به گزارش ثریا -  جمهوری اسلامی ایران برای نخستین‌بار در ۱۴ بهمن ۱۳۸۷ ماهواره «امید» را با موفقیت به فضا پرتاب کرد. این ماهواره پس از حدود سه ماه فعالیت در مدار و انجام مأموریت‌های محوله، به کار خود پایان داد.

در پی این دستاورد تاریخی، شورای فرهنگ عمومی در مصوبه‌ای سالروز پرتاب ماهواره ملی «امید» به فضا، یعنی ۱۴ بهمن را به‌عنوان «روز فناوری فضایی» نام‌گذاری کرد.

ایران با وجود تحریم‌ها، امروز در دستیابی به دانش فضایی در میان کشورهای منطقه در سطح بالایی قرار دارد و با اتکا به منابع انسانی متخصص و تکیه بر دانش بومی، موفق شده است زنجیره کاملی از طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره را در اختیار داشته باشد؛ چرخه‌ای که پیش از این تنها در اختیار حدود ۱۰ کشور جهان بود. فناوری فضایی امروزه کاربردهای گسترده‌ای در مدیریت رخدادهای طبیعی، مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی و ابعاد مختلف زندگی مدرن دارد و سرمایه‌گذاری در این حوزه، چه در کوتاه‌مدت و چه در بلندمدت، سودآوری قابل‌توجهی برای کشورها به همراه دارد؛ موضوعی که باعث شده حتی کشورهای در حال توسعه نیز با هدف تقویت اقتصاد و مدیریت کلان، به‌صورت جدی وارد عرصه فضا شوند. به همین مناسبت و در آستانه روز ملی فناوری فضایی، در گفتگویی با رئیس سازمان فضایی ایران، آخرین دستاوردها، جایگاه ایران و برنامه‌های پیش‌رو در این حوزه بررسی شده است.

حسن سالاریه رئیس سازمان فضایی ایران، در گفتگو با خبرنگار مهر از برنامه‌ریزی برای پرتاب ماهواره و افتتاح پروژه های فضایی جدید تا پایان سال خبر داد و گفت: رونمایی از نمونه اصلی منظومه ماهواره‌ای شهید سلیمانی برای نخستین بار در روز فناوری فضایی انجام خواهد شد و در تلاش هستیم با پرتابگرهای داخلی و از مقر چابهار نیز پرتاب داشته باشیم.

وی در خصوص فرایندهای فنی پیش از پرتاب توضیح داد: انجام تست‌های سازگاری میان ماهواره و ماهواره‌بر، فرایند تحویل و همچنین آزمون‌های نهایی پیش از پرتاب از الزامات مهم این مسیر به شمار می‌رود که باید با دقت و حساسیت بالا انجام شود. هرچند این مراحل ممکن است زمان‌بر باشد اما تلاش مجموعه بر این است که با تکمیل کامل فرایندهای فنی، پرتاب ماهواره‌ها تا پایان سال به‌ویژه با استفاده از پرتابگرهای داخلی، محقق شود.

این مقام مسئول ادامه داد: همچنین موضوع انجام پرتاب از پایگاه فضایی چابهار نیز در دست پیگیری است و به‌محض تکمیل ماهواره و پرتابگر مربوطه، نخستین پرتاب از این پایگاه انجام خواهد شد. تحقق این برنامه نیز منوط به انجام کامل تست‌ها و بررسی‌های فنی پیش از پرتاب است. در صنعت فضایی، یکی از دلایل اعلام نکردن زمان دقیق پرتاب، ضرورت انجام تمامی آزمون‌های ماهواره و ماهواره‌بر با بالاترین کیفیت و بدون شتاب‌زدگی است تا عملیات پرتاب با اطمینان کامل انجام شود.

آخرین وضعیت ۳ ماهواره تازه پرتاب شده

وی درباره وضعیت عملیاتی سه ماهواره اخیر، آخرین وضعیت سلامت ماهواره‌ها، عملیاتی شدن آن‌ها، وضعیت مداری، طول عمر عملیاتی و موارد مرتبط توضیح داد: سه ماهواره «ظفر ۲»، «پایا» و «کوثر» در دی‌ماه پرتاب شدند و هر سه ماهواره بلافاصله پس از پرتاب و قرار گرفتن در مدار، فرایند تست‌های مداری و آزمون‌های مختلفی که باید در مدار انجام شود را آغاز کردند.

رونمایی از نخستین تصاویر ماهواره پایا در روز فناوری فضایی

رئیس سازمان فضایی ایران برای توضیح مختصر وضعیت این سه ماهواره، ابتدا به ماهواره پایا اشاره کرد و گفت: تمامی تست‌های مداری این ماهواره به‌طور کامل انجام شده و عملکرد همه زیرسامانه‌ها مورد تأیید قرار گرفته است. نشانه‌روی ماهواره با کیفیت و دقت لازم به سمت زمین انجام شده و تصویربرداری نیز چند هفته‌ای است که آغاز شده است. تصاویر ماهواره‌ای در حال کالیبره شدن و تصحیح خطاهای مربوط هستند؛ این خطاها شامل خطاهای هندسی و خطاهای طیفی ـ رادیومتری می‌شود. ان‌شاءالله در اولین فرصت که تلاش می‌شود هم‌زمان با روز ملی فناوری فضایی باشد، این تصاویر برای نخستین‌بار رونمایی خواهد شد. بنابراین ماهواره پایا کاملاً یک ماهواره عملیاتی و موفق در میان این سه ماهواره به شمار می‌رود که زودتر از سایر ماهواره‌ها و حتی زودتر از برنامه پیش‌بینی‌شده، فرایندهای مربوط به تست و عملیاتی شدن را طی کرده است.

شرایط ایده آل ماهواره کوثر در فضا

در ادامه، سالاریه وضعیت ماهواره کوثر تشریح کرد و گفت: این ماهواره توسط بخش خصوصی طراحی و ساخته شده است؛ ماهواره پایا نیز توسط گروه فضایی «صاایران» طراحی و ساخته شده و آن هم توسط بخش خصوصی انجام شده است. ماهواره کوثر شرایط بسیار خوبی دارد، ارتباطات ماهواره‌ای به‌خوبی در حال برقراری است و در حال حاضر دو رد در روز و دو رد در شب با ماهواره ارتباط برقرار می‌شود. سلامت زیرسامانه‌های مختلف ماهواره تأیید شده و فرایند کالیبراسیون یا تنظیم حسگرها و عملگرهای ماهواره در حال انجام است. ان‌شاءالله به‌زودی فرایند نشانه‌روی ماهواره به سمت زمین با موفقیت به پایان می‌رسد و امکان دریافت و ارسال تصاویر توسط ماهواره فراهم خواهد شد. این ماهواره شرایط ایده‌آل و بسیار خوبی دارد، البته نسبت به ماهواره پایا به دلیل کوچک‌تر بودن و جرم پایین‌تر، فرایند کنترل آن ظرافت‌ها و ریزه‌کاری‌هایی دارد که در حال انجام و پیگیری است و طبق برنامه پیش خواهد رفت.

وی تاکید کرد: لازم به ذکر است که ماهواره پایا بسیار سریع‌تر از زمانی که تصور می‌شد، مراحل تست مداری و تأیید عملکرد صحیح زیرسامانه‌های خود را پشت سر گذاشت؛ در حالی که معمولاً، همان‌طور که پیش‌تر نیز مطرح شده بود، حداقل دو ماه زمان برای تست کلی زیرسامانه‌های این‌گونه ماهواره‌ها لازم است. در حال حاضر، ماهواره کوثر نیز شرایط بسیار خوبی دارد.

این مقام مسئول همچنین توضیح داد: در خصوص ماهواره ظفر ۲ نیز عنوان شد که ارتباطات آن در همان رده های اولیه به‌خوبی برقرار شده است و تلاش می‌شود تست زیرسامانه‌های مختلف این ماهواره به پایان برسد. ماهواره ظفر ۲ نسبت به دو ماهواره دیگر، شاید کمی عقب‌تر باشد، اما در صورت نبود مشکل خاص، فرایند تست این ماهواره نیز طبق روال در مدار انجام خواهد شد و بدون مشکل بتوان از آن به‌نحو مطلوب استفاده کرد. بخش‌هایی از زیرسامانه‌های ماهواره ظفر ۲ با موفقیت تست شده و بخش‌هایی از زیر سامانه‌ها باقی مانده است که پیگیری آن‌ها در حال انجام است.

سرمایه‌گذاری در صنعت فضایی، چندین برابر برای کشور ارزش افزوده ایجاد می‌کند

حسن سالاریه درباره جایگاه بین‌المللی ایران در صنعت فضایی اظهار کرد: صنعت فضایی، صنعتی بسیار پیشرفته و در زمره فناوری‌های های‌تک به شمار می‌رود و تعداد کشورهایی که توان طراحی و ساخت ماهواره، ماهواره‌بر، ایستگاه‌های کنترل و دریافت داده‌های ماهواره‌ای و همچنین پایگاه‌های پرتاب ماهواره را در اختیار دارند، محدود است. در حال حاضر تنها حدود ۱۰ تا ۱۱ کشور در جهان از چنین توانمندی‌هایی برخوردارند که در میان آن‌ها کشورهایی با فناوری پیشرفته همچون آمریکا، روسیه، چین، کشورهای اروپایی، فرانسه، ژاپن و هند قرار دارند؛ کشورهایی که سال‌ها در صنعت فضایی سرمایه‌گذاری کرده و به‌صورت مستمر در این حوزه فعالیت داشته‌اند.

وی افزود: جمهوری اسلامی ایران نیز امروز در جمع این کشورها قرار گرفته است و این موضوع با توجه به پیچیدگی‌های بالای این فناوری، یک نقطه قوت بسیار مهم برای کشور محسوب می‌شود؛ به‌ویژه با در نظر گرفتن تحریم‌ها و محدودیت‌هایی که با آن‌ها مواجه بوده‌ایم. با وجود این شرایط، پیشرفت‌های صنعت فضایی کشور به‌صورت کاملاً بومی رقم خورده و امکان دسترسی مستقیم به فضا توسط کشور فراهم شده است.

مهمترین ویژگی های ماهواره‌بر های ایرانی

رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به توانمندی‌های پرتابی کشور تصریح کرد: در حال حاضر ماهواره‌برهای خانواده سیمرغ و قائم در اختیار کشور قرار دارد. ماهواره‌بر سیمرغ در سال گذشته موفق شد حدود ۳۰۰ کیلوگرم جرم را در مدار ارتفاع پایین یا مدار لئو قرار دهد که این امر یک موفقیت بزرگ برای صنعت فضایی کشور به شمار می‌رود. همچنین ماهواره‌بر قائم ۱۰۰ قابلیت قرار دادن ماهواره‌هایی با جرم زیر ۱۰۰ کیلوگرم در مدار لئو را دارد و نمونه‌های پیشرفته‌تر این ماهواره‌بر، شامل قائم ۱۰۵ و قائم ۱۲۰، نیز در مرحله طراحی و ساخت قرار دارند تا امکان قرار دادن جرم‌های بالاتر در مدار فراهم شود.

وی ادامه داد: سال گذشته نخستین تست ماهواره‌بر سیمرغ بهینه یا سیمرغ ارتقایافته انجام شد؛ ماهواره‌بری که با هدف دستیابی به مدار ۳۶ هزار کیلومتری به‌صورت GTO یا مدار بیضی کشیده طراحی شده است؛ مداری که نقطه اوج آن در ارتفاع ۳۶ هزار کیلومتری قرار دارد. دستیابی به این توانمندی، یک قابلیت بسیار ویژه برای کشور محسوب می‌شود.

سالاریه با اشاره به ظرفیت‌های بخش بهره‌برداری گفت: از سوی دیگر، شرکت‌های توانمند و فعالی در کشور وجود دارند که در حوزه بهره‌برداری از داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای فعالیت می‌کنند و می‌توانند خدمات گسترده‌ای را در بخش‌هایی همچون کشاورزی، محیط‌زیست، ساخت‌وساز شهری و مدیریت شهری به نهادهای مختلف ارائه دهند. مجموعه این توانمندی‌ها نشان‌دهنده رشد و پیشرفت صنعت فضایی ایران است و از این منظر، کشور در جایگاه مطلوبی قرار دارد.

وی با تأکید بر پویایی صنعت فضایی در جهان خاطرنشان کرد: صنعت فضایی در سطح بین‌المللی در حال تحول است و کشورهای متعددی سرمایه‌گذاری در این حوزه را آغاز کرده‌اند؛ حتی در قالب ماهواره‌هایی با کلاس جرمی پایین‌تر و فناوری‌های ساده‌تر. با این حال، به دلیل ماهیت راهبردی این صنعت و نقشی که به‌عنوان ابزاری قدرتمند در مدیریت کلان کشور ایفا می‌کند، طبیعی است که کشورها به دنبال افزایش سهم خود در این عرصه باشند.

وی با تأکید بر ضرورت تقویت ساختار رقابتی در صنعت فضایی کشور گفت: برای دستیابی به پیشرفت بیشتر و اثربخش‌تر، حضور بازیگران جدید در صنعت فضایی و ایجاد رقابت میان آن‌ها در داخل کشور می‌تواند به‌عنوان یک نقطه کلیدی و راهبردی عمل کند و مسیر توسعه این صنعت را هموارتر سازد.

برترین کشورها در حوزه فضایی

سالاریه با اشاره به مقایسه‌های آماری در سطح بین‌المللی افزود: کشورهایی که امروز تمامی ارکان صنعت فضایی را در اختیار دارند، عمدتاً کشورهایی هستند که سال‌ها زودتر از ما سرمایه‌گذاری در این حوزه را آغاز کرده‌اند. کشورهایی مانند آمریکا، روسیه و چین در این عرصه از سایر نقاط جهان جلوتر هستند و کشورهایی نظیر ژاپن، کره جنوبی و برخی کشورهای اروپایی نیز که در حوزه طراحی ماهواره، پرتاب و توسعه پرتابگرها فعالیت دارند، سال‌ها پیش‌تر وارد این حوزه شده‌اند.

تمرکز بر ماهواره‌های سبک، برگ برنده ایران در رقابت فضایی جهان

وی ادامه داد: با این حال، نکته مهم در صنعت فضایی این است که فناوری‌های نوظهور می‌توانند جهش‌های قابل توجهی را برای کشورها رقم بزنند. در حال حاضر، ماهواره‌ها در کلاس‌های جرمی زیر ۲۰۰ کیلوگرم با سرعت بالایی در سطح جهان در حال توسعه و افزایش هستند و این حوزه به یکی از محورهای اصلی تحول صنعت فضایی تبدیل شده است.

سالاریه خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران در این بخش از توانمندی‌های مناسبی برخوردار است و تاکنون پرتاب‌های موفق، پرتابگرهای کارآمد و عملیات‌های موفقی را تجربه کرده است. این ظرفیت می‌تواند به‌عنوان یک برگ برنده برای کشور عمل کند تا با تمرکز بر فناوری‌های نوین و در حال رشد، به‌ویژه در کلاس‌های جرمی پایین‌تر، بخشی از عقب‌ماندگی‌های گذشته جبران شده و مسیر پیشرفت صنعت فضایی کشور با شتاب بیشتری دنبال شود.

رقبای فضایی ایران در منطقه

رئیس سازمان فضایی ایران افزود: از این رو، ما هیچ‌گاه نسبت به جایگاه فعلی خود دچار غرور نمی‌شویم و معتقدیم باید سرمایه‌گذاری بیشتری در این حوزه انجام شود. همچنین لازم است از ظرفیت ارزشمند نیروی انسانی، به‌ویژه در بخش خصوصی، به شکل گسترده‌تری بهره‌برداری کنیم. در منطقه نیز با رقبایی مواجه هستیم؛ کشورهایی همچون ترکیه، امارات، قطر و عربستان که طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری در صنعت فضایی را آغاز کرده و پیشرفت‌های قابل توجهی داشته‌اند.

وی تأکید کرد: به همین دلیل، نباید در این حوزه عقب‌نشینی کنیم. حوزه فضایی، حوزه‌ای کاملاً راهبردی است و تصاویر ماهواره‌ای و ماهواره‌های سنجش از دور می‌توانند نقش بسیار مهمی در مدیریت کلان کشور ایفا کنند. هر میزان سرمایه‌گذاری در بخش فضا، گاه تا چند ده برابر، ارزش افزوده برای کشور ایجاد می‌کند که این موضوع بیانگر اهمیت راهبردی این صنعت است.

سالاریه با اشاره به بخش ارتباطات ماهواره‌ای گفت: در حوزه ارتباطات، ماهواره‌های مخابراتی و ارائه خدمات داده به آحاد مردم، از نظر اقتصادی ظرفیت بسیار ارزشمندی در کشور و جهان به شمار می‌روند و بخش عمده‌ای از اقتصاد فضا را تشکیل می‌دهند. بر همین اساس، سرمایه‌گذاری هدفمند و مستمر در این حوزه یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

فاز نخست پایگاه چابهار برای پرتابگرهای کلاس سوخت جامد به اتمام رسید

وی درباره آخرین وضعیت ساخت، پرتاب و بهره‌برداری از پایگاه فضایی چابهار و میزان پیشرفت فیزیکی آن، توضیح داده شد که فاز نخست این پایگاه که مربوط به پرتابگرهای کلاس سوخت جامد مانند «قائم ۱۰۵» و پرتابگرهای با کلاس‌های جرمی بالاتر است، عملاً به پایان رسیده و پروژه در مراحل نهایی قرار دارد و تنها برخی موارد جزئی از این فاز باقی مانده است.

در ادامه وی تأکید کرد: آنچه در حال حاضر در انتظار آن هستیم، انجام نخستین پرتاب از پایگاه فضایی چابهار است. هم ماهواره‌بر و هم ماهواره مربوطه در حال ساخت هستند و به‌محض تکمیل آن‌ها، نخستین پرتاب از این پایگاه انجام خواهد شد و فاز نخست پایگاه به‌صورت عملیاتی وارد مدار بهره‌برداری می‌شود.

سالاریه خاطرنشان کرد: درباره فاز دوم پایگاه فضایی چابهار که مربوط به پرتابگرهای سوخت مایع است، اعلام شد که طراحی این فاز انجام شده و برنامه‌ریزی برای آغاز عملیات اجرایی و کلنگ‌زنی آن در دستور کار قرار دارد. با احداث فاز دوم، امکان پرتاب پرتابگرهایی از خانواده «سیمرغ»، «سیمرغ ارتقایافته» و «ققنوس» از این پایگاه فراهم خواهد شد و این پرتابگرها قادر خواهند بود ماهواره‌ها را در مدارهای پیش‌بینی‌شده قرار دهند.

بهره برداری از مراکز کنترل جدید تا پایان سال

رئیس سازمان فضایی ایران گفت: در بخش مراکز کنترل ماهواره و دریافت تصاویر ماهواره‌ای نیز مرکز سلماس در شمال‌غرب کشور و مرکز چناران در شمال‌شرق کشور در دست اجرا قرار دارند و بهره‌برداری از این مراکز در روز فناوری فضایی انجام خواهد شد. مرکز سلماس از پیشرفت بیشتری برخوردار است و در دهه فجر به بهره‌برداری خواهد رسید. مرکز چناران نیز با فاصله زمانی اندکی پس از آن وارد فاز بهره‌برداری می‌شود.

سالاریه همچنین توضیح داد: این دو مرکز از جمله مراکز مهم کشور در حوزه فضایی به شمار می‌روند که هم بازه زمانی دسترسی به داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای را افزایش می‌دهند و هم امکان کنترل ماهواره‌ها را در بازه‌های زمانی کوتاه‌تر فراهم می‌کنند. راه‌اندازی این مراکز، توانمندی کشور در صنعت فضایی، توسعه فناوری‌های فضایی و استفاده از داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای را به‌طور چشمگیری ارتقا خواهد داد.

منبع : فناوری فضایی