه صهیونیستی مواجه شد؟
محرابی که در عید قربان تبریز به خون نشست؛ نخستین شهید محراب که بود؟
کشف یک جرم مرموز در لبه منظومه شمسی توسط اخترشناسان
هومن کیایی و مجتبی رجبی‌معمار «داستان زندگی من» را روایت می‌کنند
کنجکاوی کودک تا کجا باید درباره تلفن همراه والدین پیش برود؟
تلاش برای کشف استعدادها؛ بخش بین‌المللی تئاتر نیاز به تقویت دارد
اجرای طرح فروش حضوری و مجازی کتاب‌فروشی‌ها در «بازار کتاب»
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.