به گزارش ثریا در دنیای پرشتاب امروز، جستجو برای روش‌هایی جهت افزایش عمر و بهبود کیفیت زندگی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، احادیث اسلامی و سخنان گهربار اهل‌بیت (ع) راهکارهای معنوی و عملی را برای دستیابی به عمر طولانی و بابرکت ارائه می‌دهند که می‌تواند تأثیر به‌سزایی در به تأخیر افتادن اجل داشته باشد.

۱. زیارت امام حسین (ع): موهبتی برای طول عمر

یکی از مهم‌ترین عوامل تأکید شده در احادیث اسلامی برای افزایش عمر، زیارت امام حسین (ع) است که موهبتی الهی برای زائران ایشان محسوب می‌شود. روایات دو جنبه ازدیاد عمر را برای زائران کربلا مطرح می‌کنند. اول اینکه ایام زیارت از عمر زائر محسوب نمی‌شود.

امام صادق و امام باقر (ع) فرموده‌اند: «خداوند متعال به عوض شهادت امام حسین (ع)، امامت را در نسل ایشان، شفا را در تربتش و اجابت دعا را نزد قبرش قرار داد و ایام رفت و برگشت زائرانش از عمرشان حساب نمی‌شود». (۱) علاوه بر این، در روایات متعددی آمده که زیارت امام حسین (ع) به‌طور کلی به افزایش عمر کمک می‌کند.

امام صادق (ع) به عبدالملک خثعمی فرمودند که ترک نکردن زیارت ایشان و امر کردن یاران به آن، موجب طولانی شدن عمر و وسعت رزق می‌شود. (۲) مشابهاً، امام باقر (ع) نیز فرموده‌اند: «شیعیان ما را به زیارت قبر حسین بن علی (ع) امر کنید؛ چرا که این زیارت روزی را زیاد، عمر را طولانی و بدی‌ها را دفع می‌کند». (۳) جالب توجه است که در برخی روایات، ترک زیارت امام حسین (ع) برای فرد توانمند، عامل کاهش عمر شمرده شده است. (۴)

۲. صله‌رحم: پیوندی برای برکت در عمر

صله رحم، یعنی حفظ و تقویت پیوندهای خویشاوندی، از دیگر اعمالی است که در احادیث اسلامی به عنوان عاملی مؤثر در افزایش عمر و گشایش در روزی معرفی شده است. پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «هر که خوش دارد روزی‌اش زیاد و عمرش دراز شود، صله‌رحم به‌جا آورد». (۵)

ایشان در حدیثی دیگر تأکید می‌کنند که حتی مردمی گناهکار، با انجام صله‌رحم می‌توانند شاهد فزونی اموال و طولانی شدن عمر خود باشند، چه رسد به نیکوکاران. (۶) این نشان‌دهنده اهمیت بالای حفظ روابط خانوادگی در کسب برکت و طول عمر است.

۳. تقوا: سپر محافظ زندگی

تقوای الهی و پرهیزکاری، عامل دیگری است که در روایات برای افزایش عمر برشمرده شده است. نبی مکرم اسلام (ص) فرمودند: «هر کس دوست دارد که عمرش طولانی و روزی‌اش زیاد شود، تقوای الهی پیشه کند و صله‌رحم نماید». (۷) تقوا در کنار اعمال صالح دیگر، به زندگی انسان برکت می‌بخشد.

۴. دعا: درخواست عمر طولانی و بابرکت

بر اساس آموزه‌های معصومین (ع)، دعا کردن و طلب عمر طولانی از خداوند، امری پسندیده و مؤثر است. در ادعیه اهل‌بیت (ع)، نمونه‌های فراوانی از درخواست عمر طولانی همراه با عمل صالح و رضایت الهی به چشم می‌خورد، مانند فرازهایی از دعای ابوحمزه ثمالی (۸) و دعایی از امام صادق (ع) (۹).

البته، ایشان همواره بر اهمیت کیفیت عمر تأکید داشته و عمری را طلب می‌کنند که در مسیر طاعت الهی و به دور از چراگاه شیطان باشد، چنانکه امام سجاد (ع) (۱۰) و حضرت زهرا (س) (۱۱) در مناجات‌های خود بیان فرموده‌اند.

۵. احسان و کمک به دیگران: نیکوکاری و افزایش عمر

نیک‌رفتاری، صدقه و کمک به دیگران، به‌ویژه نیکی به پدر و مادر و خانواده، از دیگر عوامل تأثیرگذار در افزایش عمر است. امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند: «بسیار احسان کردن بر عمر می‏افزاید». (۱۲) امام باقر (ع) نیز تأکید دارند که کار خیر و صدقه پنهانی، فقر را زدوده، بر عمر می‌افزایند و مرگ‌های بد را دور می‌کنند. (۱۳)

احترام و نیکی به والدین جایگاه ویژه‌ای دارد، چنانکه پیامبر (ص) (۱۴) و امام صادق (ع) (۱۵) خوشحال کردن والدین را موجب طولانی شدن عمر دانسته‌اند. همچنین، نیکی به سایر اعضای خانواده نیز در این امر مؤثر است. (۱۶)

۶. نیت، رفتار و گفتار مناسب: کلیدهای برکت

در روایات اسلامی، داشتن نیت خوب، رفتار و گفتار شایسته نیز از عوامل افزایش عمر و برکت در زندگی شمرده شده‌اند. پیامبر (ص) به تأثیر راست‌گویی، انصاف، نیکی به والدین و صله‌رحم در تأخیر اجل و وسعت رزق اشاره دارند. (۱۷) امام صادق (ع) نیز می‌فرمایند: «نیکوکاری و خوش‌اخلاقی، خانه‌ها را آباد و عمرها را طولانی می‌کنند». (۱۸)

شکرگزاری فراوان (۱۹) و خوش‌نیتی (۲۰) نیز از دیگر مصادیق رفتار و نیت مناسب هستند که به افزایش عمر کمک می‌کنند. این اعمال معنوی به سلامت روان نیز یاری می‌رسانند.

۷. انجام برخی اعمال عبادی خاص

علاوه بر موارد کلی، انجام برخی اعمال عبادی خاص نیز در روایات به عنوان عامل افزایش عمر ذکر شده است. از جمله می‌توان به حج رفتن (۲۱)، نماز خواندن در مسجد سهله (۲۲) و داشتن طهارت و وضو به طور مداوم (۲۳) اشاره کرد.

۸. رعایت امور بهداشتی و روانی

در کنار اعمال معنوی، احادیث به رعایت برخی نکات مرتبط با بهداشت فردی و سلامت روان نیز برای افزایش عمر توجه داده‌اند. مواردی چون صبحانه خوردن در صبح زود، پوشیدن کفش مناسب، کم کردن قرض و پرهیز از افراط در روابط زناشویی (۲۴)، گرفتن ناخن‌ها در روز جمعه (۲۵) و آداب صحیح نشستن بر سر سفره (۲۶) از این جمله‌اند.

نتیجه‌گیری و هشدار:

در منابع حدیثی، اعمال و آداب متعددی برای افزایش عمر بیان شده است. با این حال، باید توجه داشت که تأثیر این اعمال مطلق نیست و عواملی مانند گناه کردن می‌توانند اثرات مثبت آن‌ها را خنثی کرده و موجب کاهش عمر شوند. (۲۷) بنابراین، برای بهره‌مندی از عمر طولانی و بابرکت، علاوه بر انجام اعمال صالح، پرهیز از گناهان نیز ضروری است.

