کد خبر: 171013
ف
دو بال پرواز برای رهایی از ابتلائات دنیا
نهج‌البلاغه به عنوان تجلی‌گاه اندیشه‌های قرآنی، در جای‌جای خود به شرح این حقیقت پرداخته است که چگونه صبر و نماز می‌توانند به عنوان دو بال پرواز، انسان را از زمین‌گیری در ابتلائات رهایی بخشد.

به گزارش ثریا توجه دوباره به نهج‌البلاغه همزمان با آغاز نهضت اسلامی در اوایل دهه چهل شمسی است و متفکران انقلاب اسلامی به این کتاب شریف و مفاهیم آن توجه ویژه ای داشتند. اهتمام به این کتاب شریف را می‌توان در سخنرانی‌های حضرت آیت الله خامنه‌ای در کنگره نهج‌البلاغه که نخستین بار در بهار ۱۳۶۰ ایراد شد، مشاهده کرد: ما امروز در دنیای اسلام - که درک و دریافت و بینش اسلامی در آن گاهی با فاصله‌هایی به اندازه‌ی فاصله‌ی ایمان و کفر از هم دور هستند - با واقعیتی مواجه هستیم. امروز آشکارترین و روشن‌ترین حقایق اسلامی به وسیله‌ی بعضی از مدعیان اسلام در کشورهای اسلامی نادیده گرفته می‌شود. امروز همان روزی است که شعارها یکسان است اما جهت‌گیری‌ها به شدت مغایر یکدیگر است، امروز شرایطی مشابه شرایط دوران حکومت امیرالمؤمنین است، پس روزگار نهج‌البلاغه است.

در روزهای ماه مبارک رمضان که در مهمانی خدا شرکت می‌کنیم و در طرح قرآنی «زندگی با آیه ها» هر روز با یک آیه از قرآن کریم مأنوس هستیم، پسندیده است که آیه روز را از منظر امیرالمومنین علی علیه السلام و کتاب شریف نهج‌البلاغه نیز بررسی کنیم. آنچه در ادامه می‌خواند دریافت‌هایی از مضامین عالی نهج‌البلاغه پیرامون آیه ۴۵ سوره بقره است:

آیه ۴۵ سوره بقره، «وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَی الْخَاشِعِینَ»، به مثابه منشوری است که راه عبور از تنگناهای هستی و نیل به ساحت قدسی ربوبی را ترسیم می‌کند. در این آیه، خداوند متعال دو رکن رکین «صبر» و «نماز» را به عنوان تکیه‌گاه‌های اصلی بشر در مواجهه با سختی‌ها و پالایش روح معرفی می‌نماید. اما درک ژرفای این دو مفهوم و چگونگی استعانت از آن‌ها، بدون رجوع به کلام مفسر ناطق قرآن، یعنی حضرت علی (ع)، میسر نخواهد بود.

نهج‌البلاغه به عنوان تجلی‌گاه اندیشه‌های ناب قرآنی، در جای‌جای خود به شرح این حقیقت پرداخته است که چگونه صبر و نماز می‌توانند به عنوان دو بال پرواز، انسان را از زمین‌گیری در ابتلائات رهایی بخشیده و او را در زمره «خاشعین» قرار دهند.

فلسفه صبر؛ ستون فقرات ایمان در کلام علوی

در نهج‌البلاغه، صبر نه به معنای انفعال و پذیرش ذلت، بلکه به معنای پایداری عقلانی و استقامت در مسیر حق است. امام علی (ع) در حکمت ۸۲ نهج‌البلاغه، رابطه‌ای ارگانیک و حیاتی میان صبر و ایمان برقرار کرده و می‌فرمایند: «عَلَیْکُمْ بِالصَّبْرِ، فَإِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الْإِیمَانِ کَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ». این تمثیل که صبر را به سر و ایمان را به بدن تشبیه می‌کند، گویای آن است که همان‌گونه که بدن بدون سر حیاتی ندارد، ایمانی که با صبر توأم نباشد، مرده و بی‌خاصیت است. در تفسیر آیه «وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ»، روایات متعددی از ائمه علیهم‌السلام و به‌ویژه در متون مرتبط با نهج‌البلاغه آمده است که منظور از صبر در اینجا، علاوه بر استقامت در برابر مشکلات، «روزه» نیز هست. امام علی (ع) در خطبه‌های مختلف، روزه را تمرین صبر و ریاضتی برای تقویت اراده می‌دانند که انسان را در برابر طوفان شهوات و ناملایمات بیمه می‌کند. از منظر ایشان، صبر بر سه قسم است: صبر بر طاعت، صبر در برابر معصیت و صبر در هنگام مصیبت. استعانت از صبر در آیه مذکور، در واقع فراخوانی است برای به‌کارگیری اراده انسانی در جهت مهار نفس و ایستادگی در برابر ناملایمات روزگار، تا جایی که قلب از تزلزل باز ایستد و به مقام اطمینان برسد.

