به گزارش ثریا اول خرداد، روز بزرگداشت صدرالمتالهین شیرازی، فیلسوف نامدار عصر صفوی و بنیانگذار مکتب حکمت متعالیه، در تقویم ایران ثبت شده است. ملاصدرا با قرائت نوین خود از فلسفه اسلامی، تحولی بنیادین در اندیشههای فلسفی و عرفانی رقم زد و با تأکید بر اصولی چون حرکت جوهری و پیوند شریعت و حکمت، الگویی نو ارائه داد که همچنان مورد توجه است. این گزارش به بررسی دستاوردهای ملاصدرا و ارتباط اندیشه سیاسی او با جهان مدرن میپردازد.
تأثیرپذیری و نوآوری در مکتب صدرایی
اندیشههای ملاصدرا عمیقاً تحت تأثیر مکاتب فلسفی پیشین، بهویژه حکمت مشاء، حکمت اشراق و عرفان اسلامی قرار داشت. او با بهرهگیری از این منابع غنی و با زبان فلسفی خاص خود، چشماندازی نوین به ارمغان آورد و توانست ترکیبی منحصربهفرد از این جریانات فکری ارائه دهد که در مکتب حکمت متعالیه متبلور شد.
ملاصدرا ضمن ارج نهادن به فلاسفهای چون فارابی و ابنسینا، مبانی حکمت مشاء را به چالش کشید. در حالی که فلسفه مشاء حرکت را امری عرضی میدانست، صدرالمتالهین با ارائه نظریه حرکت جوهری، آن را اصلی بنیادین در ذات و جوهر هستی معرفی کرد. این دیدگاه انقلابی، درک عمیقتری از پویایی وجود و ماهیت اشیاء فراهم آورد.
تأثیر حکمت اشراق سهروردی، با تأکید بر نور و عقل، نیز در آثار ملاصدرا مشهود است. او با تلفیقی ماهرانه میان مبانی حکمت مشاء و اشراق، به درکی جامعتر از حقیقت و معرفت دست یافت. علاوه بر این، آموزههای عرفان اسلامی و اندیشههای بزرگانی چون مولوی و ابن عربی، به صدرالمتالهین کمک کرد تا پیوندی عمیق میان حکمت و عرفان برقرار سازد و بر اهمیت سیر و سلوک معنوی تأکید ورزد.
تفاوتهای بنیادین مکتب ملاصدرا
یکی از برجستهترین نوآوریهای ملاصدرا، اصل حرکت جوهری است. او تصریح کرد که حرکت نمیتواند به اعراض محدود شود، بلکه باید در ذات و جوهر اشیاء نفوذ کند. این تأکید بر حرکت در وجود، او را از فلاسفه پیشین متمایز ساخت و به درک پویاتری از هستی منجر شد. صدرالمتالهین معتقد بود شناخت این حرکت، راهی بهسوی حقیقت وجود است.
از دیگر ویژگیهای ممتاز مکتب صدرایی، ایجاد پیوندی عمیق بین شریعت و حکمت است. ملاصدرا شریعت را روح سیاست و حکمت میدانست و معتقد بود سیاست بدون پایبندی به اصول شریعت، از حقیقت تهی میشود. این نگرش بر اهمیت اخلاق و معنویت در اداره جامعه و زندگی اجتماعی تأکید دارد و از وجوه مهم فلسفه اسلامی اوست.
آثار ملاصدرا به جامعیت و نگاه مصلحانه شهرت دارد. او با بهرهگیری همزمان از عقل، شهود عرفانی (ذوق) و وحی، به حل مسائل فلسفی میپرداخت. این رویکرد جامع به او امکان داد تا دیدگاههای مختلف را ارزیابی کرده و ضمن نقد، آنها را در چارچوبی نوین و عمیقتر با حکمت متعالیه خود ترکیب کند و صدایی پویا در فلسفه اسلامی ارائه دهد.
