شبکه علمی ثریا- مشکل اینجاست که سهمناکترین لایههای این فرآیند، دقیقاً همان چیزهایی هستند که روزمره استفاده میکنیم و اصلاً متوجه نمیشویم.
بیایید سه لایه پنهان را یکی یکی باز کنیم. لایههایی که هیچکدام بوی باروت نمیدهند، اما قتلعامهای سایبری و نظامی از دل همین لایهها بیرون میآید.
لایه اول: داده شخصی شما، سلاح استراق سمع دشمن
اپلیکیشن ورزشیتان را باز کنید. چند کیلومتر دویدهاید؟ مسیرتان چطور بوده؟ چه ساعتی از شب از جلوی فلان پادگان نظامی رد شدهاید؟
به نظر میرسد اطلاعات بیضرری است. اما در سال ۲۰۱۸، اپلیکیشن معروف استراوا (Strava) «نقشه حرارتی» از فعالیت ورزشکاران در سراسر جهان را منتشر کرد. این نقشه نشان میداد کدام مسیرها بیشتر دیده میشوند. مشکل اینجا بود که این نقشه، ناخواسته لوکیشن دقیق پایگاههای مخفی نظامی آمریکا در افغانستان و سوریه را نیز فاش کرد. سربازانی که برای ورزش از اپلیکیشن استفاده میکردند، بیآنکه بدانند، محل استقرار یگانهای ویژه را نقشه برداری کرده بودند.
همین اتفاق میتواند در تهران، اصفهان یا هر شهر دیگری بیفتد. ساعتها و گجتهای هوشمند، سیستم عامل و هر اپلیکیشنی که روی گوشی شما است اگر بخواهد میداند که شما چه ساعتی از کدام خیابان عبور میکنید. حالا اگر این دادهها - حتی بدون قصد قبلی - در دست یک بازیگر بدخواه قرار بگیرد، تبدیل میشود به نقشه راه برای حمله، محاصره، یا ترور هدفمند.
تحقیقات نشان می دهد تصور عمومی طبقه متوسط نسبت به مخاطرات «داده»، بیشتر حول تبلیغات اسپم، مزاحمتهای شخصی یا کلاهبرداریهای مالی است. اما در جنگ مدرن، دادههای «شخصی» شما همان نقشی را بازی میکنند که جاسوسهای دهه پنجاه بازی میکردند.
لایه دوم: سرمایهگذارانی که دو روی سکه را میبینند
فرض کنید یک صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر(VC) در یک استارتاپ نرمافزاری سرمایهگذاری میکند. عالی به نظر میرسد. اما همین صندوق، شش ماه بعد، در یک شرکت تولیدکننده قطعات پهپاد هم سرمایهگذاری میکند، و دو ماه بعد در یک شرکت سازنده نرمافزارهای رمزنگاری نظامی.
قانوناً هیچ اشکالی ندارد. از نظر اقتصادی هم به صرفه است. اما این «همبستگی سرمایه» چه معنایی برای کاربر طبقه متوسط دارد؟
معنیاش این است که یک استارتاپ «غیرنظامی» هیچ وقت نمیتواند واقعاً غیرنظامی بماند. چون پول از جایی میآید که بوی باروت میدهد و وقتی پول از آن مسیر میآید، فشار برای «همکاری بیشتر» هم میآید.
بنا به گزارشهای علنی منتشر شده در خصوص زیست بوم استارتاپی ایالات متحده، بسیاری از استارتاپهای بزرگ توسط هلدینگهایی حمایت میشوند که در صنایع دفاعی یا امنیتی هم حضور دارند. حتی اگر با نگاه خوشبینانه این وضعیت را به معنی توطئه نبینیم؛ به معنی «طبیعی شدن یک رابطه ناسالم» است. استارتاپ جوان به جای اینکه بپرسد «ما به چه کسی سرویس میدهیم»، فقط میپرسد «پول از کجا میآید».
لایه سوم: فرهنگ «شکستن مرزهای نوآوری» به قیمت جان انسانها
استارتاپها دو واژه را مقدس میدانند: «سرعت» و «شکستن مرزها». در کسبوکار، این واژهها به معنی نوآوری و پیشرفت است. در حوزه فناوریهای دو-کاربرده، این واژهها به معنی نادیده گرفتن پروتکلهای ایمنی، اخلاق زیستی و حقوق بشر است.
بیایید ملموس بگوییم: وقتی یک استارتاپ پهپادی میگوید «ما از قوانین سختگیرانه هوانوردی عبور میکنیم تا سریعتر تحویل دهیم»، در ظاهر ستودنی است. اما همین عادت ذهنی - که «قانون مانع پیشرفت است» - وقتی به حوزهی نظامی کشیده میشود، تبدیل میشود به: «ما از قوانین بینالمللی جنگ عبور میکنیم تا دقیقتر بزنیم.»
در فرهنگ و عرف دنیای مهندسی نرم افزار و الکترونیک، هوش مصنوعی، رباتیک و توانایی هک کردن (Hacking) تحسینبرانگیز هستند. اما اگر همین فناوریها با حوزهی سلاحهای خودمختار (Autonomous Weapons) ممزوج شوند، نتیجهاش ماشینهای جنگیای است که بدون نظارت انسانی - و شاید با مداخلهی غیر برنامهریزی شده- تصمیم به کشتن میگیرند.
در فرهنگ طبقهی متوسط، بچههای خلاقی که سیستمها را به قصد نوآوری دور میزنند، تحسین میشوند. اما همین طبقه نمیبیند که همان بچه، اگر در اختیار ارتشی که به اصول اخلاقی وفادار نیست قرار بگیرد، پنج سال بعد مینشیند پای سیستمی که تصمیم میگیرد کدام آمبولانس در بمباران هدف قرار بگیرد. تأملبرانگیزترین نمونهی این واقعیت، ارتباط عمیق زیسب بوم استارتاپی تل آویو با ارتش رژیم اسرائیل است.
جمعبندی سه لایه:
لایه اول (داده) میگوید: «حتی ضبط حرکات ورزشی تو میتواند نقشه قتلگاه خودت یا دیگران شود.»
لایه دوم (سرمایه) میگوید: «پولی که استارتاپ را بزرگ میکند، گاه از همان جایی میآید که بمب میسازد.»
لایه سوم (فرهنگ) میگوید: «ذهنیتی که تو در ساختمانهای شیشهای سیلیکون ولی تحسین میکنی، گاه دارد کدهای مرگ را مینویسد.»
واقعیت این است که این لایهها هیچکدام پنهان نیستند. فقط پشت پوسترها، گزارشها، مصاحبهها و تبلیغات جذاب و پر زرق و برق پنهان شدهاند. برای دیدنشان، فقط باید کمی از شوقِ مصرفگراییِ فناورانه فاصله بگیریم و بپرسیم: «این ابزارِ بهظاهر بیآزار، در دست چه کسی است و به دست چه کسی میافتد؟»
در یادداشت بعد توضیح خواهم داد که چرا محدود کردن این روند تقریباً غیرممکن است، اما چطور یک دولت مسئولیت پذیر با «حکمرانی هوشمند» میتواند از بروز فاجعه جلوگیری کرده و از مردم خود در برابر آن محافظت کند.
تا آن زمان، دفعه بعد که اپلیکیشن ورزشیتان را باز کردید یا گجت سلامتیتان را پوشیدید، یک لحظه به این فکر کنید که مسیر دویدن شما، در دنیایی دیگر، چه معنایی میتواند داشته باشد.
متن نوبتدهی آرایشگاه برای عید؛ نمونههایی برای جذب مخاطب
دانشگاهها با ورزش تابآوری دانشجویان را تقویت کنند
راهنمای ثبتنام پذیرفتهشدگان دکتری دانشگاه علامه طباطبائی اعلام شد
پایان رویای «تنگه ترامپ» و غروب توهمات طاغوت روزگار در اعماق خلیج فارس
بهنام تشکر کارآگاه علوی جدید شد
برگزاری بزرگداشت ابن سینا با حضور اندیشمندان ایرانی و خارجی
تجربههای جهانی بازسازی پساجنگ در ۱۲ جلد کتاب
تلقی رایج از موسسات خیریه غلط است؛ انتشار نخستین گزارش زیست بوم خیریه
برگزاری جشنهای میلاد پیامبر مهربانیها با محوریت خونخواهی رهبر شهید
رجبی دوانی: نیازمند «انقلابی درون انقلاب» هستیم
آیا بین «امر تاریخی» و «امر ایمانی» می توان تمایزی مفهومی ایجاد کرد؟
ابنشهرآشوب روایات را دستکاری میکرد؟
تشخیص زودهنگام سرطان سینه با طراحی یک نانوزیستحسگر در دانشگاه تهران
استکبار جهانی به زبالهدان تاریخ میپیوندد؛ خونخواهی رهبر شهید حق ماست
حمایت مجری معروف اخبار عراق، از خلیج فارس+عکس
جدیدترین تصویر از آیت الله سیستانی
صعود دانشجوی دانشگاه آزاد به بام ایران با یاد دانشمند شهید دکتر طهرانچی +عکس
آغاز کلاسهای نیمسال اول دانشگاه صنعتی امیرکبیر از ۲۸ شهریور
حمله هکرهای ایرانی یک واحد تولید برق را در انگلیس تعطیل کرد
شکایت آمریکا از تیک تاک با ۴۰۰ میلیون دلار تسویه شد
واکنش قالیباف به جنگ اقتصادی ترامپ و داردستهاش+عکس
کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد
کلید اولیه آزمونهای سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد
سنتهای اجتماعی قرآن، راهی برای فهم عمیق حوادث بزرگ اجتماعی
میراث علمی ادبی ابن سینا از زبان محققان روسی، ازبکستانی و گرجستانی
مسجد سوخته کوی نصر بازسازی و افتتاح شد
رهبر شهید چگونه «وابستگی موشکی» را پیش از شکلگیری خنثی کرد؟
تصویب عناوین درسی مدارس بینالملل ایران برای نخستینبار
برنامههای درسی دانشگاه فرهنگیان بهروزرسانی شود
افتخارآفرینی دانشآموزان ایرانی در رقابت بینالمللی نوآوری فیزیک مالزی
فروش کتابهای درسی دانشآموزان فقط از سامانه رسمی مقدور است
در جامعه مهدوی رفتارها بر پایه ایثار و حذف انگیزههای سودجویانه است
بحارالانوار گردآوری جهتدار احادیث نیست؛ مجلسی و شکل دهی جامعه شیعه
ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام میشود/ کلاسها حتما حضوری است
نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود
پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور
خدمات مرکز مشاوره دانشگاه علم و صنعت حضوری شد
ثبتنام ۴ هزارنفر در فراخوان جذب هیئت علمی علوم پزشکی/اعلام ظرفیت خالی
کوانتوم در آستانه تجاریسازی/ ۵ حوزهای که کوانتوم در حال تغییر آنهاست
توسعه تعاملات علمی و پژوهشی ایران و کشورهای بریکس
اعلام جزئیات شهریه دانشجویان شهریهپرداز دانشگاه الزهرا(س)
تکلیف افزایش ۲۰ درصدی ظرفیت پزشکی و دندانپزشکی تا سال ۱۴۰۴ مشخص شد
کاظمی: فرهنگ ایثار و شهادت، مزیت رقابتی ما در برابر دنیای استکبار است
واکنش سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه به ادعای کمرشکنترین عملیات اقتصادی تاریخ
«لباس شخصی»سراغ یک پرونده امنیتی رفت
۵ نمایشنامه از ۵ درامنویس زن خوانده میشود
شکست «ددپول و ولورین» توسط «اودیسه»؛ رایان رینولدز تبریک گفت!
حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است
بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما
حجتالاسلام قمی: مسجد باید پرچمدار حرکت مؤمنان و جامعهسازی باشد
حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست
حکمرانی شبکهای امام هادی(ع) در زندان و منشور کلامی زیارت جامعه کبیره
از سامرای محاصرهشده تا عصر غیبت/روایت راهبرد امام عسکری(ع) برای شیعه
فیلمساز ایرانی داور جشنواره یونانی شد
سفر «سندرم بلوغ» به انگلیس
«سیاوش» به هیچ نهادی وابسته نیست؛ هزینهها کاملا شخصی است!
شنیدن زمزمه عود و تمبک در آلبومی که به خواهر تقدیم شد
پذیرش تفاوتها در یک انیمیشن؛ اگر زال شاهنامه دختر بود چه میشد؟
از شکلگیری ایده تا شروع کسبوکار؛ «کارخانه»در رادیو اقتصاد راه افتاد
نمایشی با الهام از جهان موراکامی؛ ارتباط بین هنرمند و مخاطب مهم است
۳ چهره بزرگ در یک فیلم؛ حمایت برد پیت از مستند ویم وندرس درباره زومتور
جزئیات فصل جدید یک رویداد موسیقایی؛ وقتی موسیقی از تهران خارج میشود
تصویر معناداری که قالیباف در کنار خلیج فارس منتشر کرد
امیر جدیدی و حمید نعمتالله در پشتِ صحنه سریال داش آکل
«عید بیعت» در میدان ولیعصر(عج) برگزار میشود
بازگشت حماسی مصدق به قدرت،کینه شاه و دربار علیه دولت ملی را تعمیق کرد
شهادت امام حسن عسکری (ع) هیئت کجا برویم؟
مشرکان عصر جاهلیت موحد بودند؟
توییت معنادار معاون وزیر خارجه در پاسخ به ترامپ+عکس
سامرا آماده میزبانی از عزاداران امام حسن عسکری (ع) شد
اعلام برنامههای علمی هفته ملی ابنسینا در ایران
تلاش ملاعبدالله بهابادی در سازماندهی استنباط و روابط میان ادله
«عقل فعال» میراث حل مسائل روز؛ ابن سینا شاخصه عقلانیت در اسلام است
زبانآموز حرفهای چگونه آلمانی یاد میگیرد؟ نگاهی تخصصی به مسیر رسیدن از سطح A1 تا C1
محقق ایرانی باکتری را به ترانزیستور تبدیل کرد
جیمز وب ۳ سیاهچاله فعال در یک کهکشان دوردست کشف کرد
مصوبه مهم درباره اقتصاد دیجیتال
تولید ماده اولیه داروی ایرانی درمان «فیبروز کبدی»
ایده امیرکبیر در تأسیس دارالفنون چه بود؟
پرچم انتقام و خونخواهی بر فراز گنبد مساجد کشور به اهتزاز درمی آید
زبانآموز حرفهای چگونه آلمانی یاد میگیرد؟ نگاهی تخصصی به مسیر رسیدن از سطح A1 تا C1
چرا رهبر شهید به جوانان اروپایی نامه نوشتند؟
پرچم انتقام و خونخواهی بر فراز گنبد مساجد کشور به اهتزاز درمی آید
جزئیات برنامههای هفته آموزش هنر اعلام شد
شهادت امام حسن عسکری (ع) هیئت کجا برویم؟
مصوبه مهم درباره اقتصاد دیجیتال
آثار و عوامل تجربه زیسته احساس تنهایی در دختران تجرد زیست
ایده امیرکبیر در تأسیس دارالفنون چه بود؟
«فرمانده هرمز» را چقدر میشناسید؟
جیمز وب ۳ سیاهچاله فعال در یک کهکشان دوردست کشف کرد
کاهش ۲۰ درصدی تخلفات اداری آموزشوپرورش
تولید ماده اولیه داروی ایرانی درمان «فیبروز کبدی»
شوراهای آموزش و پرورش؛ ظرفیت ملی برای جهش کیفیت و عدالت تربیتی
زنگ نماز همراه با زنگ مدرسه نواخته شود
کلید اولیه آزمونهای سراسری و پذیرش دانشجو معلم سال ۱۴۰۵ منتشر شد
تلاش ملاعبدالله بهابادی در سازماندهی استنباط و روابط میان ادله
تصویر معناداری که قالیباف در کنار خلیج فارس منتشر کرد
نتایج اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ در دهه اول شهریور اعلام می شود
راهاندازی موکبهای دائمی در مرز ایران و عراق
«عقل فعال» میراث حل مسائل روز؛ ابن سینا شاخصه عقلانیت در اسلام است
محقق ایرانی باکتری را به ترانزیستور تبدیل کرد
حجت الاسلام قمی: «مسجد» محور جامعه مبعوث است
امیر جدیدی و حمید نعمتالله در پشتِ صحنه سریال داش آکل
کلید اولیه ۵ آزمون علوم پزشکی منتشر شد
حجتالاسلام قمی: مسجد باید پرچمدار حرکت مؤمنان و جامعهسازی باشد
بازگشت عمو پورنگ پس از ۵ سال به سیما
پذیرش پژوهشگران پسادکتری تقاضامحور در ۱۲ دانشگاه و مرکز پژوهشی کشور
ورود دانشجویان جدید با تأخیر انجام میشود/ کلاسها حتما حضوری است
سامرا آماده میزبانی از عزاداران امام حسن عسکری (ع) شد
حجت الاسلام قمی: مسجد محدود به اقامه نماز نیست
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.