پی‌نوشت‌ها:

۱. طوسی، محمد بن الحسن‏، الأمالی (للطوسی)، محقق / مصحح: مؤسسه البعثه، قم: دارالثقافه، ۱۴۱۴ ق‏، ص ۳۱۷، ح ۶۴۴.
۲. ابن قولویه، جعفر بن محمد، ‏ کامل الزیارات، محقق / مصحح: امینی، عبدالحسین، نجف: دارالمرتضویه، ۱۳۵۶ ش، ص ۱۵۲، ح ۵.
۳. همان، ص ۱۵۱، ح ۱.
۴. همان، ص ۱۵۱، ح ۳.
۵. ابن‌بابویه، محمد بن علی‏، الخصال، محقق / مصحح: غفاری، علی‌اکبر، قم: جامعه مدرسین‏، ۱۳۶۲ ش‏، ج‏۱، ص ۳۲، ح ۱۱۲.
۶. کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، محقق / مصحح: غفاری علی‌اکبر و آخوندی، محمد، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ ق‏، ج‏۲، ص ۱۵۵، ح ۲۱.
۷. کوفی اهوازی، حسین بن سعید، الزهد، محقق / مصحح: عرفانیان یزدی، غلامرضا، قم: المطبعه العلمیه، ۱۴۰۲ ق، ص ۳۹، ح ۱۰۵.
۸. طوسی، محمد بن الحسن‏، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، محقق / مصحح: ندارد، بیروت: مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ ق، ج‏۲، ص ۵۹۴.
۹. کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، همان، ج‏۲، ص ۵۵۳، ح ۱۰.
۱۰. علی بن الحسین، امام چهارم علیه‌السلام‏، الصحیفه السجادیه، محقق / مصحح: ندارد، قم: دفتر نشر الهادی‏، ۱۳۷۶ ش‏، ص ۹۴.
۱۱. ابن طاووس، علی بن موسی‏، فلاح السائل و نجاح المسائل، محقق / مصحح: ندارد، قم: بوستان کتاب‏، ۱۴۰۶ ق‏، ص ۲۰۴.
۱۲. لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، محقق / مصحح: حسنی بیرجندی، حسین‏، قم: دارالحدیث‏، ۱۳۷۶ ش، ص ۳۹۰، ح ۱۶.
۱۳. کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، همان، ج‏۴، ص ۲، ح ۲.
۱۴. قطب‌الدین راوندی، سعید بن هبه الله‏، الدعوات (للراوندی) / سلوه الحزین، محقق / مصحح: ندارد، قم: انتشارات مدرسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۴۰۷ ق‏، ص ۱۲۶.
۱۵. کوفی اهوازی، حسین بن سعید، الزهد، همان، ص ۳۳.
۱۶. کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، همان، ج‏۸، ص ۲۱۹، ح ۲۶۹.
۱۷. کراجکی، محمد بن علی‏، معدن الجواهر و ریاضه الخواطر، محقق / مصحح: حسینی، احمد، تهران: المکتبه المرتضویه، ۱۳۹۴ ق‏، ص ۴۰.
۱۸. کوفی اهوازی، حسین بن سعید، الزهد، همان، ص ۲۹، ح ۷۳.
۱۹. لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، همان، ص ۲۷۵، ح ۴۹۹۹.
۲۰. قطب‌الدین راوندی، سعید بن هبه الله‏، الدعوات (للراوندی) / سلوه الحزین، همان، ص ۱۲۷، ح ۳۱۵.
۲۱. کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، همان، ج‏۴، ص ۲۸۱، ح ۳.
۲۲. مفید، محمد بن محمد، الأمالی (للمفید)، محقق / مصحح: استاد ولی، حسین و غفاری علی‌اکبر، قم: کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ ق‏، ص ۶۰.
۲۳. مفید، محمد بن محمد، کتاب المزار- مناسک المزار (للمفید)، محقق / مصحح: ابطحی، محمدباقر، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید- رحمه‌الله علیه‏، ۱۴۱۳ ق‏، ص ۱۴.
۲۴. طوسی، محمد بن الحسن‏، الأمالی (للطوسی)، همان، ص ۶۶۶، ح ۱۳۹۵.
۲۵. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار (للشعیری)، محقق / مصحح: ندارد، نجف: مطبعه حیدریه، بی‌تا، ص ۱۲۱.
۲۶. کلینی، محمد بن یعقوب‏، الکافی، همان‏، ج‏۴، ص ۵۰، ح ۱۵.
۲۷. طبرسی، حسن بن فضل‏، مکارم الأخلاق، همان، ص ۳۶۲.

منبع: مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی