به گزارش ثریا آیت‌الله علی‌اکبر رشاد، رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران، در آیین افتتاحیه مدرسه علوم عقلی حوزه علمیه امام رضا علیه‌السلام با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید و بزرگان حکمت و فقاهت، بر ضرورت احیای سنت علمی و حکمی تهران و تقویت علوم عقلی در حوزه علمیه پایتخت تأکید کرد.

آیت‌الله رشاد در ابتدای سخنان خود با اشاره به فقدان رهبر شهید، اظهار داشت: همچنان سوگوار و داغدار قائد حکیم و ذوفنون، رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله شهید هستیم؛ شخصیتی که در عصر ما جلوه‌ای از الهی و در جبهه مقاومت، مظهر ایستادگی و مقاومت بود.

وی افزود: آن شخصیت بزرگ در پی اقدام عظیم و تاریخ‌ساز استادش، امام راحل عظیم‌الشأن، در عصر ما کاری کارستان انجام داد و بسیاری از آرمان‌های بلند تاریخی را که علمای سلف نتوانسته بودند پی‌گذاری کنند، بنیان نهاد.

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران با تأکید بر ضرورت ادامه مسیر بزرگان و شهیدان، گفت: از خداوند متعال می‌خواهیم ما را مدیون این بزرگان از دنیا نبرد و توفیق دهد بتوانیم مسیر آنان را دنبال کرده و آرمان‌ها و آرزوهای بلندشان را پی بگیریم.

امام خمینی(ره)؛ حکیمی که حکومت را بر حکمت بنا نهاد

وی همچنین با ادای احترام به امام خمینی(ره) تصریح کرد: پس از ائمه معصومین(ع)، امام راحل از نخستین حکیمان و حاکمان بود؛ مردی حکیم که حکومت را بر حکمت بنا نهاد و از شخصیت‌های کم‌نظیر و نادر دوران بود.

آیت‌الله رشاد با اشاره به گسترش جبهه مقاومت در جهان بیان کرد: امروز ایران و جبهه مقاومت در مقیاسی فراتر از گذشته حرکت می‌کنند و جبهه مقاومت دیگر تنها محدود به شیعیان، مسلمانان یا حتی پیروان ادیان الهی نیست؛ بلکه در مقیاسی جهانی، افرادی که ممکن است از نظر دینی با ما اشتراک نداشته باشند نیز در مقام عدالت‌طلبی و دفاع از مستضعفان به این جبهه پیوسته‌اند.

وی با اشاره به تحولات چند دهه اخیر افزود: در طول قریب به یک قرن، آمریکا هرگز چنین شکست‌هایی را تجربه نکرده بود و این بنیان و این ایستادگی، حاصل مجاهدت‌های امام راحل و رهبر شهید در برابر مستکبران عالم است.

گرامیداشت عالمان بزرگ حوزه حکمت و فقاهت

تولیت مجتمع حوزوی امام رضا علیه‌السلام در ادامه سخنان خود با گرامیداشت یاد آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی، اظهار داشت: باید از بزرگان و عالمان نوادر روزگار یاد کنیم؛ از جمله آیت‌الله شبیری زنجانی، فقیه دقیق‌النظر و رجالی بزرگ که شاید دهه‌ها و حتی قرن‌ها بگذرد تا شخصیتی مانند ایشان در علم رجال ظهور کند.

وی همچنین با اشاره به سالگرد رحلت علامه حسن‌زاده آملی، گفت: امروز سالگرد رحلت عارف سالک سترگی است که نسل ما توفیق درک محضر او را داشت؛ علامه آیت‌الله حسن‌زاده آملی، میراث‌دار حکمت شیعی که در حوزه معقول و منقول شخصیتی جامع بود.

آیت‌الله رشاد با اشاره به جامعیت علمی علامه حسن‌زاده آملی افزود: برخی در عرفان بیشتر تمرکز دارند، برخی در فلسفه و برخی در کلام؛ اما علامه حسن‌زاده آملی در معقول و منقول جامع بود.

تهران؛ روزگاری شهر هزار حکیم

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران با اشاره به پیشینه علمی و حکمی تهران اظهار داشت: تهران روزگاری به «شهر هزار حکیم» شناخته می‌شد و از دوره فتحعلی‌شاه، زمینه حضور بسیاری از بزرگان حکمت و علم در این شهر فراهم شد.

