اگر انسان‌ها به اقیانوس‌ها دست نمی‌زدند، آنها چه شکلی بودند؟ پاسخ به این پرسش، آسان نیست. محیط دریایی ما در وضعیت دگرگونی خطرناکی قرار دارد و در معرض انقراض حیات وحش، زوال مرجان‌ها و افزایش سطح آلودگی، اسیدیته و گرما است.

در حالی که مکان‌های زیادی روی زمین باقی نمانده که اقیانوس در آنها دست نخورده به نظر برسد، در دوردست‌های اقیانوس آرام، دو پناهگاه دورافتاده چیزی خارق‌العاده را در خود پنهان کرده‌اند.

دانشمندان در یک مطالعه جدید، جزایر مرجانی بیکار(Bikar) و بوکاک(Bokak) را بررسی کردند که سال گذشته به عنوان اولین پناهگاه دریایی ملی در جزایر مارشال اعلام شدند.

به گفته آلن فریدلندر(Alan Friedlander)، بوم‌شناس دریایی از دانشگاه هاوایی، دلیل خوبی برای حفاظت از این مکان‌های خاص وجود دارد، زیرا آنها نمایانگر برخی از دست‌نخورده‌ترین اکوسیستم‌های باقی‌مانده در منطقه هستند.

وی می‌گوید: جزایر بیکار و بوکاک نه تنها گنجینه‌هایی برای جزایر مارشال، بلکه برای کل سیاره هستند؛ هدیه‌ای از سوی جامعه‌ «آب‌سنگ حلقوی اوتیریک»(Utirik Atoll) که به طور سنتی و هوشیارانه برای دهه‌ها از این اکوسیستم‌های شکننده محافظت کرده است.

«آب‌سنگ حلقوی اوتیریک» یک آب‌سنگ حلقوی در جزایر مارشال است که در زنجیره راتاک واقع شده‌ است. آب‌سنگ حلقوی اوتیریک ۲٫۴۳ کیلومتر مربع مساحت و ۴۰۹ نفر جمعیت دارد و ۳ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده ‌است.

آب‌سنگ حلقوی یا «خوست»(Atoll)، مجموعه‌ای است از آب‌سنگ‌های مرجانی-جلبکی که به صورت دایره یا نعل اسب، مجمع‌الجزایری را در دریا و اقیانوس به وجود آورده و مرداب کم‌عمقی را در میان گرفته باشد.

آتول‌ها بر روی برجستگی‌های آتشفشانی در آب‌های آزاد گرم رشد می‌کنند و غالباً در میان خود کولاب ایجاد می‌کنند. آتول‌ها بیشتر در اقیانوس‌های گرمسیری جهان یافت می‌شوند.

در حالی که جوامع سنتی مارشالی قرن‌ها است که از وجود «بیکار» و «بوکاک» آگاه هستند، دوری شدید آنها از انسان‌ها، آنها را به طور منحصر به فردی دست نخورده باقی گذاشته است.

«بیکار» بیش از ۱۰۰ کیلومتر از نزدیکترین جزیره مرجانی مسکونی فاصله دارد و «بوکاک» حتی دورتر است و تقریباً ۴۰۰ کیلومتر از انسان‌ها فاصله دارد.

یافته‌های جدید ناشی از یک سفر تحقیقاتی در سال ۲۰۲۳ برای مطالعه این آب‌سنگ‌ها است که هدف آن ارائه بهترین درک از اکوسیستم‌های آنها تاکنون است.

فریدلندر و همکارانش در مقاله خود نوشتند: این آب‌سنگ‌های دورافتاده، برخی از آخرین فرصت‌ها را برای بررسی ساختار و عملکرد اکولوژیکی در سیستم‌هایی فراهم می‌کنند که در آنها تجمع شکارچیان، کلونی‌های پرندگان دریایی، پوشش گیاهی بومی و فرآیندهای اکولوژیکی بین زیستگاهی، نسبتاً کمتر تحت تأثیر فشارهای مستقیم انسانی محلی قرار می‌گیرند. این مطالعه با ادغام مشاهدات از خشکی تا اعماق دریا، یکی از جامع‌ترین ارزیابی‌های اکوسیستم انجام شده برای آب‌سنگ‌های مرکزی اقیانوس آرام دورافتاده را ارائه می‌دهد و بینش نادری را در مورد ساختار اکوسیستم‌های دریایی گرمسیری نسبتاً دست‌نخورده در دوره آنتروپوسن ارائه می‌دهد.

کاوش‌های میدانی که به اطلاع‌رسانی و تثبیت وضعیت حفاظت‌شده‌ «بیکار» و «بوکاک» کمک کرد، ۲۶۶ گونه‌ ماهی صخره‌ای از ۳۸ خانواده را مشاهده کرد و زیست‌توده‌ ماهی بیشتری در «بوکاک» مشاهده شد.

