کد خبر: 38732
ف
اختیار ما از دامنه قدرت خدا خارج نیست
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در نشست جبر و اختیار با تکیه بر پاسخ به شبهات گفت: اختیار ما از دامنه قدرت خدا خارج نیست.

به گزارش ثریا علیرضا کهنسال عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در سلسله نشست‌های علمی تخصصی مسائل نوین کلامی که با موضوع جبر و اختیار با تکیه بر پاسخ به شبهات برگزار شد، ابتدا به تعریف اراده و اختیار پرداخت و افزود: مفاهیم اراده و اختیار نزدیک به هم هستند و حالاتی وجدانی می‌باشند.

وی گفت: اشاعره معتقدند زمانی که شما سر دوراهی قرار می گیری و می‌توانید کاری را انجام دهید ولی انجام ندهید یکی از طرف‌هایش اراده می‌شود و وقتی انسان و یا غیرانسان فقط یک طرف را می‌تواند انجام دهد یعنی طرف فعل یا ترک. چنین فاعلی دارای اراده نیست.

وی افزود: فیلسوفان با اراده، به این معنا که حتماً باید دو طرف محقق الوقوع باشند مخالفت کردند ولی اگر این ملازمه را در نظر نگیریم تعریف، تعریف خوبی نسبت به اراده انسانی است.

کهنسال ادامه داد: پس ما می‌توانیم اراده انسانی را بدون در نظر گرفتن آن مطلبی که اشاعره قید می‌کنند، بگوییم اراده مختص فعل و ترک است، اشاعره معتقد هستند اراده‌ای که مختص فعل و ترک است، اولاً قبل از وقوع فعل وجود ندارد یعنی شما تا زمانی که زمان فعل نرسیده اعمال قدرت و یا اعمال اراده نمی‌توانید بکنید. ثانیاً این اراده را صفت خداوند هم می‌دانند، اما فیلسوفان قدرت را نه قبل از فعل معنی می‌کنند و نه این اراده را صفت خداوند می‌دانند.

وی بیان کرد: اگر ما از این قیود صرف نظر کنیم می‌توان گفت اراده همان مختص فعل و ترک است؛ از اراده تعریف دیگری از معتزله است که بسیار شبیه تعریف فیلسوفان است آنها اراده را علم به مصلحت نامیدند، علم به مصلحت این است که شما یک وقت متعلق به هرچیزی دارید اما علم به مصلحت نیست.

وی اظهار داشت: این تعریف به مسلک فیلسوفان نزدیک تر است به دلیل اینکه علم به مصلحت هم در انسان و هم در خدا می‌تواند به کار رود منتهی باز معتزله بنا بر اینکه حدوث را علت می‌دانستند صدور فعلی به طریق قبل را محال می‌دانستند یعنی قبول نمی‌کردند یک فعلی ارادی باشد در عین حال قدیم هم باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد گفت: گاهی فیلسوفان، اختیار را آخرین مرحله فعل ارادی دانستند، در یک بحث در فلسفه مقدمات فعل ارادی می‌گویند، فعل ارادی مقدماتی دارد از جمله صورت علمیه و بعد از آن شوق، سپس اراده و بعد حرکت عضلات است اگر فعل از قبیل افعالی باشد، به حرکت عضلات وابسته هستند.

وی افزود: از مجموع اینها اراده را این گونه می‌توان تعریف کرد، اراده حالت وجدانی در ما است که یا بگوییم مختص فعل و ترک ما است و یا علم ما به مصلحت کاری است که انجام می‌دهیم و یا می‌گوئیم مرحله آخری است که قبل ازعمل آن کار را انجام می‌دهیم. اختیار هم در واقع با تعریف مقابل با خودش بهتر گفته می‌شود، وقتی جبر را به معنای ورود عامل خارجی و بازداشتن شما از طریق، در نظر بگیرید اراده معنا پیدا می‌کند.

کهنسال افزود: در کلام و کتاب‌های فلسفی آمده که هر کسی تفاوت میان پرتاب شدن از پشت بام و از پله پایین آمدن را درک می‌کند، جبر این است که من ناچار می‌شوم عملی را انجام دهم بدون اینکه نیت قلبی و خواست من در آن عمل مداخله داشته باشد به همین دلیل اراده یعنی من عملی را با میل قلبی خود انجام دهم.

وی ادامه داد: البته اختلاف است که آیا مکره را هم دارای اراده می‌دانند یا نه؟ کسی که مکره است به اکراه ممکن است به عنوان مثال مال خودش به دیگری واگذار کند، آیا این اراده کرده است یا نه؟ برخی می‌گویند نه این اراده ندارد و بعضی دیگر مانند علامه طباطبایی این عمل را اراده می‌دانند ولی با اراده خودش جانب ضرر را اختیار کرده است تا از ضرر بزرگ‌تری خود داری کند.

وی با تقسیم شبهات در مسأله جبر و اختیار به دو دسته کلی، توضیح داد: یک دسته از شبهات، شبهاتی هستند که از رابطه خداوند با خلق نتیجه می‌شوند و دسته دیگر، شبهاتی هستند که نتیجه رابطه انسان با خداوند است. شبهاتی که از در رابطه خداوند با خلق نتیجه می‌شوند از دو طریق علم الهی و قدرت الهی وارد می‌شوند. چون علم خداوند علم فعلی و قدرت اوست، شبهات قریب الماخذ هستند و پاسخشان نزدیک به هم است.

وی گفت: شبهاتی که از طریق انسان ذکر می‌شود این است که ما اراده خود را به عنوان یک معلوم در نظر می‌گیریم و چون هر ممکن الوجودی باید معلوم باشد سلسله عواملی که این اراده را در ما پدید آوردند ما را وادار کردند که این اراده را داشته باشیم.

وی افزود: یکی از شبهات علم به پروردگار، این است که علم خداوند علم پیشین است و علم پیشین او به همه چیز تعلق گرفته است پس ما باید مطابق علم خداوند عمل کنیم، یک پاسخ این است که علم خداوند سبب دانستن اوست نه سبب اجبارش مانند معلمی که از ظواهر دانش آموز درک می‌کند که این دانش آموز در انتهای ترم نتیجه خوب و یا بدی خواهد داشت.

کهنسال این مثال را مثال خوبی برای پاسخ شبهه ندانست و بیان کرد: علم خداوند علم فعلی است، علم معلم و استاد علم انفعالی است. در علم انفعالی معلوم قبل از علم قرار می‌گیرد و علم فعلی، علمی است که معلوم ساز است یعنی اول علم می‌آید بعد معلوم می‌آید. به تعبیر ابن سینا شبیه علومی که شما به صور ذهنی خود دارید در اینجا این شبهه تقویت خواهد شد که اگر خدا علمش فعلی است همین که چیزی را بداند باید واقع شود بنابراین تمثیل به معلم و استاد تمثیلی نابجا است به سبب به اینکه آنها به سبب علمشان قادر نیستند چیزی را ایجاد کنند ولی پروردگار علمش فعلی است، هر چیزی را آن طور که بخواهد ایجاد می‌شود و ما را با اختیار خواسته است.

وی در توضیح این شبهه که چگونه انسان اختیار دارد، جمله راسل را نقل کرد: به من گفتند اگر همه چیز از پیش تعیین شده ولی دعا هم بی تأثیر نیست من در فهم این استدلال مانده‌ام؟ و در جواب افزود: وقتی کسی دعا می‌کند یک سلسله از افعال اختیاری را انجام می‌دهد، خداوند تقدیری که برای او می‌نویسد با مجموعه دعاهایی است که برای او کرده است پس علم خداوند اگر چه زمانا و مکانا قبل از علم شما است اما تابعی از کارهای شما است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: به این جهت اگر آدمی عملی انجام دهد نباید بگوید خدا از قبل برای من تقدیری کرده، تقدیر پروردگار بر اساس مجموعه اعمال اختیاری انسان است. به این دلیل دعا تأثیر خود را دارد چون دعا یکی از علل در سلسله علل است و قضا و تقدیر عبارت اند از جمع بندی تمام علل من جمله مجموع دعاهایی که شما انجام داده‌اید.

وی در خصوص پاسخ شبهه از طریق قدرت گفت: در قدرت هم می‌گویند، قدرت پروردگار به هر مقدوری تعلق می‌گیرد. یکی از مسائل مهم در فلسفه اسلامی، دامنه قدرت خدا است. در تعیین دامنه قدرت خدا متکلمین بیان می‌کنند قدرت خدا به هر امر ممکنی تعلق می‌گیرد پس افعال اختیار ما از امور ممکن هستند پس قدرت خدا به آنها هم تعلق می‌گیرد.

وی افزود: سوال این است: چون قدرت خدا به همه چیز تعلق گرفته پس به افعال من تعلق گرفته است. بنابراین من کاری با قدرت خود انجام نمی‌دهم هر چه او می‌خواهد انجام می‌شود؟ پاسخ این شبهه این است: نظامی که خدا در طول قرار داده این را رهبری می‌کند.

کهنسال در خصوص نظام طولی گفت: نظام طولی به دو شکل طریق مشائیان و طریق ملاصدرا می‌توان بیان کرد، در طریق مشائیان نظام طولی مبنی بر این قائده است که علت علت، علت است.

وی افزود: نظر ملاصدرا با نظر مشائیان از جهت وجود ارتباطات طولی تفاوتی ندارد ولی نظر او این است تمام اینها معد هستند، چون همه موجودات را عین ربط می‌داند، معتقد است جمیع خلائق مادون خداوند رابط هستند و نقش رابط نقش اعدادی است.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد بیان کرد: ما افعالی داریم که نمی‌شود به خدا نسبت داد و از سوی دیگر خدا خالق کل شیء است پس باید خالق اینها هم باشد پس فاعل افعال انسان هم است و فعل هم به خدا نسبت داده می‌شود و هم به انسان، لذا جواب این شبهه نیز از طریق علم و قدرت خدا قابل بحث است.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

آمار مصدومان چهارشنبه‌سوری؛ تا الان ۲۵ قطع عضو +عکس

قیمت مصوب میوه‌های شب عید اعلام شد

۴ رستوران بین راهی در جاده هراز پلمپ شدند

مجری قدیمی جایگزین پژمان بازغی در کودک‌شو شد

پدران فوتبالیست در کنار فرزندانشان +عکس

توقف اجرای طرح ترافیک و زوج و فرد در تهران

قیمت مرغ کاهش یافت +جزئیات

حمایت خواننده لس‌آنجلسی از عادل فردوسی‌پور

‌پوشش تحصیلی ۹۷ درصدی دانش‌آموزان ابتدایی

جاسازی عجیب ترقه توسط یک دانش‌آموز +عکس

با حقوق ۹۸ چه چیزهایی می‌توان خرید؟ +عکس

سرویس ارزش افزوده برای سیم کارتهای جدید غیرفعال شد

نقشه‌ راه بسته‌های تحول و نوآوری آموزش علوم پزشکی ترسیم شد

افق‌های جدید برای درک بهتر بیماری‌های ناشی از فشار روحی

تجارب موفق دانشگاه‌ها در تحول و نوآوری در سطح ملی گسترش می‌یابد

تازه‌ترین تصویر از دختر کوچک مهران غفوریان +عکس

شماره ۳۴ مجله «تاریخ فلسفه» منتشر شد

خواننده پاپ کشور برای عادل فردوسی‌پور خواند

محققان ایرانی یخچال پیشرفته نگهداری واکسن تولید کردند

جشن چهارشنبه سوری بسیار مرتبط با جشن فَروَردگان است

تولید سوخت هیدروژن از آب دریا

کاهش فشار خون با پالس‌های فراصوت

انسان‌ میدان مغناطیسی زمین را حس می‌کند

هشدار پلیس به مسافران: ۲۹ اسفند سفر نکنید

سلطان جاساز هم دستگیر شد + عکس

به روایت فائزه هاشمی اگر بابا زنده بود

کبوتری که یک میلیون یورو قیمت دارد +عکس

ریزش مرگبار کوه روی خودرو در سوادکوه +عکس

نقشه عجیب زن جوان برای جدایی از نامزد فقیرش!

عکس هوایی از کشتی غرق شده در بندرعباس +عکس

آخرین مهلت ثبت‌نام رشته‌های بدون آزمون کنکور اعلام شد

اشتباه عجیب و غریب علی ضیا روی آنتن زنده

پرویز پرستویی: حکایت عادل فردوسی‌پور مانند استاد شجریان است

آیپدهای جدید اپل رونمایی شد +تصاویر

قدر بهار و فرصت جوانی را بدانید

دانشگاه تهران در «ساعت زمین» خاموش می‌شود

تاسف ساعد سهیلی از کرایه پسته برای سفره هفت‌سین + عکس

یک فروند کشتی در بندر شهید رجایی غرق شد

امکان تکمیل مدارک آزمون تکمیلی تخصصی پزشکی فراهم شد

۱۰ نفر برتر آزمون دستیاری معرفی شدند/ دفترچه در حال ویرایش است

رامبد جوان: می‌خواهم بچه‌داری کنم

واکنش مهناز افشار به حذف عادل فردوسی‌پور از برنامه «۹۰»/ عکس

رونمایی اپل از آی پد ایر و آی پد مینی جدید

نخستین عمل جراحی مغز با اینترنت «۵جی» انجام شد

امتیازات ویژه دانشگاهها برای گذراندن فرصت مطالعاتی در صنعت

جت‌اسکی‌سواری در خیابان‌های قائم‌شهر + عکس

با مصرف خرما باهوش‌ترباشید

ژاپنی‌ها با ایجاد انفجار از عمق یک سیارک نمونه برداری می‌کنند

نوروز نوید می‌دهد همیشه آغازی دوباره ممکن است

چیزی که در ۹۰ حذف شده دیشب قرار بود پخش شود +عکس

شاسی‌بلند جدید مرسدس‌بنز در خیابان‌های تهران +عکس

گرانی وحشتناک تاکسی‌های اینترنتی +عکس

واکنش اینستاگرامی رامبد جوان به حذف عادل فردوسی پور از برنامه نود + عکس

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس

پست جدید علی کریمی در اینستاگرام + عکس

چهارشنبه‌سوری چی بود، چی شد! +عکس

تیپ دهه شصتی دی‌کاپریو و برد پیت + عکس

۳ سناریوی ساخت ماهواره در دانشگاه امیرکبیر

حداقل دستمزد٣۶.۵درصد افزایش یافت/ سایر سطوح ۱۳درصد+۲۶۱هزار تومان

راه‌های تشخیص روغن سوزی موتور خودرو

دیوارنگاره جدید میدان ولیعصر + عکس

شاسی‌بلند جدید مرسدس‌بنز در ایران + عکس

توضیح احمدی نژاد در مورد عکس جنجالی با علی کریمی

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

واکنش ترامپ به حادثه تروریستی نیوزیلند

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

شوخی رهبر انقلاب با سن آیت الله جنتی

داعش به پایان خلافت خود اعتراف کرد

عظمت ملت ایران را برای دنیا تبیین کنید/سفارتخانه ها زمینه تبادل علمی و فرهنگی را مهیا کنند

تغییر و تحول در برنامه «نود» از سال آینده/ استفاده از ظرفیت «فردوسی‌پور» در برنامه‌های دیگر

واکنش کاربران توییتر به پایان فردوسی‌پور +تصاویر

ساخت قالیباف؛ ساخت حناچی! +عکس

اشکالات پایان نامه فردوسی پور/ رساله در حد مقطع دکتری نبود

صدا و نوردرمانی راه دیگری برای درمان آلزایمر

برپایی جشنواره بین‌المللی پروژه‌های دانش‌آموزی سینا

سنت‌های کهن، مانع فاصله میان انسان‌ها بود

طلبه‌ها به صورت جهادی پاکبان شدند +عکس

تلاش آرشیو اینترنت برای نجات مطالب گوگل پلاس

کتاب «پرسمان دانش‌آموزی» به چاپ سوم رسید

۳۵ میلیون ایرپاد به فروش رفت

مادر مرده‌ای که می‌خواست برق تهران را قطع کند +عکس

احمدی نژاد: مملکتی که با یه صحبت بهم می ریزه بذار بریزه + عکس

هشدار مجری معروف درباره وقوع یک فاجعه+عکس

صف کانادا خیلی شلوغه! +عکس

واریز سود سهام عدالت آغاز شد +جزئیات

آزاده نامداری هم از اجرای گلزار انتقاد کرد

توضیحات فردوسی‌پور درباره علت واقعی پخش نشدن ۹۰

هواپیمای ایرانی در فرودگاه دوحه دچار حادثه شد +عکس

قطر در حال خشکاندن خلیج فارس برای افزایش خاکش +عکس

سلطان ترقه هم پیدا شد! +عکس

نوروز ۵۰ سال قبل در تهران قدیم +عکس

افت ۸۰ درصدی فروش آجیل پس از تحریم خریدش

پراید و سمند ۲ میلیون افتادند؛ جدول نرخ‌ها

جزئیات مسلمان‌کشی گسترده در نیوزیلند +عکس

شغل جناب خان بعد از تعطیل شدن خندوانه

بهنوش بختیاری هم به جمع حامیان فردوسی‌پور پیوست +عکس

واکنش اینستاگرامی رامبد جوان به حذف عادل فردوسی پور از برنامه نود + عکس

۳ جواد محبوب سینما و تلویزیون در یک قاب + عکس

تصویر قدیمی از رامبد جوان و پژمان بازغی در کنار هم +عکس

کوه‌خواری در گیلان برای ساخت ویلا+عکس

گول تخفیف‌های شب عید رو نخورید! +عکس

زیدان مازیار ناظمی را دور زد! +عکس

همه چیز درباره قاتل استرالیایی حمله نیوزیلند +عکس

۹ خودرو در آبگرفتگی زیرگذر در تبریز گیر کردند +عکس

سریال پرطرفدار قدیمی در نوروز بازپخش می‌شود

این همه سلطان تو ایران چیکار می‌کنن؟ +عکس

مجری قدیمی جایگزین پژمان بازغی در کودک‌شو شد

کنایه سنگین محسن تنابنده به برندگان جشنواره جام جم +عکس

لحظه اخراج علی دایی از کنار زمین +عکس

پلاک ایران 30 هم آمد +عکس