اندیشه سیاسی ملاصدرا و جهان مدرن
در حوزه اندیشه سیاسی، ملاصدرا به بررسی دقیق رابطه سیاست، شریعت و اخلاق پرداخته است. او معتقد بود که سیاست باید بر پایه اصول و ارزشهای اخلاقی مستخرج از شریعت بنا شود. دو جنبه کلیدی در اندیشه سیاسی صدرالمتالهین قابل تأمل است:
نخست، رابطه ارگانیک سیاست و شریعت؛ صدرالمتالهین شریعت را روح سیاست معرفی میکند و تأکید دارد که سیاست بدون آن، از حقیقت و معنا تهی خواهد شد. این دیدگاه در جهان معاصر، میتواند پاسخی به بحرانهای ناشی از سیاستهای صرفاً سکولار باشد و بر ضرورت بازگشت به اصول اخلاقی و معنوی در حکمرانی تأکید میکند.
دوم، تأکید بر انسانمحوری و اختیار؛ ملاصدرا انسان را موجودی مختار و در حال حرکت و تکامل دائمی توصیف میکند که باید از قوه اختیار خود بهره جوید. این دیدگاه با ارزشهای جهان مدرن، که بر آزادی و اختیار انسان تأکید دارد، همراستاست. اندیشه سیاسی ملاصدرا از این منظر میتواند الهامبخش انسان معاصر برای تحقق آرمانهایی چون آزادی و عدالت باشد.
نتیجهگیری: حکمت متعالیه، گفتمانی زنده
در نهایت، مکتب حکمت متعالیه ملاصدرا، با تکامل بخشیدن به تفکر فلسفی و عرفانی در جهان اسلام، ابعاد نوینی از هستی و انسان را آشکار میسازد. پیوند عمیق سیاست و شریعت و تأکید بر اصول اخلاقی در اندیشه سیاسی صدرالمتالهین، همچنان در جهان مدرن معنادار و راهگشاست. این اندیشهها نه یک مکتب تاریخی صرف، بلکه گفتمانی زنده برای پاسخ به چالشهای معاصر و طراحی نظامهایی مبتنی بر ارزشهای انسانی و معنوی است.
جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد
قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود
خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد
رشد استقبال از آزمون دستیاری در سالهای اخیر
تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی
پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع
فانتزی که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران
رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند
بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟
حافظه مکتوب ایران چگونه زنده میماند؟
بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی در فضای مجازی
صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد
تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق
رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند
ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد
خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه
اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵
خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد
خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ میشود
اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور
وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار میشود
کشف آنزیمی که میتواند پیری را معکوس کند
چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد
ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد
کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر میشود
اتحادیه اروپا گوگل را ۸۹۰ میلیون یورو جریمه کرد
سیزدهمین پرتاب استارشیپ موفقیت آمیز بود
رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد
آغاز همکاری مشترک برای تدوین سند ملی صلاحیت حرفهای ICT
۳۵۰ پرونده دانشگاه پیامنور در دیوان عدالت اداری بررسی شد
ضرورت تدوین استانداردهای تازه برای خدمات پزشکی پیشرفته
تصمیمگیری درباره حضوری شدن دوره کارشناسی با شورای عالی امنیت ملی است
عزای عمومی برای مردی که خاطره مشترک میلیونها ایرانی بود
مرحله غیرمتمرکز المپیاد علمی دانشجویی کشور برگزار شد
آغاز حضوری سال تحصیلی جدید/آمادگی دانشگاهها برای سناریوهای مختلف
معیارهای جدید همترازی رشتههای دانشگاهی برای استخدام ابلاغ شد
پشتیبانی دکترتو تهران چگونه است؟
رقابت ۱۷ هزار داوطلب در پنجاه و سومین دوره آزمون دستیاری پزشکی آغاز شد
تصویری از ابابیل ۳ در آسمان کویت
امنیت ایران با صلح تحمیلی معامله پذیر نیست
فروش بدون کارمزد خودرو در استانهای درگیر جنگ
کشف یک مولکول ناشناخته روی قمر زحل و پلوتو که دانشمندان توضیحی برای آن ندارند
جزئیات ترم تابستانی دانشگاه خوارزمی اعلام شد
دانشگاه صنعتی امیرکبیر در جایگاه سوم رتبه بندی بنیاد ملی نخبگان
تفاهم دانشگاه شهید بهشتی با بانک برای پرداخت تسهیلات مسکن
فرانسه شبکههای اجتماعی را برای کودکان ممنوع میکند
کلید اولیه آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۵ تا فردا منتشر می شود
حضور گسترده دانشجویان با ۱۷۵ موکب در مراسم تدفین رهبر شهید
هوش مصنوعی به همتای خود حمله سایبری کرد
پایان مکاتبات کاغذی در ثبت اساسنامه مؤسسات اعزام دانشجو
تصویر منتشر نشده از آیت الله سید مجتبی خامنهای
علت کوریهای بیبازگشت کشف شد
اختصاص وام ضروری به دانشجویان آسیب دیده از جنگ
نتفلیکس استارتاپ هوش مصنوعی بازیگر معروف را خرید
فضاپیمای چینی برای دفاع از زمین با یک سیارک برخورد می کند
قابلیت تماشای عکسهای اسلایدی به تلگرام آمد
فرزهای دندانپزشکی نانویی در ایران تولید شد
روباتها با خواندن فکر فرمانبردار شما میشوند
میراث آیت الله شاهآبادی پیوند میان «عرفان شیعی» و سیاست و جهاد بود
«قرآن رنانی» با دستخط رهبر شهید به بازار نشر رسید
برگزاری همایش موکبداران «جاماندگان اربعین حسینی» در فرهنگسرای ولاء
آغاز طرح امنیتی و خدماتی زیارت اربعین حسینی در نجف اشرف
«سیوشش هفت» غم میناب را از زبان خانواده شهدا به تصویر میکشد
ماندگاری ۸۲ درصدی نخبگان؛ جذب ۴۲۰ فارغالتحصیل از دانشگاههای برتر جهان
تیک تاک دوباره برای کارمندان دولت آمریکا مجاز شد
آیین بزرگداشت رهبر شهید انقلاب فردا در دانشگاه تهران برگزار میشود
شرکت سامسونگ کارمندانش در آمریکا را تعدیل کرد
توییت جالب اکانت سفارت ایران درباره ادعای رهگیری موشک های ایران
اعلام نتایج نهایی آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ در دهه اول مردادماه
نحوه برگزاری امتحانات و کلاسهای دانشگاههای علوم پزشکی استانهای جنوبی
مهلت تخلیه خوابگاههای دانشجویی دانشگاه الزهراء تمدید شد
درخشش تیم ملی رباتیک ایران در رقابت روبوکاپ جهانی ۲۰۲۶
توضیح معاون علمی رئیس جمهور درباره سند راهبردی «توسعه فرانچایز دانشبنیان»
امارات مقصد بعدی موشکهای ایرانی؟ +عکس
تغییر در فرایند پذیرش دانشجومعلمان/ ایجاد سهمیه بومی برای برخی رشتهها
بررسی افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی وامهای دانشجویی
آخرین وضعیت صدور احکام انضباطی دانشجویان خاطی حوادث دی ماه اعلام شد
دفترچه سوالات کنکور ارشد ۱۴۰۵ منتشر شد/ اعلام کلید تا ۳۱ تیر
فروشگاههای اپ طرف ثالث بالاخره وارد اندروید میشوند
ترامپ دسترسی به پستهایش در شبکه اجتماعی تروث را میفروشد
معیارهای جدید همترازی رشتههای دانشگاهی برای استخدام ابلاغ شد
رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند
رشد استقبال از آزمون دستیاری در سالهای اخیر
پشتیبانی دکترتو تهران چگونه است؟
رقابت ۱۷ هزار داوطلب در پنجاه و سومین دوره آزمون دستیاری پزشکی آغاز شد
ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد
کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر میشود
تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق
اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور
کشف آنزیمی که میتواند پیری را معکوس کند
صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد
فانتزی که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران
رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند
بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟
پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع
جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد
اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵
وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار میشود
ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد
بزرگداشت شیخ صفیالدین اردبیلی در فضای مجازی
حافظه مکتوب ایران چگونه زنده میماند؟
چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد
قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود
رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد
خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ میشود
خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد
خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد
عزای عمومی برای مردی که خاطره مشترک میلیونها ایرانی بود
خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه
تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.