کد خبر: 38732
ف
اختیار ما از دامنه قدرت خدا خارج نیست
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در نشست جبر و اختیار با تکیه بر پاسخ به شبهات گفت: اختیار ما از دامنه قدرت خدا خارج نیست.

به گزارش ثریا علیرضا کهنسال عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در سلسله نشست‌های علمی تخصصی مسائل نوین کلامی که با موضوع جبر و اختیار با تکیه بر پاسخ به شبهات برگزار شد، ابتدا به تعریف اراده و اختیار پرداخت و افزود: مفاهیم اراده و اختیار نزدیک به هم هستند و حالاتی وجدانی می‌باشند.

وی گفت: اشاعره معتقدند زمانی که شما سر دوراهی قرار می گیری و می‌توانید کاری را انجام دهید ولی انجام ندهید یکی از طرف‌هایش اراده می‌شود و وقتی انسان و یا غیرانسان فقط یک طرف را می‌تواند انجام دهد یعنی طرف فعل یا ترک. چنین فاعلی دارای اراده نیست.

وی افزود: فیلسوفان با اراده، به این معنا که حتماً باید دو طرف محقق الوقوع باشند مخالفت کردند ولی اگر این ملازمه را در نظر نگیریم تعریف، تعریف خوبی نسبت به اراده انسانی است.

کهنسال ادامه داد: پس ما می‌توانیم اراده انسانی را بدون در نظر گرفتن آن مطلبی که اشاعره قید می‌کنند، بگوییم اراده مختص فعل و ترک است، اشاعره معتقد هستند اراده‌ای که مختص فعل و ترک است، اولاً قبل از وقوع فعل وجود ندارد یعنی شما تا زمانی که زمان فعل نرسیده اعمال قدرت و یا اعمال اراده نمی‌توانید بکنید. ثانیاً این اراده را صفت خداوند هم می‌دانند، اما فیلسوفان قدرت را نه قبل از فعل معنی می‌کنند و نه این اراده را صفت خداوند می‌دانند.

وی بیان کرد: اگر ما از این قیود صرف نظر کنیم می‌توان گفت اراده همان مختص فعل و ترک است؛ از اراده تعریف دیگری از معتزله است که بسیار شبیه تعریف فیلسوفان است آنها اراده را علم به مصلحت نامیدند، علم به مصلحت این است که شما یک وقت متعلق به هرچیزی دارید اما علم به مصلحت نیست.

وی اظهار داشت: این تعریف به مسلک فیلسوفان نزدیک تر است به دلیل اینکه علم به مصلحت هم در انسان و هم در خدا می‌تواند به کار رود منتهی باز معتزله بنا بر اینکه حدوث را علت می‌دانستند صدور فعلی به طریق قبل را محال می‌دانستند یعنی قبول نمی‌کردند یک فعلی ارادی باشد در عین حال قدیم هم باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: گاهی فیلسوفان، اختیار را آخرین مرحله فعل ارادی دانستند، در یک بحث در فلسفه مقدمات فعل ارادی می‌گویند، فعل ارادی مقدماتی دارد از جمله صورت علمیه و بعد از آن شوق، سپس اراده و بعد حرکت عضلات است اگر فعل از قبیل افعالی باشد، به حرکت عضلات وابسته هستند.

وی افزود: از مجموع اینها اراده را این گونه می‌توان تعریف کرد، اراده حالت وجدانی در ما است که یا بگوییم مختص فعل و ترک ما است و یا علم ما به مصلحت کاری است که انجام می‌دهیم و یا می‌گوئیم مرحله آخری است که قبل ازعمل آن کار را انجام می‌دهیم. اختیار هم در واقع با تعریف مقابل با خودش بهتر گفته می‌شود، وقتی جبر را به معنای ورود عامل خارجی و بازداشتن شما از طریق، در نظر بگیرید اراده معنا پیدا می‌کند.

کهنسال افزود: در کلام و کتاب‌های فلسفی آمده که هر کسی تفاوت میان پرتاب شدن از پشت بام و از پله پایین آمدن را درک می‌کند، جبر این است که من ناچار می‌شوم عملی را انجام دهم بدون اینکه نیت قلبی و خواست من در آن عمل مداخله داشته باشد به همین دلیل اراده یعنی من عملی را با میل قلبی خود انجام دهم.

وی ادامه داد: البته اختلاف است که آیا مکره را هم دارای اراده می‌دانند یا نه؟ کسی که مکره است به اکراه ممکن است به عنوان مثال مال خودش به دیگری واگذار کند، آیا این اراده کرده است یا نه؟ برخی می‌گویند نه این اراده ندارد و بعضی دیگر مانند علامه طباطبایی این عمل را اراده می‌دانند ولی با اراده خودش جانب ضرر را اختیار کرده است تا از ضرر بزرگ‌تری خود داری کند.

