کد خبر: 165593
ف
کوچک‌ترین ذره در جهان کدام است؟
این پرسش که کوچکترین ذره جهان کدام است، پرسشی ساده به نظر می‌رسد، اما در دل خود یکی از پیچیده‌ترین مباحث فیزیک مدرن را پنهان کرده است.

به گزارش ثریا -  چه پروتون‌ها و نوترون‌هایی که اتم‌ها را می‌سازند، چه فوتون‌هایی که ما آن‌ها را به شکل نور می‌بینیم، و چه الکترون‌هایی که برق تلفن‌های هوشمندمان را فراهم می‌کنند؛ جهان ما چیزی جز مجموعه‌ای از ذرات زیراتمی نیست. با‌این‌حال، همین ذرات به دلیل اندازه‌ی فوق‌العاده کوچک‌شان، از درک و دید مستقیم ما پنهان می‌مانند.

اما وقتی پای «اندازه»‌ی این ذرات به میان می‌آید، موضوع پیچیده‌تر از چیزی است که به ذهن خطور می‌کند. معمولاً تصور می‌کنیم ذرات مثل توپ‌های کوچکی هستند که می‌توان طول و عرض‌شان را با خط‌کش اندازه گرفت. در حالی که ذرات بنیادی هیچ شباهتی به این تصویر ساده‌انگارانه ندارند.

از کجا شروع کنیم؟

«کوچک بودن» همیشه معنای واحدی ندارد. همان‌طور که جانت کانراد، فیزیک‌دان ذرات از موسسه فناوری ماساچوست، می‌گوید، توپ پنبه‌ای ممکن است به خاطر سبک بودنش «کوچک» به نظر برسد، اما توپ فلزی هم‌اندازه، سنگین‌تر است. یعنی وقتی درباره ذرات صحبت می‌کنیم، باید مشخص کنیم منظورمان کوچکی از نظر وزن است یا کوچکی از نظر اندازه فیزیکی.

از طرف دیگر، ذرات در دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شوند:

  • فرمیون‌ها: ذرات ماده مثل پروتون‌ها و الکترون‌ها که همه‌ی ماده‌ی جهان را می‌سازند.
  • بوزون‌ها: ذرات حامل نیرو مثل فوتون‌ها که نیروها را بین ذرات ماده منتقل می‌کنند.

اما مهم‌تر از همه، باید بین ذرات بنیادی (که قابل شکستن به بخش‌های کوچک‌تر نیستند) و ذرات مرکب تفاوت قائل شد. مثلاً پروتون بنیادی نیست، چون اگر با انرژی کافی به آن ضربه بزنید، به کوارک‌ها تجزیه می‌شود؛ اما کوارک‌ها در حال حاضر بنیادی به حساب می‌آیند.

مشکل تعریف اندازه

در نگاه اول به نظر می‌رسد که ذرات بنیادی باید کوچک‌تر از ذرات مرکب باشند، چون ذرات مرکب از چند ذره بنیادی تشکیل شده‌اند. اما این‌جا مسئله پیچیده می‌شود. طبق مدل استاندارد فیزیک ذرات، همه‌ی ذرات بنیادی بی‌بعد هستند؛ یعنی اصلاً نمی‌توان برایشان اندازه فیزیکی مشخص کرد.

به زبان ساده‌تر، وقتی می‌پرسیم «کدام ذره کوچک‌تر است؟»، این پرسش بی‌معنی است؛ شبیه این است که بخواهیم بپرسیم «شمال بالاتر از بالا کجاست؟» ذرات بنیادی وجود دارند و اثراتشان قابل اندازه‌گیری است، اما مفهوم «اندازه» برایشان مانند اشیای روزمره کاربردی ندارد.

به جای تصور الکترون‌ها مثل توپ‌های کوچک در مدار هسته، باید آن‌ها را مثل ابری از احتمال در نظر گرفت. ابری که بیان می‌کند احتمال یافتن ذره در یک نقطه‌ی خاص چقدر است.

وزن یا جرم به‌عنوان معیار

آن‌طور که ساینتیفیک امریکن توضیح می‌دهد، فیزیکدان‌ها برای کنارزدن ابهام درباره اندازه و جرم ذرات بنیادی، از محاسبات معکوس معادله مشهور اینشتین E = mc² استفاده می‌کنند. این معادله نشان می‌دهد که انرژی و جرم دو روی یک سکه هستند و می‌توان جرم یک ذره را از انرژی آن محاسبه کرد.

برای این کار معمولاً از واحد انرژی الکترون‌ولت (eV) استفاده می‌شود، که انرژی یک الکترون با بار واحد را نشان می‌دهد. با تبدیل این انرژی به جرم، مشخص می‌شود که جرم الکترون حدود ۰٫۵۱ MeV/c² است. اگر بخواهیم این مقدار را به کیلوگرم بیان کنیم، تقریباً برابر است با ۹٫۱ × ۱۰⁻³¹ کیلوگرم؛ یعنی خیلی، خیلی کوچک‌تر از هر چیزی که در زندگی روزمره می‌بینیم

درمقابل، سبک‌ترین کوارک، یعنی کوارک بالا، بیش از چهار برابر سنگین‌تر است و جرمش حدود ۲٫۱۴ MeV/c² است. یعنی هنوز هم فوق‌العاده سبک است، اما نسبت به الکترون قابل توجه‌تر است.

به این ترتیب، حتی کوچک‌ترین ذرات بنیادین، با اینکه بی‌اندازه سبک و کوچک‌اند، تفاوت‌های جزئی در جرم دارند که فیزیک‌دان‌ها می‌توانند اندازه‌گیری و مقایسه کنند.

چند پاسخ برای یک سؤال

در نهایت، کوچک‌ترین ذره‌ی جهان بسته به نوع ذره متفاوت است: اگر فقط به بوزون‌ها (ذراتی که نیروها را منتقل می‌کنند) نگاه کنیم، کوچک‌ترین ذره فوتون است، زیرا هیچ جرمی ندارد و در سراسر جهان حضور دارد. گلوئون‌ها نیز جرم ندارند، اما چون همیشه داخل پروتون‌ها و نوترون‌ها گیر می‌کنند، مطالعه‌ی آن‌ها بسیار دشوار است.

اگر به فرمیون‌ها (ذراتی که ماده را می‌سازند) نگاه کنیم، کوچک‌ترین گزینه نوترینو است. نوترینوها جرمی فوق‌العاده کم دارند: حدود ۰٫۴۵ الکترون‌ولت بر مجذور سرعت نور، یعنی کمتر از یک میلیونیم جرم یک الکترون! به بیان ساده‌تر، نوترینوها تقریباً بی‌وزن‌اند و می‌توانند از دل ماده عبور کنند بدون اینکه چیزی را لمس کنند.

با این وجود، تمامی ذرات بنیادی بی‌بعد هستند و ساختار داخلی قابل اندازه‌گیری ندارند، بنابراین مفهوم «کوچک‌ترین ذره» همواره نسبی و وابسته به معیار مورد نظر یعنی جرم، اندازه فضایی یا نقش فیزیکی ذره، خواهد بود. این نتیجه نشان می‌دهد که جهان زیراتمی بسیار پیچیده‌تر از تصورات ساده‌ی ماست و هنوز اسرار زیادی برای کشف وجود دارد.

منبع : کوچکترین ذره جهان


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)