به گزارش ثریا مردم به اغتشاشات نپیوستند، زیرا به خوبی آگاهاند که این آشوبها در افقی وسیعتر، به سود کدام دشمن یا دشمنان تمام میشود. این ملاحظهای است که در کنش بخشی از نخبگان یا تأثیرگذاران مجازی (که خود را نخبه میپندارند) دیده نمیشود؛ آنان در «آفساید» به سر میبرند. مفهوم «آفساید» از ظرافتهای درخشان فرهنگ عامه در فوتبال برگرفته شده و پندهایی بسیار مهم را در خود جای داده است. «آفساید» هنگامی رخ میدهد که بازیکن از دید خود مسیر و حرکتی درست را میپیماید، اما از منظری کلانتر، این اقدامات به نفع حریف انجام میشود و باید متوقف گردد. قاعده «آفساید» در فوتبال، استعارهای عمیق و قابل تعمیم از «محدودیت پیشروی به بهای نادیده گرفتن چارچوبی گستردهتر» است.
* ادراک اجتماعی در پس تاریخی پرآشوب
«آفساید» دریچهای به سوی درکی پیچیده و ریشهدار از سواد اجتماعی گشوده است که در بطن زیستجهان جمعی تودهها نهفته است. این سواد، برآمده از تاریخ مشترک، تجربه زیسته جمعی و حکمت نانوشتهای است که در آیینها و مناسک روزمره تداوم و بازتولید میشود.
همچون تماشاگران کارکشته ورزشگاه که در یک نگاه، موقعیت تمام بازیکنان، خطوط حمله و دفاع و نیت پنهان بازیکنان پشت دروازه حریف را میسنجند، تودههای مردم نیز با ادراکی جمعی و موقعیتشناس، بازی بزرگ اجتماعی را میبینند. آنان نه فقط حرکت بازیکن مهاجم (معترضان یا تحریککنندگان) را میبینند، جایگاه کاپیتان (نظام حاکمیت)، خط دفاعی خودی (نهادهای امنیتی و اجتماعی) و مهمتر از همه، تماشاگران خصم پشت دروازه (دشمنان خارجی و منطقهای ژئوپلیتیک) را نیز در محاسبه وارد میکنند.
* آفساید نخبگان، خطای دید در زمین اجتماع
این توان دید کلنگر و چندلایه، حاصل سالها تجربه زیستن در شرایط پیچیده و پرتلاطم است؛ تجربهای که به مردم آموخته است هر حرکتی، هر چند در ظاهر رو به جلو و برآمده از حقی یا شکلی از عدالتخواهی، ممکن است در زمین کلی بازی نقشی کاملاً متضاد با منافع ملی و بقای جمعی ایفا کند. از این منظر، سکوت یا عدم همراهی مردم نه یک انفعال، که کنشی محاسبهشده و فعال است؛ حرکتی دفاعی برای جلوگیری از گل به خودی که نتیجه قطعی شکستن خط دفاعی و هماهنگی تیمی در برابر حریفی آماده و منتظر خواهد بود. در سوی دیگر این میدان، بخشی از نخبگان رسانهای، فعالان شبکههای اجتماعی و روشنفکران قرار دارند که دچار نزدیکبینی تحلیلی شدهاند. آنان در دام «آفساید نخبگان» گرفتار آمدهاند. این گروه، اغلب به دلیل پیوند با گفتمانهای جهانی، تکیه بر چارچوبهای نظری انتزاعی و غرق شدن در جریان سریع و هیجانی اطلاعات مجازی، تنها بخشی از زمین بازی (معمولاً همان بخش مرتبط با شکایت یا آرمان مورد نظرشان) را میبینند. تمرکز شدید آنان بر یک درد واقعی یا یک بیعدالتی عینی آنان را از درک توازن قوای کلان، محاسبات امنیت ملی و اهداف راهبردی بازیگران خارجی غافل میسازد. برای آنان، حرکت مهاجم (اعتراض) فینفسه و فارغ از موقعیت سایر بازیکنان، درست و مشروع است.
اینجاست که استعاره «آفساید» به یاری ما میآید. بازیکنی که زودتر از زمان قانونی و با نادیده گرفتن موقعیت حریف به سمت دروازه میتازد، از دید خود در حال انجام بهترین و منطقیترین کار (یعنی گلزنی) است، اما داور در اینجا، خرد جمعی موقعیتشناس که دیدی وسیعتر و کلنگر دارد، پرچم را برمیافرازد؛ زیرا میداند این حرکت، قواعد عادلانه رقابت و بقای خود بازی را نقض کرده است.
* سواد معرفتشناختی از آن مردم است
این شکاف معرفتشناختی بین خرد تودهای ریشهدار در تجربه و نخبگی گسسته از متن، در سنت غنی مطالعات فرهنگی بریتانیایی (از متیو آرنولد و به ویژه در آرای ریچارد هوگارت) مستند و توانمند میشود. هوگارت در اثر تأثیرگذارش «کاربستهای سواد»، فرهنگ عامه و آیینهایی مانند فوتبال را نه به عنوان پدیدههایی حاشیهای که به مثابه جهان زندگی اصیل و عرصههای شکلگیری سواد اجتماعی و هویت جمعی طبقه فرودست برمیشمارد. از منظر او استادیوم فوتبال یک مدرسه عمومی است که در آن مفاهیمی پیچیده مانند همکاری، رقابت منصفانه، خوانش موقعیت و تشخیص حرکت نامشروع نه از طریق کتاب که از طریق تجربه مناسکگونه و مشارکت جمعی آموخته میشود. این همان «سواد موقعیتشناختی» است که جامعه را در تشخیص «آفساید اجتماعی» توانمند میسازد. از زاویه این بصیرت نظری، مقاومت مردم در برابر اغتشاش را میتوان تجلی این سواد موقعیتشناختی جمعی دانست؛ توان تشخیص این که برخی حرکات اجتماعی، به رغم برخاستن از رنجی واقعی، به دلیل «تقدم نامشروع» در میدان بازی بزرگتر در عمل به ابزاری در دست «دشمن پشت دروازه» تبدیل میشوند. این درک، حاصل صدها سال تجربه تاریخی زیسته در جغرافیایی حساس و پرآشوب است.
* نخبگانِ از جهان جدا و از درک عاجز
در مقابل، ناتوانی بخشی از نخبگان از درک این حکمت، ناشی از جدایی از این زیستجهان، انقیاد در برابر گفتمانهای جهانی یکسویه و غرق شدن در ابعاد احساسی و آنی ارتباطات مجازی است. بازخوانی این رابطه میان فرهنگ، قدرت و خرد روزمره نشان میدهد که در لحظات بحرانی، گاه پاسخهای معتبر و راهگشا نه در کتابهای نخبگان، که در حافظه جمعی و خرد نهفته در مناسک و آیینهای مردمی نهفته است. وظیفه متفکران و رهبران فکری جامعه نه نادیده گرفتن یا تحقیر این خرد که کشف، احیا و گفتوگو با آن است تا بتوان از پیچیدگیهای موقعیت کنونی، با کمترین هزینه و بیشترین حفظ انسجام ملی عبور کرد.
حامد حاجیحیدری؛ عضو هیئت علمی دانشگاه تهران
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
رئیس سازمان فضایی ایران خبر داد: بهکارگیری ظرفیتهای ویژه ماهوارهای در تشییع رهبر شهید انقلاب
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
هشدار به مدارس غیردولتی؛ با هرگونه دریافت شهریه غیرقانونی برخورد میشود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
حاج اکبر مولایی در اولین شب از ماه محرم آسمانی شد
روایت شیخ حسین انصاریان از سه حقی که خداوند بر انسانها نهاده است
تجمعات خیابانی و مراسم ویژه در میادین تهران برای عزاداری محرم
مصرفگرایی؛ پارادایم فرهنگی که تمام زندگی بشر را تسخیر کرد
شروع برنامه ملی «میناب ۱۵۶»؛ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان مستعد کمبرخوردار
علی دایی به دیدار اکبر عبدی رفت+عکس
خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از فلسطین اشغالی پس از تفاهم با ایران
امیرحسین مدرس برنامه نغمههای حسینی را به مناسبت ماه محرم اجرا میکند
منوچهر هادی: درآوردن سکانس صدای رئیس جمهور در سریال ۴۸ ساعت وقت گرفت
دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) حال و هوای محرمی گرفت
نمایش تابوت عهد در تالار سایه به روی صحنه میرود
پانتهآ پناهیها در نمایش جدید صابر ابر به روی صحنه میرود
زمان تشییع پیکر بهروز رضوی اعلام شد
مساجد پایگاههایی برای شناسایی استعدادهای درخشان
به یاد کودکان میناب در جام جهانی فوتبال
اخلاص و پیامرسانی؛ کلید ماندگاری عاشورا
نگاهی به پیشینه تاریخی ایرانیان در عزاداری محرم
شبکههای اجتماعی برای زیر ۱۶ سالهها ممنوع شد
تمرکز بر امنیت سایبری و تابآوری شبکه در ایام تشییع رهبر شهید
دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاههای ایران
محقق ایرانی پمپ مینیاتوری برای نرم روباتها ابداع کرد
اندیشمندان مسلمان از شهدای کودک میناب میگویند
خبر خوش برای فناوران علوم شناختی؛ حمایت بدون سقف از طرحهای فناوری
دانشجویان میتوانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند
وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه میشوند
زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابهجا شد
خودروهای خودران بایدو با نام «AmiGo» مجوز فعالیت در شرق سوئیس گرفتند
رقابت سخت منطقهای برای جذب دانشجویان خارجی؛ هشدار دانشگاه امیرکبیر
امضای تفاهمنامه مشترک دانشگاههای صنعتی UT۵ برای تقویت همافزایی
تغییر زمان امتحانات دانشگاهها در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب
تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد
طرح «حامی» برای جبران کاستیهای یادگیری دانشآموزان اجرا میشود
وام ودیعه مسکن دانشجویان علوم پزشکی برای شهر تهران افزایش یافت
شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم میدانست
بحران صندلی خالی در دانشگاهها؛ هشدار درباره آینده نزدیک
رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم
حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری
سنت منطقی اسلامی چگونه پشتوانه مواجهه با منطق ریاضی است؟
جهان اسلام به این روحانی فرزانه و اهل ادب میبالد
بانو مجتهده امین نماد توانمندی زنان است
بازیگر معروف: صداپیشگان شایسته دریافت اسکار بازیگری هستند
اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد
اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری
حرمهای کربلا در آستانه محرم سیاه پوش شدند
زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید
هزینه ثبتنام جهش تحصیلی دانشآموزان اعلام شد
مجموعهکتاب «داستانهای غولی» درباره اهمیت آب به کودکان میآموزد
نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانهای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»
تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب
طراح بازی «نجات دختران اپستین توسط بچههای میناب» از این بازی میگوید
درباره زندگی رازآمیز درختان در این کتاب بخوانید
هکرها پیامرسان دولتی فرانسه را هک کردند
رونمایی آستان مقدس علوی از پروژه نگارش نسخهای نفیس از نهجالبلاغه
اختراع کتی که هوا را به آب آشامیدنی تبدیل میکند
وزیر علوم: اساتید دانشگاه با امید و انگیزه در کلاس درس حاضر شوند
مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحرانها؛ بریتانیا شبکههای اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد
شکایت جدید علیه OpenAI؛ ChatGPT نتوانست جلوی خودکشی کاربر را بگیرد
مأموریت دانشگاهها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم
بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز
تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی
آگهی/ از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
افزایش سهمیه بومی در دستیاری دندانپزشکی؛ اعلام آخرین مهلت ثبتنام
وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه میشوند
مأموریت دانشگاهها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم
اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد
اپ ادیتس متا صاحب دستیار هوش مصنوعی می شود
امضای تفاهمنامه مشترک دانشگاههای صنعتی UT۵ برای تقویت همافزایی
تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب
تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی
حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری
اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری
تبدیل شدن آئین تعویض پرچم امام حسین(ع) به رویدادی جهانی
بحران صندلی خالی در دانشگاهها؛ هشدار درباره آینده نزدیک
شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم میدانست
تاکید بر ارتقای کیفیت آموزش هُنر در مدارس
رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم
تغییر زمان امتحانات دانشگاهها در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب
زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابهجا شد
مجموعهکتاب «داستانهای غولی» درباره اهمیت آب به کودکان میآموزد
تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد
بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز
زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید
مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحرانها؛ بریتانیا شبکههای اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد
رقابت سخت منطقهای برای جذب دانشجویان خارجی؛ هشدار دانشگاه امیرکبیر
دانشجویان میتوانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند
ایلان ماسک نخستین تریلیونر دنیا میشود
نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانهای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»
بانو مجتهده امین نماد توانمندی زنان است
خودروهای خودران بایدو با نام «AmiGo» مجوز فعالیت در شرق سوئیس گرفتند
آگهی/ از خرید کابل برق چه میدانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید
جهان اسلام به این روحانی فرزانه و اهل ادب میبالد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.