وی با تقسیم شبهات در مسأله جبر و اختیار به دو دسته کلی، توضیح داد: یک دسته از شبهات، شبهاتی هستند که از رابطه خداوند با خلق نتیجه می‌شوند و دسته دیگر، شبهاتی هستند که نتیجه رابطه انسان با خداوند است. شبهاتی که از در رابطه خداوند با خلق نتیجه می‌شوند از دو طریق علم الهی و قدرت الهی وارد می‌شوند. چون علم خداوند علم فعلی و قدرت اوست، شبهات قریب الماخذ هستند و پاسخشان نزدیک به هم است.

وی گفت: شبهاتی که از طریق انسان ذکر می‌شود این است که ما اراده خود را به عنوان یک معلوم در نظر می‌گیریم و چون هر ممکن الوجودی باید معلوم باشد سلسله عواملی که این اراده را در ما پدید آوردند ما را وادار کردند که این اراده را داشته باشیم.

وی افزود: یکی از شبهات علم به پروردگار، این است که علم خداوند علم پیشین است و علم پیشین او به همه چیز تعلق گرفته است پس ما باید مطابق علم خداوند عمل کنیم، یک پاسخ این است که علم خداوند سبب دانستن اوست نه سبب اجبارش مانند معلمی که از ظواهر دانش آموز درک می‌کند که این دانش آموز در انتهای ترم نتیجه خوب و یا بدی خواهد داشت.

کهنسال این مثال را مثال خوبی برای پاسخ شبهه ندانست و بیان کرد: علم خداوند علم فعلی است، علم معلم و استاد علم انفعالی است. در علم انفعالی معلوم قبل از علم قرار می‌گیرد و علم فعلی، علمی است که معلوم ساز است یعنی اول علم می‌آید بعد معلوم می‌آید. به تعبیر ابن سینا شبیه علومی که شما به صور ذهنی خود دارید در اینجا این شبهه تقویت خواهد شد که اگر خدا علمش فعلی است همین که چیزی را بداند باید واقع شود بنابراین تمثیل به معلم و استاد تمثیلی نابجا است به سبب به اینکه آنها به سبب علمشان قادر نیستند چیزی را ایجاد کنند ولی پروردگار علمش فعلی است، هر چیزی را آن طور که بخواهد ایجاد می‌شود و ما را با اختیار خواسته است.

وی در توضیح این شبهه که چگونه انسان اختیار دارد، جمله راسل را نقل کرد: به من گفتند اگر همه چیز از پیش تعیین شده ولی دعا هم بی تأثیر نیست من در فهم این استدلال مانده‌ام؟ و در جواب افزود: وقتی کسی دعا می‌کند یک سلسله از افعال اختیاری را انجام می‌دهد، خداوند تقدیری که برای او می‌نویسد با مجموعه دعاهایی است که برای او کرده است پس علم خداوند اگر چه زمانا و مکانا قبل از علم شما است اما تابعی از کارهای شما است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: به این جهت اگر آدمی عملی انجام دهد نباید بگوید خدا از قبل برای من تقدیری کرده، تقدیر پروردگار بر اساس مجموعه اعمال اختیاری انسان است. به این دلیل دعا تأثیر خود را دارد چون دعا یکی از علل در سلسله علل است و قضا و تقدیر عبارت اند از جمع بندی تمام علل من جمله مجموع دعاهایی که شما انجام داده‌اید.

وی در خصوص پاسخ شبهه از طریق قدرت گفت: در قدرت هم می‌گویند، قدرت پروردگار به هر مقدوری تعلق می‌گیرد. یکی از مسائل مهم در فلسفه اسلامی، دامنه قدرت خدا است. در تعیین دامنه قدرت خدا متکلمین بیان می‌کنند قدرت خدا به هر امر ممکنی تعلق می‌گیرد پس افعال اختیار ما از امور ممکن هستند پس قدرت خدا به آنها هم تعلق می‌گیرد.

وی افزود: سوال این است: چون قدرت خدا به همه چیز تعلق گرفته پس به افعال من تعلق گرفته است. بنابراین من کاری با قدرت خود انجام نمی‌دهم هر چه او می‌خواهد انجام می‌شود؟ پاسخ این شبهه این است: نظامی که خدا در طول قرار داده این را رهبری می‌کند.

کهنسال در خصوص نظام طولی گفت: نظام طولی به دو شکل طریق مشائیان و طریق ملاصدرا می‌توان بیان کرد، در طریق مشائیان نظام طولی مبنی بر این قائده است که علت علت، علت است.