نماز؛ معراج‌المؤمن و پیوند ناگسستنی با توحید

رکن دوم استعانت در آیه، «نماز» است. امام علی (ع) در خطبه ۱۹۹ نهج‌البلاغه، با عباراتی شگفت، سیمای نماز را ترسیم کرده و آن را وسیله تقرب هر پرهیزکاری می‌نامند. ایشان نماز را به چشمه آب گرمی تشبیه می‌کنند که بر درِ خانه شخص روان است و او در شبانه‌روز پنج بار خود را در آن می‌شوید، تا هیچ آلودگی و گناهی بر جانش باقی نماند. استعانت از نماز که در آیه ۴۵ بقره بر آن تأکید شده، در نهج‌البلاغه به عنوان یک پناهگاه تبیین می‌شود. امام در نامه‌ها و وصایای خود، از جمله در وصیت به امام حسن (ع) و در نامه به مالک اشتر، همواره بر این نکته پای می‌فشارند که بهترین زمان‌ها و والاترین لحظات باید برای نماز صرف شود؛ چرا که نماز، قلب را از تکبر پاک کرده و پیوند بنده با خالق را مستحکم می‌کند. در واقع، اگر صبر، بُعد درونی و استقامت نفسانی استعانت است، نماز بُعد بیرونی و پیوند دهنده این استقامت به قدرت بی‌پایان الهی است. امام علی (ع) می‌فرمایند نماز «تَنْزِیهاً عَنِ الْکِبْرِ» است؛ یعنی خداوند نماز را واجب کرد تا بساط کبر و خودبینی را از ساحت جان انسان برچیند و او را آماده پذیرش حق گرداند.

بخش دوم آیه مورد بحث، به نکته‌ای روان‌شناختی و معرفتی اشاره دارد: «وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَی الْخَاشِعِینَ». این عبارت به وضوح بیان می‌دارد که صبر و نماز، برای کسانی که روحشان در برابر عظمت الهی سر فرود نیاورده، باری سنگین و طاقت‌فرساست. امام علی (ع) در خطبه متقین (همام)، تصویری عینی از خاشعین ارائه می‌دهند. ایشان می‌فرمایند متقین کسانی هستند که عظمت پروردگار در جانشان چنان بزرگ جلوه کرده که هر چه غیر اوست در چشمشان کوچک می‌نماید: «عَظُمَ الْخَالِقُ فِی أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِی أَعْیُنِهِمْ». این همان ریشه «خشوع» است. برای چنین انسانی، نماز نه یک تکلیف اجباری، بلکه یک معاشقه روحانی است. در مقابل، برای کسی که گرفتار حب دنیا و منیت است، ایستادن به نماز و شکیبایی در برابر ناملایمات، گران و دشوار (کبیره) است؛ زیرا او مرکز عالم را خود می‌بیند و تحمل هر چیزی که با خواسته‌های نفسانی‌اش تضاد داشته باشد برایش غیرممکن است.

نهج‌البلاغه در تبیین این بخش از آیه، ما را به این حقیقت رهنمون می‌سازد که تا زمانی که صفت خشوع در قلب رسوخ نکند، استعانت از صبر و نماز تنها در لایه سطحی باقی می‌ماند و به عمق جان نفوذ نمی‌کند.


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

نهضت مدرسه‌سازی خوزستان تا مهر ۱۴۰۷ به سرانجام می‌رسد

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی