به گزارش ثریا اول خرداد، روز بزرگداشت صدرالمتالهین شیرازی، فیلسوف نامدار عصر صفوی و بنیانگذار مکتب حکمت متعالیه، در تقویم ایران ثبت شده است. ملاصدرا با قرائت نوین خود از فلسفه اسلامی، تحولی بنیادین در اندیشههای فلسفی و عرفانی رقم زد و با تأکید بر اصولی چون حرکت جوهری و پیوند شریعت و حکمت، الگویی نو ارائه داد که همچنان مورد توجه است. این گزارش به بررسی دستاوردهای ملاصدرا و ارتباط اندیشه سیاسی او با جهان مدرن میپردازد.
تأثیرپذیری و نوآوری در مکتب صدرایی
اندیشههای ملاصدرا عمیقاً تحت تأثیر مکاتب فلسفی پیشین، بهویژه حکمت مشاء، حکمت اشراق و عرفان اسلامی قرار داشت. او با بهرهگیری از این منابع غنی و با زبان فلسفی خاص خود، چشماندازی نوین به ارمغان آورد و توانست ترکیبی منحصربهفرد از این جریانات فکری ارائه دهد که در مکتب حکمت متعالیه متبلور شد.
ملاصدرا ضمن ارج نهادن به فلاسفهای چون فارابی و ابنسینا، مبانی حکمت مشاء را به چالش کشید. در حالی که فلسفه مشاء حرکت را امری عرضی میدانست، صدرالمتالهین با ارائه نظریه حرکت جوهری، آن را اصلی بنیادین در ذات و جوهر هستی معرفی کرد. این دیدگاه انقلابی، درک عمیقتری از پویایی وجود و ماهیت اشیاء فراهم آورد.
تأثیر حکمت اشراق سهروردی، با تأکید بر نور و عقل، نیز در آثار ملاصدرا مشهود است. او با تلفیقی ماهرانه میان مبانی حکمت مشاء و اشراق، به درکی جامعتر از حقیقت و معرفت دست یافت. علاوه بر این، آموزههای عرفان اسلامی و اندیشههای بزرگانی چون مولوی و ابن عربی، به صدرالمتالهین کمک کرد تا پیوندی عمیق میان حکمت و عرفان برقرار سازد و بر اهمیت سیر و سلوک معنوی تأکید ورزد.
تفاوتهای بنیادین مکتب ملاصدرا
یکی از برجستهترین نوآوریهای ملاصدرا، اصل حرکت جوهری است. او تصریح کرد که حرکت نمیتواند به اعراض محدود شود، بلکه باید در ذات و جوهر اشیاء نفوذ کند. این تأکید بر حرکت در وجود، او را از فلاسفه پیشین متمایز ساخت و به درک پویاتری از هستی منجر شد. صدرالمتالهین معتقد بود شناخت این حرکت، راهی بهسوی حقیقت وجود است.
از دیگر ویژگیهای ممتاز مکتب صدرایی، ایجاد پیوندی عمیق بین شریعت و حکمت است. ملاصدرا شریعت را روح سیاست و حکمت میدانست و معتقد بود سیاست بدون پایبندی به اصول شریعت، از حقیقت تهی میشود. این نگرش بر اهمیت اخلاق و معنویت در اداره جامعه و زندگی اجتماعی تأکید دارد و از وجوه مهم فلسفه اسلامی اوست.
آثار ملاصدرا به جامعیت و نگاه مصلحانه شهرت دارد. او با بهرهگیری همزمان از عقل، شهود عرفانی (ذوق) و وحی، به حل مسائل فلسفی میپرداخت. این رویکرد جامع به او امکان داد تا دیدگاههای مختلف را ارزیابی کرده و ضمن نقد، آنها را در چارچوبی نوین و عمیقتر با حکمت متعالیه خود ترکیب کند و صدایی پویا در فلسفه اسلامی ارائه دهد.
اندیشه سیاسی ملاصدرا و جهان مدرن
در حوزه اندیشه سیاسی، ملاصدرا به بررسی دقیق رابطه سیاست، شریعت و اخلاق پرداخته است. او معتقد بود که سیاست باید بر پایه اصول و ارزشهای اخلاقی مستخرج از شریعت بنا شود. دو جنبه کلیدی در اندیشه سیاسی صدرالمتالهین قابل تأمل است:
نخست، رابطه ارگانیک سیاست و شریعت؛ صدرالمتالهین شریعت را روح سیاست معرفی میکند و تأکید دارد که سیاست بدون آن، از حقیقت و معنا تهی خواهد شد. این دیدگاه در جهان معاصر، میتواند پاسخی به بحرانهای ناشی از سیاستهای صرفاً سکولار باشد و بر ضرورت بازگشت به اصول اخلاقی و معنوی در حکمرانی تأکید میکند.
دوم، تأکید بر انسانمحوری و اختیار؛ ملاصدرا انسان را موجودی مختار و در حال حرکت و تکامل دائمی توصیف میکند که باید از قوه اختیار خود بهره جوید. این دیدگاه با ارزشهای جهان مدرن، که بر آزادی و اختیار انسان تأکید دارد، همراستاست. اندیشه سیاسی ملاصدرا از این منظر میتواند الهامبخش انسان معاصر برای تحقق آرمانهایی چون آزادی و عدالت باشد.
نتیجهگیری: حکمت متعالیه، گفتمانی زنده
در نهایت، مکتب حکمت متعالیه ملاصدرا، با تکامل بخشیدن به تفکر فلسفی و عرفانی در جهان اسلام، ابعاد نوینی از هستی و انسان را آشکار میسازد. پیوند عمیق سیاست و شریعت و تأکید بر اصول اخلاقی در اندیشه سیاسی صدرالمتالهین، همچنان در جهان مدرن معنادار و راهگشاست. این اندیشهها نه یک مکتب تاریخی صرف، بلکه گفتمانی زنده برای پاسخ به چالشهای معاصر و طراحی نظامهایی مبتنی بر ارزشهای انسانی و معنوی است.
شبکه شعب خودرو۴۵ به ۷۸ شعبه رسید
هلیا امامی: دوست داشتم از کلیشه دختر مثبت فاصله بگیرم
لباس مدرسه فقط فرم نیست، کودک باید آن را دوست داشته باشد
به مناسبت روز سینما: روزی که دوربین شهید آوینی روایتگر جنگ شد
کتاب عروس بی نشان ها: قرار بود یک عمر کنار هم باشند، اما جنگ مهلتشان نداد
حق کودک بر حریم خصوصی؛ چالشی برای فرهنگ دیجیتال ایران
نشر در لهستان؛ انتشار بیش از ۳۱هزار عنوان کتاب در سال ۲۰۲۵
نشان درجه یک هنری به این کارگردان اهدا شد: علیرضا داوودنژاد بدترین فیلمش هم «سینما» است
افزایش پذیرش دانشجو معلم تا سه برابر ظرفیت
۹۵ درصد مدارس کشور آماده بازگشایی هستند
ارزیابی سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوآموز در برنامه سنجش
مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵ تمدید شد
تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵
پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی
بزرگترین رقابت دانشآموزی در حوزه کوانتوم و لیزر برگزار شد
شرکت انگلیسی دادههای مشتریانش را به هکرها داد
مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد
حمله ایران معماری هوش مصنوعی امارات را تغییر داد؛ فرار دادهها به کوه
چالشهای مصوبه اخیر «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» از منظر حقوقی
مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند
قالیباف قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را ابلاغ کرد
سهمیه ویژه کنکور برای آسیبدیدگان جنگ نیازمند بازنگری است
پارادوکس رفاه و رضایت؛ چرا مدرنیته ما را شادتر نکرد؟
پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰
عالمی که علم و مبارزه را به سنگر امامت جمعه پیوند زد
نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی
نسل امروز بی ارادهتر از نسل قبل است؟
از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوهای از حرم بانوی کرامت
حجتالاسلام قمی: مردم نمیگذارند قیمت پایان جنگ، فروختن عزت ایران باشد
جزئیات برگزاری بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
خیابان و زندگی؛ واکاوی نقش زنان در پایداری اجتماعات شبانه
«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج
چرا عرفانهای نوپدید برای جوان امروز جذاباند؟
نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال
شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) موقتا تغییر نمیکند؛ آغاز ایمنسازی
«اسکورت» بر صدر فروش روزانه نشست؛ استقبال از آزادی زنان زندانی
حسین علیزاده مهمان «همکلام» میشود
بازی «بومبوم» با حضور خانواده شهید طهرانیمقدم رونمایی شد
«ململ» مهمان نمایشگاه ایران نوشت شد
محرابی که منافقین را به وحشت انداخت؛ چرا مدنی باید ترور میشد؟
اپل به جمع تولید کنندگان موبایل تاشو پیوست
رئیس دانشگاه تهران: برای مقابله با تحریمهای علمی برنامهریزی میکنیم
روحانیِ پیونددهنده دین و آزادی
توصیه پذیرفته شدگان تیزهوشان، کدام آموزشگاه است؟!
برگزیدگان بیستمین جشنواره ملی شیخ بهایی معرفی و تقدیر شدند
اعلام وجه التزام اسناد وثیقه پذیرفتهشدگان تخصصی و فوقتخصصی پزشکی
علت توقف طرح جدید تغذیه دانشجویی چه بود؟
مهلت مجدد ثبتنام در آزمون ارشد علوم پزشکی ۱۴۰۵
ابلاغ دستورالعمل حجاب به زودی در دانشگاهها
تصمیم جدید وزارت علوم درباره ساماندهی دادههای دانشگاهی
آمار جالب از ازدواجهای دانشجویی: موفقیت ۹۴ درصد ازدواجهای دانشجویی طی ۱۲ سال گذشته
آزمونهای کاردانی مهارتی، کارشناسی ناپیوسته و سردفتری۲۰ شهریور برگزار میشود
روباتها در لهستان راهپیمایی کردند
ورود تاکسیهای خودران به ناوگان اوبر در لندن
آموزش ۶۵ هزار آموزگار ابتدایی برای استفاده از ظرفیت بازی و ورزش
وزیر آموزش و پرورش: دریافت هرگونه وجه هنگام ثبتنام در مدارس دولتی ممنوع است
برنامههای «زیست عفیفانه» از مهر در مدارس اجرا میشود
انتظار معاونت علمی از CVCها برای سرمایهگذاری در ۷هزار شرکت نوپا
کارنامه نهایی و دفترچه انتخاب رشته آزمون دستیاری منتشر شد
آلمان موشک و ۵ ماهواره به مدار زمین فرستاد
ظرفیت ۶ هزارنفری دستیاری پزشکی ۱۴۰۵؛ تعیین ظرفیت تعهد مناطق محروم
تحریم علم، رفتار علمی نیست؛ باید به دنبال مسیرهای جایگزین برای انتشار آثار محققان بود
بازنمایی قدرت نرم ایران در شرایط پساجنگ و جایزه جهانی دیپلماسی
آیا اصرار بر تفاوتهای فقهی، آب به آسیاب دشمنان وحدت اسلامی میریزد؟
انتظار، منطق دینی آمادگی تاریخی برای آینده موعود
«تحول تاریخی مفهوم فلسفه» با تقدیر از پرویز ضیاءشهابی رونمایی میشود
نگاهی به حکمرانی فضای مجازی در ایران از منظر تحلیل نهادی تنظیمگری
نظر قرآن درباره مسئولیت اجتماعی برای میانجیگری بین اختلاف زوجین
در همایش ادیان سن پترزبورگ چه گذشت؟ تاکید ایران بر مقاومت
حل موضوع حجاب با «مسئلهمندی مشترک»؛ مردم را درگیر مسئله وحدت کنیم
خود بنده فرهنگ درخشان تو آمد؛ آن قوم که از روی طمع، بنده تو را خواست
فروش «رویای نیمهشب» ۱۰۰ درصد افزایش یافت
نرگس آبیار: سینما را خودآموز یاد گرفتم
بزرگداشت جین فوندا در ونیز؛ از ترامپ بیزارم!
رونمایی از تندیس اکبر عبدی؛ هنرمندی که به خاطرهای ملی تبدیل شد
تصاویری از موشک بالستیک جهاد که در جریان یکی از موجهای عملیات نصر-۲ شلیک شده بود
نگاهی به انیمیشن «سفینه نجات»؛ وقتی تعزیه با ابرقهرمانی فضایی گره میخورد
آغاز ثبت نام بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
افشای هک وب سایت آلمانی توسط هوش مصنوعی اوپن ای آی
آزمونهای کاردانی مهارتی، کارشناسی ناپیوسته و سردفتری۲۰ شهریور برگزار میشود
تصمیم جدید وزارت علوم درباره ساماندهی دادههای دانشگاهی
مهلت مجدد ثبتنام در آزمون ارشد علوم پزشکی ۱۴۰۵
علت توقف طرح جدید تغذیه دانشجویی چه بود؟
آمار جالب از ازدواجهای دانشجویی: موفقیت ۹۴ درصد ازدواجهای دانشجویی طی ۱۲ سال گذشته
ابلاغ دستورالعمل حجاب به زودی در دانشگاهها
اعلام وجه التزام اسناد وثیقه پذیرفتهشدگان تخصصی و فوقتخصصی پزشکی
رئیس دانشگاه تهران: برای مقابله با تحریمهای علمی برنامهریزی میکنیم
برگزیدگان بیستمین جشنواره ملی شیخ بهایی معرفی و تقدیر شدند
روحانیِ پیونددهنده دین و آزادی
توصیه پذیرفته شدگان تیزهوشان، کدام آموزشگاه است؟!
اپل به جمع تولید کنندگان موبایل تاشو پیوست
روباتها در لهستان راهپیمایی کردند
ورود تاکسیهای خودران به ناوگان اوبر در لندن
نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال
سهمیه ویژه کنکور برای آسیبدیدگان جنگ نیازمند بازنگری است
مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد
پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰
نسل امروز بی ارادهتر از نسل قبل است؟
از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوهای از حرم بانوی کرامت
شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد
تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵
«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج
«اسکورت» بر صدر فروش روزانه نشست؛ استقبال از آزادی زنان زندانی
نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی
چرا عرفانهای نوپدید برای جوان امروز جذاباند؟
پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی
جزئیات برگزاری بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت
خیابان و زندگی؛ واکاوی نقش زنان در پایداری اجتماعات شبانه
مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.