کوسه‌ها برجسته بودند که بزرگترین جزء انفرادی زیست‌توده‌ صخره‌های پیشین را تشکیل می‌دادند و ۲۶.۸ درصد را در «بیکار» و ۳۳.۹ درصد را در «بوکاک» تشکیل می‌دادند.

دانشمندان با استفاده از زیردریایی‌ها، ۱۳۸ گونه‌ ماهی را که در اعماق بیشتر (تا ۲۷۵ متر) زندگی می‌کردند، ثبت و خاطرنشان کردند که ۱۴ گروه از این گروه‌ها به نظر می‌رسد نشان‌دهنده‌ رکوردهای گزارش نشده‌ قبلی برای جزایر مارشال هستند.

دوربین‌های اعماق دریا ۷۹ گروه دیگر از ماهی‌ها را که در اعماق حتی پایین‌تری زندگی می‌کردند، مشاهده کردند.

محققان همچنین ۱۷ گونه‌ پرنده‌ دریایی را در سراسر جزایر مرجانی ثبت کردند و ۷۱ لاک‌پشت و ۱۳۲ گودال لانه‌ لاک‌پشت را که عمدتاً در «بیکار» متمرکز بودند، ثبت کردند.

فریدلندر می‌گوید: این آب‌سنگ‌ها دارای کلونی‌های گسترده پرندگان دریایی، پوشش گیاهی بومی بالغ، لانه‌سازی فعال لاک‌پشت‌ها، زیست‌توده بالای ماهی‌های صخره‌ای و شکارچیان بزرگ، صخره‌های مرجانی غالب در «بوکاک»، زیستگاه‌های مزوفوتیک با ساختار پیچیده و جوامع دریایی عمیق به طرز شگفت‌آوری متنوع و کمتر شناخته‌شده هستند. آنها از بهترین سیستم‌های مرجع زیست‌محیطی هستند که ما برای درک بهتر آنچه در جای دیگر از دست داده‌ایم و ارائه بینش‌های اساسی مورد نیاز برای تلاش‌های مؤثر در حفاظت و احیاء در اختیار داریم.

با این حال، حتی در میان این آب‌سنگ‌های دورافتاده اقیانوس آرام، نشانه‌هایی از دخالت زیست‌محیطی قابل مشاهده است.

در زمان بررسی‌های سال ۲۰۲۳، هم «بیکار» و هم «بوکاک» حاوی جمعیت‌هایی از موش‌های پُلینِزیایی بودند و در حالی که این آب‌سنگ‌ها از انزوای قابل توجهی از تأثیرات انسانی برخوردارند، اما از روندهای جهانی گرم شدن آب‌ها، سفید شدن مرجان‌ها و اسیدی شدن اقیانوس در امان نیستند.

محققان می‌گویند: ما از عبارت «نسبتاً دست‌نخورده» به عنوان یک توصیف مقایسه‌ای استفاده می‌کنیم، نه به عنوان یک فرض که این آب‌سنگ‌های دورافتاده نمایانگر حالت‌های بکر یا از نظر تاریخی کاملا دست‌نخورده هستند. دورافتادگی می‌تواند برخی از انواع فشار مستقیم محلی انسان را کاهش دهد، اما تأثیرات انسانی تاریخی، آثار جهانی را از بین نمی‌برد و بنابراین شرایط اکولوژیکی باید از ویژگی‌های اکوسیستم مشاهده‌شده ارزیابی شود، نه صرفاً از نظر دورافتادگی.

البته با وجود اینکه «بیکار» و «بوکاک» کاملاً دست‌نخورده نیستند، تا حد امکان دست‌نخورده هستند و این بدان معنا است که ما باید هر آنچه را که می‌توانیم در مورد این مکان‌های خاص مطالعه کنیم و یاد بگیریم، زیرا حقیقت غم‌انگیز این است که اکثر آب‌سنگ‌ها به دلیل فعالیت‌های انسانی، دیگر این شکلی نیستند.

در نمونه‌ای واضح از تضادها، تنها چند روز پس از بررسی «بوکاک» در سال ۲۰۲۳، این هیئت تحقیقاتی به سمت جزیره مرجانی (آب‌سنگ) بیکینی، محل بدنام آزمایش‌های هسته‌ای ایالات متحده در اواسط قرن بیستم، حرکت کرد.

یکی از اعضای گروه اکتشافی در دفتر خاطرات میدانی خود نوشت: در آن سال‌ها بمباران، سه جزیره را تبخیر کرد و آلودگی رادیواکتیوی از خود به جا گذاشت که تا به امروز، این جزیره را غیرقابل سکونت کرده است. در مجموع، اینجا حس و حال غم‌انگیزی دارد. اوضاع کمی نامساعد به نظر می‌رسد. اولین غواصی‌ها تعدادی ماهی و چند نقطه با مرجان زنده پیدا کردند، اما تعداد زیادی صخره مرجانی خرد شده و مرده نیز وجود داشت که موجودات زنده زیادی روی آن زندگی نمی‌کردند.

این یافته‌ها در مجله Frontiers in Marine Science گزارش شده است.

منبع: ایسنا