به گزارش ثریا مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در گزارشی تحلیلی، نحوه بازتاب و بازنمایی موضوعات مربوط به دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، را در بازه زمانی یکم تا سوم مهر ۱۴۰۵ بررسی کرده است. این بازه همزمان با سخنرانی رئیس‌جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل بوده و بخش قابل‌توجهی از فضای رسانه‌ای را تحت تأثیر مواضع او درباره آمریکا، جنگ، بازدارندگی، مذاکره و پرونده هسته‌ای قرار داده است.

در این گزارش، هزاران رکورد محتوایی از خبرگزاری‌ها، روزنامه‌ها، سکوهای داخلی و خارجی بررسی و کدگذاری شده است.

تصویر کلی؛ یک سخنرانی و چند روایت

مهم‌ترین یافته گزارش این است که فضای رسانه‌ای پیرامون دکتر پزشکیان در این سه روز، بیش از هر چیز تحت تأثیر سخنرانی او در سازمان ملل و مواضعش درباره آمریکا، ترامپ، جنگ و بازدارندگی ایران قرار داشته است.

با این حال، نحوه بازنمایی این رویداد در همه بسترها یکسان نبوده است. در خبرگزاری‌ها و بسترهای داخلی کانال‌محور مانند بله، ایتا، روبیکا، سروش و... ، تمرکز اصلی بر مواضع رسمی، نقل‌قول‌ها، دیدارها و بخش‌های مختلف سخنرانی بوده است. در مقابل، در شبکه‌های اجتماعی، سخنرانی بیشتر به موضوعی برای واکنش، تفسیر و منازعه تبدیل شده و تمرکز از «پزشکیان چه گفت؟» به «سخنرانی او چگونه ارزیابی شد و چه معنایی پیدا کرد؟» تغییر کرده است.

در مجموع داده‌ها، دو روایت «ایستادگی و بازدارندگی» و «مذاکره و دیپلماسی» به‌طور همزمان حضور داشته‌اند. این دو روایت در بخش قابل‌توجهی از محتوا در تقابل کامل با یکدیگر قرار نگرفته‌اند، بلکه در بسیاری از مطالب در کنار هم بازنمایی شده‌اند.

در میان بخش‌های مختلف سخنرانی رئیس جمهور نیز روایت‌های مربوط به قربانی بودن ایران در جنگ، تصاویر کودکان میناب و لامرد و رهبر شهید، فلسطین و غزه، «تسلیم نشدن»، قدرت دفاعی، تنگه هرمز و امنیت منطقه و همچنین دوگانگی هسته‌ای ایران و اسرائیل، بیشترین بازتاب را داشته‌اند.

مقایسه حجم تولید و میزان بازدید پلتفرم‌ها

از نظر حجم داده، ایتا با ۱۶۵ هزار و ۸۴۵محتوا و نزدیک به ۳۰ هزار کانال فعال، پرتولیدترین بستر بررسی‌شده بوده است. پس از آن روبیکا با ۵۱ هزار و ۵۶۹محتوا و ۸۳۵۲ کانال فعال در رده دوم قرار دارد.

با این حال، بیشترین میزان بازدید مربوط به روبیکا با بیش از ۲۵۷را میلیون بازدید بوده و ایتا حدود ۸۰ میلیون بازدید ثبت کرده است.

بله با ۳۵ هزار و ۶۱۴ محتوا و ۴ هزار و ۷۵۶ کانال فعال،۶۶ میلیون و ۹۹۱ هزار بازدید و سروش با ۱۷ هزار و ۶۸۹ محتوا و ۱۷۳۶ کانال فعال، ۱۳ میلیون و ۶۲۵ هزار بازدید در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

این تفاوت نشان می‌دهد حجم بالاتر تولید محتوا الزاماً به معنای بازدید بیشتر نیست. به بیان دیگر، تعداد مطالب به‌تنهایی نمی‌تواند میزان نفوذ یک روایت را نشان دهد و بررسی همزمان حجم تولید، بازدید و تعامل تصویر دقیق‌تری از وزن رسانه‌ای محتوا ارائه می‌کند.

در مجموع این بررسی‌ها، نشان می‎دهد که بستر اصلی تولید محتوا، بازنشر و بازدید ازمحتواهای مرتبط با ریاست محترم جمهوری، مربوط به سکوهای ایرانی بوده است

محورهای موضوعی؛ آمریکا و جنگ در صدر

این گزارش ۱۰ محور اصلی شامل آمریکا_جنگ_بازدارندگی، دیپلماسی و مذاکره، پرونده هسته‌ای، تنگه هرمز و امنیت منطقه‌ای، اسرائیل غزه و مقاومت، بازتاب و ارزیابی نطق، عملکرد و منازعات داخلی، اقتصاد و بازار، حواشی سفر و سایر موارد برای طبقه‌بندی محتوا تعریف کرده است.

در بیشتر بسترها، محور «آمریکا، جنگ و بازدارندگی» بیشترین سهم را داشته است. این محور در خبرگزاری‌ها ۳۶.۵ درصد، روزنامه‌ها ۳۰.۹ درصد، ایتا ۳۰.۳ درصد، سروش ۲۹.۸ درصد، روبیکا ۲۶.۹ درصد و بله ۲۶.۵ درصد از محتوای غالب را تشکیل داده است. در ویراستی نیز ۱۶.۱ درصد محتوا در این محور قرار گرفته است.

کدام بخش‌های سخنرانی بیشتر بازتاب داشت؟

♦ خبرگزاری‌ها

در خبرگزاری‌ها، سه محور فلسطین و غزه و مقاومت با ۲۹.۱ درصد، رهبر شهید و کودکان میناب و لامرد با ۲۳.۴ درصد و امنیت منطقه و تنگه هرمز با ۲۳.۲ درصد، بیشترین بازتاب را داشته‌اند.بازنمایی این گزاره‌ها در خبرگزاری‌ها عمدتاً مثبت یا تأییدکننده است؛ برای مثال در مطالب مرتبط با فلسطین و غزه حدود ۶۴ درصد لحن مثبت و در مطالب مربوط به رهبر و کودکان حدود ۵۱ درصد لحن مثبت ثبت شده است.

♦ روزنامه‌ها

روزنامه‌ها بیشترین تمرکز را بر موضوع فلسطین و غزه با ۲۶.۳ درصد، «قدرت برای دفاع نه تجاوز» با ۲۲.۱ درصد و «تسلیم نشدن» با ۱۸.۴ درصد داشته‌اند.

برخلاف خبرگزاری‌ها، روزنامه‌ها این گزاره‌ها را بیشتر وارد بحث سیاست خارجی و راهبرد امنیتی کرده‌اند و واکنش‌ها نیز متنوع‌تر است.

♦ ویراستی

در ویراستی، موضوع رهبر شهید و کودکان میناب و لامرد (۵٫۳٪) و سپس فلسطین و مقاومت (۵٫۱٪) بیشترین بازتاب مستقیم را دارند.

در میان مطالب دارای نفوذ بالا، تمجید از «اقتدار»، «ایستادگی»، یادکرد رهبر شهید، دفاع از مردم ایران و مقاومت منطقه‌ای بسیار برجسته است.

♦ ایتا

در ایتا، ۳ محور رهبر شهید و کودکان با ۱۱.۷ درصد، فلسطین و غزه با ۱۰.۳ درصد و «تسلیم نشدن» با ۹.۲ درصد در صدر محورهای مرتبط با سخنرانی قرار گرفته‌اند.

در محتوای پربازدید این بستر، گزاره «بمب اتم در اسرائیل و بازرسان در ایران» نیز بازتاب داشته است.

♦ بله

در بله، موضوع «تسلیم نشدن» با ۱۰ درصد در رتبه نخست قرار داشته و پس از آن موضوعات فلسطین و غزه با ۷.۸ درصد و رهبر و کودکان با ۶.۶ درصد قرار گرفته‌اند.

در مطالب پربازدید، موضوع «سلاح هسته‌ای نمی‌سازیم» و بحث ادامه یا توقف مذاکره نیز بازتاب قابل‌توجهی داشته است.

♦ روبیکا

در روبیکا، روایت فلسطین و غزه با ۹.۷ درصد، رهبر شهید و کودکان با ۸.۵ درصد و «قدرت برای دفاع» با ۷.۸ درصد بیشترین سهم را داشته‌اند.

این بستر در مقایسه با سایر بسترهای داخلی، سهم بیشتری به تنگه هرمز با ۶.۷ درصد و پرونده هسته‌ای با ۶.۶ درصد داده است.

♦ سروش

در سروش نیز ۳ روایت فلسطین و غزه با ۱۰.۲ درصد، رهبر شهید و کودکان با ۹.۴ درصد و «تسلیم نشدن» با ۸.۵ درصد در صدر قرار گرفته‌اند. در این سه محور، در کنار بازنشر خبری، سهم لحن مثبت حدود ۲۴ تا ۲۹ درصد است.

**هویت متمایز هر پلتفرم

داده‌ها نشان می‌دهد هر یک از بسترهای بررسی‌شده، الگوی متفاوتی در بازنمایی سخنرانی دکتر پزشکیان داشته‌اند.

خبرگزاری‌ها رسمی‌ترین و خبری‌ترین بستر بوده‌اند و تمرکز اصلی آنها بر مواضع رسمی و دیدارهای دیپلماتیک پزشکیان قرار داشته است. لحن غالب در این بستر مثبت یا خنثی بوده است.

روزنامه‌ها بیش از سایر رسانه‌های حرفه‌ای، سخنان دکتر پزشکیان را از سطح خبر به سطح تحلیل و تفسیر راهبردی برده‌اند و تنوع بیشتری در لحن داشته‌اند.

در مطالب پرنفوذ ویراستی، مواضع دکتر پزشکیان درباره ایستادگی و مقاومت بیشتر مورد استقبال قرار گرفته است.

ایتا بیشترین تمرکز را بر تقابل با آمریکا، جنگ، شهدا و فلسطین داشته و دکتر پزشکیان را بیشتر در چارچوب «اقتدار و مقاومت» بازنمایی کرده است.

بله در کنار تقابل با آمریکا، وزن نسبتاً بیشتری به دیپلماسی و دیدارهای خارجی داده است.روایت «تسلیم نمی‌شویم» و در عین حال بحث مذاکره، یکی از دوگانگی‌های مهم این بستر است.

روبیکا ترکیب متوازن‌تری از جنگ، دیپلماسی، اسرائیل/غزه، هرمز و پرونده هسته‌ای داشته است.

سروش نیز آمریکا و جنگ را محور اصلی قرار داده، اما دیپلماسی با سهم ۱۶.۲ درصدی، جایگاه قابل‌توجهی در این بستر داشته است.

منبع: مرکز ملی فضای مجازی