وی افزود: در آن دوره، رجال سیاسی، تجار و اهل خیر نیز در ساخت مدارس نقش داشتند و مدارس متعددی در تهران بنا شد؛ از جمله مدرسه ملا آقارضی محی‌الدین که امروز در خدمت طلاب هستیم و مدرسه حکیم هاشم که پیش از ورود قاجارها به تهران ساخته شده بود.

آیت‌الله رشاد با اشاره به نقش حکما و فقهای تهران در شکل‌گیری هویت علمی این شهر گفت: مدارس تهران در دوره‌های مختلف به نام فقها و حکمای بزرگ نام‌گذاری و ساخته شدند؛ از جمله مدرسه شیخ عبدالحسین که به سفارش امیرکبیر ساخته شد و مدارسی همچون سپهسالار و قنبرعلی‌خان که با حمایت رجال و خیرین شکل گرفتند.

وی ادامه داد: تهران پس از شیراز و اصفهان، صاحب مکتب شد و مکتب تهران در عرفان و حکمت حضور برجسته‌ای داشت.

ضرورت احیای مکتب تهران

تولیت مجتمع حوزوی امام رضا علیه‌السلام با اشاره به حضور شخصیت‌های برجسته علمی در مکتب تهران اظهار داشت: در دوره‌های مختلف شخصیت‌هایی همچون مرحوم جلوه، علامه مهدی الهی قمشه‌ای، علامه شعرانی و دیگر بزرگان در این جریان علمی و حکمی نقش داشته‌اند.

وی با اشاره به دوران محدودیت حوزه علمیه تهران افزود: در دوره رضاخان، حوزه‌های تهران محدود و بسیاری از فعالیت‌های علمی این شهر تضعیف شد؛ با این حال شخصیت‌هایی همچون مرحوم عصار و آشتیانی‌ها و آملی‌ها در این شهر حضور داشتند و نوعاً در کنار فقاهت، از شخصیت‌های فلسفی نیز بودند و این مسئله نشان‌دهنده جایگاه حکمت در سنت علمی تهران است.

آیت‌الله رشاد همچنین با گرامیداشت یاد آیت‌الله احمد خوانساری گفت: مرحوم آیت‌الله خوانساری فقیهی بسیار محتاط بود و مرحوم آیت‌الله بروجردی با وجود جایگاه مرجعیت، از ایشان خواستند به تهران بیاید و در بازار تهران مستقر شود و ایشان نیز این دعوت را پذیرفت.

وی افزود: احتیاطات فقهی آیت‌الله خوانساری مشهور بود و در برخی مسائل نیز امام خمینی(ره) به دیدگاه ایشان استناد می‌کردند. همچنین در برخی امور مربوط به موقوفات و مدارس علمی تهران، از جمله مدرسه مروی و مدرسه صدر، امام خمینی(ره) از نظر و اجازه آیت‌الله خوانساری بهره می‌گرفتند.

حاج‌آقا مجتبی تهرانی، استوانه معنوی تهران

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران با گرامیداشت یاد آیت‌الله حاج‌آقا مجتبی تهرانی گفت: متأسفانه بسیاری از این بزرگان را از دست داده‌ایم. آیت‌الله حاج‌آقا مجتبی تهرانی از جمله شخصیت‌هایی بود که این مجموعه و مدرسه نیز با عنایت و همکاری ایشان شکل گرفت.

وی ادامه داد: منزلی در اختیار ایشان قرار گرفت که بعدها تبدیل به مدرسه شد و با پیشنهاد خود ایشان، وقف‌نامه‌ای برای آن تنظیم کردیم. ایشان خود صاحب رساله بودند و جایگاه علمی و اجتماعی ایشان به سرعت ارتقا یافت و مردم اعتماد ویژه‌ای به ایشان داشتند.

آیت‌الله رشاد مرحوم حاج‌آقا مجتبی تهرانی را «عالم معنوی تهران» توصیف کرد و افزود: در شب‌های قدر جمعیت بسیار گسترده‌ای در جلسات ایشان شرکت می‌کردند و ایشان یکی از چهره‌های بسیار مورد توجه مردم تهران بود.

وی با اشاره به حضور عالمان دیگری همچون آیت‌الله مهدوی کنی، آیت‌الله خوشوقت و آیت‌الله پهلوانی در تهران اظهار داشت: در دوره‌های مختلف، این بزرگان منشأ آثار و برکات فراوانی بودند و امروز نیز باید برای احیای این سرمایه معنوی و علمی تلاش کرد.

رشد حوزه تهران، از ۱۵۰ مدرسه تا حضور گسترده بانوان طلبه

تولیت مجتمع حوزوی امام رضا علیه‌السلام با اشاره به وضعیت امروز حوزه علمیه تهران گفت: به نظر می‌رسد رونق حوزه تهران اکنون بسیار خوب شده است.

وی افزود: از سال ۱۳۸۹ که شورای حوزه‌های علمیه استان تهران تأسیس شد و مرکزیت حوزه شکل گرفت، تعداد مدارس علمیه تهران افزایش یافت و امروز حدود ۱۵۰ مدرسه علمیه در تهران فعال است.

آیت‌الله رشاد با اشاره به توسعه حوزه‌های علمیه خواهران نیز گفت: پیش از انقلاب تنها یک حوزه خواهران در تهران داشتیم، اما امروز تقریباً نیمی از حوزه‌های تهران مربوط به حوزه‌های خواهران است و بانوان طلبه حضور بسیار جدی و پررنگی در عرصه علمی دارند.

وی در عین حال تأکید کرد: با وجود این توسعه، حوزه تهران همچنان در زمینه استاد و نیروی علمی با خلأ جدی مواجه است و به‌شدت نیازمند حضور استادان برجسته و بزرگان علمی است.

انتقال سرمایه علمی تهران به قم؛ فرصتی برای قم و خسارتی برای تهران

آیت‌الله رشاد با اشاره به جایگاه قم در حوزه‌های علمیه اظهار داشت: انتقال بخشی از سرمایه علمی تهران به قم از جهاتی اتفاق مبارکی بود؛ چراکه قم امروز کانون و ستاد حوزه‌های علمیه، نه‌تنها در ایران بلکه در جهان تشیع است؛ البته نجف نیز جایگاه تاریخی و علمی خود را دارد.

وی افزود: با این حال، این انتقال از جهتی موجب وارد شدن خسارت به تهران شد و باید برای احیای سرمایه علمی و حکمی این شهر تلاش کرد.

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران با اشاره به شخصیت علامه حسن‌زاده آملی گفت: علامه حسن‌زاده سال‌ها در تهران تحصیل کرد و از محضر مرحوم آیت‌الله مهدی الهی قمشه‌ای و مرحوم آیت‌الله شعرانی بهره برد و درباره حکمای تهران سخنان ارزشمندی داشت.

وی همچنین از علامه شعرانی به عنوان یکی از چهره‌های جامع علمی یاد کرد و گفت: علامه شعرانی مفسر، فیلسوف، تاریخ‌دان و آشنا با زبان فرانسه بود و با وجود جایگاه علمی بلند، به دلیل شرایط زمانه مظلوم واقع شد؛ به‌گونه‌ای که صبح‌ها با لباس مبدل برای دانش‌آموزان تدریس می‌کرد و ظهرها با لباس روحانیت به تدریس اسفار برای طلاب می‌پرداخت.

تأکید رهبر شهید بر احیای هویت تاریخی تهران و تقویت علوم عقلی

آیت‌الله رشاد با اشاره به تأکیدات رهبر شهید درباره حوزه تهران گفت: مخاطب اصلی من در این سخنان، طلبه است. ایشان بارها تأکید کردند که علوم عقلی در تهران باید تقویت شود.

وی افزود: ما درخواست تأسیس انجمن فلسفه را مطرح کردیم و در مصوبه نیز مقرر شد مرکز در قم باشد و شعبه آن در حوزه امام رضا(ع) تهران مستقر شود.

تولیت مجتمع حوزوی امام رضا علیه‌السلام ادامه داد: در دیداری که در حوزه تهران خدمت رهبر شهید بودیم، بر دو موضوع تأکید شد؛ یکی احیای هویت تاریخی تهران و دیگری ارتقای موقعیت کنونی تهران. امروز با تأسف از فقدان ایشان، باید این مسیر و این مطالبه را با جدیت دنبال کنیم.

شفا و اسفار باید خوانده شوند، اما نباید به خواندن متون کلاسیک اکتفا کرد

وی با بیان اینکه احیای سنت علمی تهران نیازمند توسعه فلسفه است، تصریح کرد: یک توصیه مهم این است که باید سنت علمی خودمان را احیا کنیم. کتاب شفا باید خوانده شود، اسفار باید خوانده شود و میراث حکمی گذشتگان باید مورد توجه قرار گیرد؛ اما نباید به اینها اکتفا کنیم.

آیت‌الله رشاد ادامه داد: اگر شفا را خوانده‌ایم، باید در ادامه فلسفه را به عنوان یک دانش مستقل تقویت کنیم و در حوزه فلسفه علوم نیز کار جدی انجام دهیم. علوم عقلی باید از سطح مطالعه متون به مرحله تولید علم و پاسخ‌گویی به مسائل جدید امتداد پیدا کند.

بدون مبانی فلسفی، تولید علم و علوم انسانی امکان‌پذیر نیست

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران با تأکید بر نقش مبانی فلسفی در تولید علم گفت: اگر می‌خواهیم علم دینی تولید کنیم، نمی‌توانیم بدون پایه و مبنا حرکت کنیم. باید از مبانی آغاز کنیم و فلسفه‌های مضاف را توسعه دهیم؛ چراکه تا زمانی که فلسفه مضاف را امتداد ندهیم، سخن گفتن از تولید فرهنگ، حکمت فرهنگی و تحول علمی معنای کامل خود را پیدا نمی‌کند.

وی افزود: هر علمی که بخواهد متحول شود، باید از مبنا آغاز کند. اگر قرار است فقه نظام‌ساز و راهگشا باشد، باید مبانی آن را بررسی کنیم و در اصول نیز باید فلسفه اصول مورد توجه قرار گیرد. اگر می‌خواهیم علوم انسانی تولید کنیم، باید مبانی آن را بشناسیم و فلسفه و علم نفس را در این عرصه به کار بگیریم.

آیت‌الله رشاد تصریح کرد: علم مبتنی بر فلسفه و مبناست و کسی که مبانی را در اختیار ندارد، نمی‌تواند در تولید علوم انسانی یا دیگر علوم به شکل عمیق و بنیادین اثرگذار باشد.

وی با اشاره به مبانی علوم انسانی در غرب اظهار داشت: در غرب نیز اگرچه همه متخصصان فیلسوف نیستند، اما مجموعه‌ای از مبانی فلسفی بر علوم آنان حاکم است. تعریف آنان از انسان با تعریف ما متفاوت است و اگر مبانی انسان‌شناختی متفاوت باشد، طبیعی است که در تولید علوم انسانی نیز نتایج متفاوتی به دست آید.

فلسفه‌های مضاف، عرصه‌ای گسترده برای تولید علم

تولیت مجتمع حوزوی امام رضا علیه‌السلام با تأکید بر ضرورت توسعه فلسفه‌های مضاف گفت: ما باید فلسفه دین، فلسفه فرهنگ، فلسفه علوم، فلسفه سیاست، فلسفه اقتصاد و دیگر فلسفه‌های مضاف را به‌صورت روشمند دنبال کنیم و مبانی آنها را استخراج و بررسی کنیم.

وی افزود: در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی بیش از هفتاد عنوان از فلسفه‌های مضاف مطرح است و این حوزه ظرفیت بسیار گسترده‌ای برای فعالیت علمی دارد. یک بار در جلسه‌ای عرض کردم که در دانشگاه درباره حدود هفتاد حوزه از فلسفه‌های مضاف کار کرده‌ایم و یکی از دوستان پس از شنیدن این سخن گفت: «این یک انقلاب در فلسفه است.»

ضرورت امتداد اجتماعی فلسفه

آیت‌الله رشاد با اشاره به تعبیر رهبر شهید درباره «امتداد اجتماعی فلسفه» خاطرنشان کرد: تعبیر ایشان این بود که فلسفه را باید به جامعه آورد و برای آن امتداد اجتماعی ایجاد کرد.

وی ادامه داد: ما نتوانسته‌ایم فلسفه خود را آن‌گونه که شایسته است به جهان معرفی کنیم. یکی از ابعاد این مسئله آن است که فلسفه ما عمیق است، اما نتوانسته‌ایم این فلسفه عمیق را به زبانی ارائه کنیم که برای عموم قابل فهم باشد و آن را در موضوعات مختلف امتداد دهیم.

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران تصریح کرد: اگر بتوانیم این کار را انجام دهیم، فلسفه می‌تواند در جامعه و در شکل‌گیری علوم و نظام‌های مختلف نقش جدی ایفا کند.

آیت‌الله رشاد در پایان ابراز امیدواری کرد: از خداوند متعال می‌خواهم این توفیق را به ما عنایت کند که بتوانیم راه و آرمان‌های بزرگان و شهیدان را ادامه دهیم و آنچه را آنان برای ما به یادگار گذاشته‌اند، به دست ما محقق سازد.