وی افزود: نظر ملاصدرا با نظر مشائیان از جهت وجود ارتباطات طولی تفاوتی ندارد ولی نظر او این است تمام اینها معد هستند، چون همه موجودات را عین ربط می‌داند، معتقد است جمیع خلائق مادون خداوند رابط هستند و نقش رابط نقش اعدادی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: ما افعالی داریم که نمی‌شود به خدا نسبت داد و از سوی دیگر خدا خالق کل شیء است پس باید خالق اینها هم باشد پس فاعل افعال انسان هم است و فعل هم به خدا نسبت داده می‌شود و هم به انسان، لذا جواب این شبهه نیز از طریق علم و قدرت خدا قابل بحث است.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

بازار خودرو در شوک احتمال ریزش ناگهانی قیمت‌ها +جدول

ماجرای دستمزد میلیاردی مهران مدیری و رضا عطاران چیست؟

یاری خدا پس از عبور از ناملایمات اجتماعی

دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌های برتر کشور معرفی شدند

ورود هیوندای توسان N لاین به بازار خودروی انگلستان + عکس

رژیم غذایی مردم قرون وسطی کشف شد

عجیب‌ترین راز باستان شناسی شرق آسیا پیچیده‌تر شد

سکه 500 هزار تومان ارزان شد

انفجار مرگبار در تعمیرگاه خودرو در تهران + عکس

خنده‌های داماد آقای وزیر در دادگاه + عگس

مجموعه ورزشی انقلاب آتش گرفت

قلیان میناکاری شده ناصرالدین شاه قاجار + عکس

سرویس ویژه ماه رمضان پیام رسان آیگپ راه اندازی شد

گوشی‌های جدید سری P هواوی رونمایی شدند

دانشمندان بلندترین صدای ممکن را تولید کردند

تضمین عمر لاستیک با رعایت شش نکته

تعریف و تمجید ساره بیات از رضا قوچان نژاد + عکس

دانشگاههایی که بهترین عملکرد را در جذب هیئت علمی داشتند

مجلس با بررسی فوری طرح تعویق برگزاری کنکور مخالفت کرد

استقرار تیم‌های نظارت بر مدارس غیردولتی در مناطق ۱ تا ۶ تهران

خدای حکمت متعالیه زاینده جهان است نه خالق آن

حداکثر شهریه مدارس غیردولتی در مقاطع مختلف تحصیلی اعلام شد

دستور روحانی به دستگاه‌های اجرایی برای تسهیل در فرایند سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی

لاریجانی: روند افزایش حقوق‌ها را پیگیری می‌کنیم

مجازات اسیدپاشی تشدید شد +جزئیات

روش مخالفت با فلسفه؛ از تفکیک تا تکفیر

میلاد امام حسن(ع) هیئت کجا برویم؟

مراسم سنتی پشم چینی گوسفندان در سمنان +عکس

آستارا بهشت زیبای کاکتوس‌ها +عکس

قیمت فضایی میوه‌های نوبرانه در بازار +عکس

افت قیمت طلا شدت گرفت +جزئیات

دستاورد فردید برای زمانه ما چیست؟/ انواع غرب زدگی

عنصر مردانگی و جوانمردی در بیان امام حسن مجتبی(ع)

حکمرانی آمریکا بر اینترنت پایان می یابد/ وزارت اینترنت تشکیل شود

قرار نداشتن ایران در میان ۲۰ کشور اول مهاجر فرست دنیا/تحصیل ۱.۳ از کل دانشجویان در خارج

وقتی پژو 206 میره تو دل کوه + عکس

افطاری در پس‌کوچه‌های تهران + عکس

واسه همه قیمتاتون مرسی + عکس

گام‌های اساسی زندگی مهدوی

پیگیری مشکل اپلیکیشن‌های ایرانی اپ‌استور با شکایت

خداحافظی اجباری هواوی از اندروید

آغاز مهلت مجدد ثبت نام آزمون دستیاری دندانپزشکی از امروز

معرفی ۳ دانشگاه برتر کشور در زمینه ثبت پتنت خارجی/صعود جایگاه دانشگاه تربیت مدرس

تفاوت شدت بروز بیماری‌ها در ساعات مختلف شبانه‌روز

اثرات مدرنیسم در زندگی غرب چیست؟

کارگردان «لانتوری» و قربانیان اسیدپاشی مهمان مجلس شورای اسلامی + عکس

تعریف و تمجید بهنوش بختیاری از خانم بازیگر + عکس

اسامی داوطلبان دارای حد نصاب کنکور دکتری به زودی اعلام می‌شود

شاسی بلند بنتلی بنتایگا Bengala به شکل یک تانک! + عکس

تصاویر لو رفته از خودروی جدید بی ام و قبل از انتشار رسمی + عکس

عوامل دستیابی به صلح پایدار/ انسان گرایی به معنای نفی خدا نیست

مزایای سینی زیر موتور چیست؟

شناسایی استعداد شغلی دانش آموزان با نرم افزار ایرانی

استقلال دانشگاه ها به معنای جدا بودن از سیاست های کشور نیست

بازنگری در برگزاری آزمون‌های کشوری دانشجویان پزشکی

اتصال مستقیم به تلگرام از پوسته‌های فارسی امن‌تر است

فرهنگ آخرت نگری در جامعه ترویج شود/ صبر؛ فایده آخرت نگری

راه‌اندازی و توسعه مدارس تخصصی و آکادمی‌های ورزشی در دستورکار دانشگاه آزاد

دولت سیاست‌های جدیدی برای بهبود و تقویت ارتباطات بین المللی دانشگاه‌ها ارائه دهد

طرح تحول آموزش پزشکی بعد از ۴ سال به کجا رسید؟

بروز حملات قلبی صبحگاهی شدیدتر است

افزایش جهانی نرخ ابتلا به سرطان روده در بین جوانان

تفاوت‌های ارثی در پاسخگویی بدن به داروها تاثیر دارد

روزه رشددهنده فضایل و ملکات شریفه است/ نقش علم در ایمان

مصرف نوشابه و آبمیوه موجب افزایش ریسک مرگ زودهنگام می‌شود

دعای روز چهاردهم ماه مبارک رمضان/ از خطاها دورم کن

داور عصر جدید و همسرش در یک مراسم +عکس

قارچ ارزان شد +جزئیات

بازیگر مشهور طنز بچه به دست +عکس

خوانندگان و بازیگران معروف در مراسم ختم بهنام صفوی +عکس

واکنش مهناز افشار به حکم حبس همسرش +عکس

فرونشست زمین در قبرستان قدیمی سمنان +عکس

امروز قیمت خودرو چند باشه خوبه؟ +عکس

انتقاد به پخش زیاد این تبلیغ از تلویزیون جواب داد +عکس

دوستی آراز و حنیف در پشت صحنه سریال برادرجان +عکس

دختر بازیگر معروف در بهترین حال زندگی +عکس

مراسم ختم بهنام صفوی با یک حاشیه همراه شد

پاسخ عوامل سریال «برادرجان» به پرویز پرستویی! +عکس

قهرمان یعنی ایشون! +عکس

ماجرای آنتن نصب شده نزدیک ویلای وزیر جوان چیست؟ +عکس

رضا رویگری و ابوالفضل پورعرب در مراسم افطاری احمدی‌نژاد +عکس

افت قیمت طلا شدت گرفت +جزئیات

پایان شوکه کننده سریال برادرجان

تبریک مجری ممنوع التصویر به آقای مربی +عکس

جوراب با طرح و موهای ترامپ +عکس

تصویری از روزه خواری علنی استقلالی‌ها + عکس

وقتی مجری معروف تلویزیون مو نداشت +عکس

خبر خوب برای اجاره نشین‌ها

مرگ ناگهانی مرد جوان در زمان عمل کاشت مو +عکس

ترامپ در دستشویی های چین + عکس

خنده‌های داماد آقای وزیر در دادگاه + عگس

پاسخ عوامل سریال «برادرجان» به پرویز پرستویی! +عکس

ستاره منچستریونایتد در جوار خانه کعبه +عکس

ماجرای آنتن نصب شده نزدیک ویلای وزیر جوان چیست؟ +عکس

بالاخره پیاز ارزان شد +جزئیات

نمایی از اسکلت یک شاهزاده ایرانی + عکس

عکس صمیمی گوهر خیراندیش با مهران مدیری

ارزان شدن آرام طلا و سکه +جزئیات

آخوند رنگین کمانی +عکس

بازار خودرو در شوک احتمال ریزش ناگهانی قیمت‌ها +جدول

اینم ترامپ در انتظار تماس ایران! +عکس

الماس زرد احمدشاه قاجار حراج شد +عکس

برف روبی با ارتفاع ۱۰ متر در جاده پادنای اصفهان +عکس

امروز قیمت خودرو چند باشه خوبه؟ +عکس

گربه مولتی میلیونر اینستاگرامی مرد +عکس

سریال پایتخت هم سانسور شد!

پاچه خواری به سبک آمریکایی + عکس

علت اصلی گرانی هندوانه +جزئیات

تشکر ویژه مهدی مهدوی‌کیا از برانکو + عکس

واکنش جنجالی بازیکن استقلالی به فحاشی‌ها + عکس