ثوابهای شگفتانگیز روایات، بیش از آنکه محاسبه ریاضی باشند، پیام تربیتی و معنوی دارند.
پرسش:
در برخی از روایات برای برخی از اعمال، ثوابهای عجیبی ذکر شده است مثلاً امام جواد علیهالسلام فرمود: هر کس بعد از عصر، ده مرتبه سوره مبارکه قدر را بخواند همانند پاداش اعمال همه خلایق به او عطا میشود. اینگونه احادیث را چگونه میشد تحلیل کرد چون واقعاً قابلدرک نیستند؟
پاسخ:
در گسترهی وسیع آموزههای دینی، با روایاتی مواجه میشویم که در ظاهر، حاوی ثوابها و پاداشهایی بزرگ و گاه شگفتانگیز برای انجام اعمالی خاص هستند. این نوع روایات، از دیرباز مورد توجه عموم مردم و علما بوده است. این نوشتار به تحلیل و فهم برخی از روایات موردبحث میپردازد. بررسی این روایات، فرصتی برای تعمق بیشتر در مفاهیم عمیق دینی و درک بهتر حکمت الهی فراهم میآورد.
در ادامه به بررسی و تحلیل احادیثی که ثوابهای فوقالعاده و گاه غیرقابلتصور برای اعمالی ساده مثل خواندن چند آیه یا ذکر بیان میکنند، پرداخته میشود.
۱. بررسی سند و راویان
در بررسی روایات مربوط به اعمال و ثوابهای ذکرشده در آنها اولین قدم، مورد توجه قرار دادن سند روایت است. باید مطمئن شد که روایت ازنظر صدوری، معتبر و قابلاعتماد است.
شیخ طوسی این روایت را بدون ذکر سند از امام جواد علیهالسلام نقل فرمودند:
«مَنْ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ بَعْدَ الْعَصْرِ عَشْرَ مَرَّاتٍ مَرَّتْ لَهُ عَلَی مِثْلِ أَعْمَالِ الْخَلَائِقِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ؛ (۱) هر کس بعد از عصر، ده مرتبه سوره قدر را بخواند در روز قیامت همانند پاداش اعمال همه خلایق به او عطا میشود.»
همچنین این روایت را سید بن طاووس با سند ضعیف نقل کردهاند؛ (۲) در نقل ایشان کلمه «یوم القیامه» وجود ندارد.
۲. جایگاه تقوا در پذیرش اعمال
بهعنوان یکی از مهمترین و تعیینکنندهترین قسمتهای پاسخ این سؤال میگوییم که اعمال مستحبی، در صورتی قبول شده و دارای ثوابهای بسیار میگردد که شرط بسیار مهم و حیاتی «تقوای» الهی در آن رعایت شده باشد. تقوای الهی جزء شروط قبولی تمامی اعمال عبادی است و انجام همه واجبات شرعی ازجمله حج و جهاد از ارکان تقوای الهی است.
قرآن کریم، پذیرش اعمال را به وجود تقوا مشروط میکند:
«انَّما یتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ المُتَّقین؛ (۳) همانا خداوند [اعمال صالح را] تنها از باتقوایان میپذیرد؛»
پس اگر کسی درحالیکه تکلیف شرعی او حج یا جهاد است، بهجای آنها مشغول اعمال مستحبی مثل زیارت بشود، نهتنها ثوابی به دست نمیآورد، بلکه به دلیل ترک واجب و بیتقوایی در دادگاه قیامت مورد سؤال و مواخذه الهی واقع میگردد. پس قبول اعمال و هر نوع مناسک عبادی، منوط و مشروط به رعایت تقوا شده است؛ ترک واجبات به بهانه ثواب مستحبات، خلاف تقوا و نوعی بیعملی و امری عبث است. امام علی علیهالسلام فرمودند: «لَا قُرْبَهَ بِالنَّوَافِلِ إِذَا أَضَرَّتْ بِالْفَرَائِض؛ (۴) مستحبات تقرّبی ندارد (و به خدا نزدیک نکند) اگر به واجبات زیان زند.»
یا در فرمایش دیگر فرمودند:
«إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا؛ (۵) هنگامیکه مستحبات به واجبات زیان رساند آنها را ترک گویید.»
۳. ثوابهای الهی تابع معیارهای مادی ما نیستند
در نظام فکری اسلامی، خداوند حکیم است و معیارهای او برای پاداش، با معیارهای دنیایی ما یکی نیست. همانگونه که در شب قدر، عبادت یکشب معادل هزار ماه شمرده شده است:
«لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ؛» (۶)
خداوند میتواند به یک عمل کوچک، پاداش بسیار بزرگی بدهد؛ مانند ثواب جواب سلام، از امام علی علیهالسلام نقل شده است:
«السَّلَامُ سَبْعُونَ حَسَنَهً تِسْعٌ وَ سِتُّونَ لِلْمُبْتَدِی وَ وَاحِدَهٌ لِلرَّاد؛ (۷) سلام، هفتاد ثواب دارد که شصتونه تای آن برای سلام کننده است و یکی برای جواب دهنده.»
گاهی بزرگی پاداش به دلیل عظمت نیت، فرصت خاص زمانی (مثل بعد از عصر یا شب قدر)، یا جایگاه سوره مثل سوره قدر است. این پاداشها بر اساس رحمت و فضل الهی و درجات قرب به خداوند تعیین میشوند و محدودیتهای دنیوی را ندارند. باید توجه داشت کیفیت اعمال سبب ثواب عظیم میشود نه کمیت اعمال، همانگونه که در مقابل برخی از محرمات یا مکروهات از جهت کمیت، اندک میباشند؛ اما از جهت کیفیت عواقب زیادی دارند، مثلاً کفر یکلحظه که سبب خلود در جهنم میشود «وَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا أُولئِکَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُون؛ (۸) و کسانی که کافر شدند و آیات ما را تکذیب کردند اهل دوزخاند و همیشه در آن خواهند بود.»
۴. تشویق و تربیت عملی انسانها
بسیاری از این احادیث را میتوان در قالب ادبیات تربیتی و انگیزشی تحلیل کرد. گاهی پیامبر صلیاللهعلیهوآله یا ائمه علیهمالسلام برای تشویق مردم به انجام عبادتهایی که ظاهراً سادهاند؛ اما آثار روحی و اجتماعی عمیقی دارند، ازاینگونه تعابیر استفاده میکردند. مثلاً خواندن سوره قدر ده مرتبه ممکن است در ظاهر ساده باشد؛ اما تأثیر معنوی فوقالعادهای دارد؛ بنابراین چنین روایاتی معمولاً در دسته تربیتی یا تشویقی قرار میگیرند؛ یعنی برای تشویق مؤمنان به یاد خدا یا تکرار سورهای با محتوای عظیم (سوره قدر)، ثواب بسیار آوردهاند. این پاداشها درواقع هدفی برای تشویق و ترغیب انسان بهسوی کمال و نزدیکی به خداوند هستند.
نتیجهگیری:
روشن است با فرض ترک واجبات یا نعوذبالله ارتکاب محرمات، هیچ عمل مستحبی و لو دارای ثواب زیادی هم باشد، نمیتواند خسران ترک آن واجب یا ارتکاب آن حرام را جبران کند.
روایاتی با ثوابهای عظیم برای اعمالی کوچک میتواند:
الف. کیفیت اعمال سبب ثواب عظیم میشود نه کمیت اعمال، همانگونه که در مقابل برخی از محرمات یا مکروهات از جهت کمیت، اندک میباشند؛ اما از جهت کیفیت عواقب زیادی دارند
ب. بیان تشویقی و تربیتی برای ترغیب به عبادت باشد.
ج. گاهی بزرگی پاداش به دلیل عظمت نیت، فرصت خاص زمانی (مثل بعد از عصر یا شب قدر)، یا جایگاه سوره باشد.
پینوشتها:
۱. طوسی، محمد بن الحسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، ج۱، ص ۷۳، مؤسسه فقه الشیعه، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۱ ق.
۲. ابن طاووس، علی بن موسی، فلاح السائل و نجاح المسائل، ص ۱۹۹، بوستان کتاب، قم، چاپ اول، ۱۴۰۶ ق.
۳. سوره مائده، آیه ۲۷.
۴. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهجالبلاغه (للصبحی صالح)، حکمت ۳۹، هجرت، قم، چاپ اول، ۱۴۱۴ ق.
۵. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهجالبلاغه (للصبحی صالح)، حکمت ۲۷۹، هجرت، قم، چاپ اول، ۱۴۱۴ ق.
۶. سوره قدر، آیه ۳.
۷. طبرسی، علی بن حسن، مشکاه الأنوار فی غرر الأخبار، ص ۱۹۷، المکتبه الحیدریه، نجف، چاپ دوم، ۱۳۸۵ ق.
۸. سوره بقره، آیه ۳۹.
منبع: سایت پرسمان
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
شرایط ثبتنام پذیرفتهشدگان نوورود شاهد و ایثارگر
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست
همه عمار و مالکاشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد
کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش میکشد
چرا سهم شیر دانشآموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیههای متفرقه اطلاعیه داد
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
درخشش دانشآموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را میآموزد
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.