کد خبر: 40875
ف
فلسفه دین شاخه‌ای از الهیات نیست شاخه ای از فلسفه است
استاد فلسفه دانشگاه تهران گفت:فلسفه دین، وسیله‌ای برای آموزش دین نیست. فلسفه دین شاخه‌ای از الهیات نیست، بلکه شعبه‌ای از فلسفه است.

به گزارش ثریا مطلب زیر، متن کامل سخنرانی محمد محمدرضایی، استاد فلسفه دین دانشگاه تهران و رئیس بنیاد نخبگان استان قم در جلسه نکوداشت پروفسور محمد لگنهاوزن است.

به نظر استاد محترم، فلسفه دین شیعی، شاخه‌ای از فلسفه دین قلمداد می‌شود که به نوبه خود بخشی از فلسفه علوم انسانی محسوب می‌شود. برخی گمان می‌کنند که فلسفه دین همین بحث‌های ترجمه‌ای ووارداتی است که اگر خارج از بحث‌های متعارف آن باشد یا به جنبه دفاعی و اثباتی تفکر رایج (باورهای دینی) اشاره شود، فلسفه دین نیست. فلسفه دین شیعی ایده جدیدی است که جناب استاد لگنهاوزن مطرح نموده‌اند که با عرض پوزش کمی در این باب البته به روایت خود سخن می‌گویم.

فلسفه دین در غرب به عنوان رشته‌ای دانشگاهی در عصر روشنگری مطرح شد و علمی است که به تفکر عقلانی و فلسفی در باب دین و مسائل اساسی آن می‌پردازد. هگل فیلسوف آلمانی (۱۷۷۰-۱۸۳۱) تلاش کرد که با مبانی فلسفی خود از الهیات طبیعی و مسیحیت دفاع کند. فلسفه دین از دو واژه فلسفه و دین تشکیل شده است.

فلسفه، تاریخی به بلندای انسان دارد اما آنچه مکتوب شده تاریخ آن به ۲۵۰۰ سال قبل بر می‌گردد تمام این جریانات و تفکرات که پاسخ‌هایی در باب مسائل اساسی انسان و رابطه آن با جهان و خدا می‌باشند به لحاظ تقسیم کلی به دو دسته الهی و غیر الهی تقسیم می‌شوند. هر کدام این بحث‌های خاص فلسفی می‌توانند در باب دین و مسائل اساسی آن به تأمل فلسفی و عقلی بپردازند.

اما آنچه در واقع بعد از رنسانس در جهان غرب، رخ نمود جریان غالب تفکر فلسفی نظیر تجربه گرایی، پوزیتیویسم و پوزیتیویسم منطقی و فلسفه‌های تحلیلی و فلسفه کانت در حوزه عقل نظری و آگزیستانسیالیست‌ها بر آن بودند که آموزه‌ای دین مورد ارزیابی و سنجش عقلانی قرار نمی‌گیرد.

اما تعریف دین در فلسفه دین: برخی گفته‌اند که منظور ما در فلسفه دین مسیحیت است. البته این دین می‌توانند متفاوت باشد مثلاً اسلام. از این رو، ما می‌توانیم از فلسفه دین اسلامی نیز صحبت کنیم. و به تعبیری فلسفه دین‌های متفاوتی می‌توانیم داشته باشیم، یعنی با هر نگرش فلسفی می‌توان دین مورد نظر را اعم از اسلام و مسیحیت و… مورد تحلیل قرار داد. از طرف دیگر فرهنگ غالب در حوزه مسیحیت، ایمان گرایی و رازوارگی اصول اساسی مسیحیت نظیر تثلیث، الوهیت و تجسد عیسی مسیح. گناه ذاتی انسان و عشاء ربانی می‌باشد. تعابیر بزرگان مسیحیت حکایت از آن دارد که بین دین و تفکر عقلانی و فلسفی ناسازگاری وجود دارد. برای مثال پولس حواری عیسی مسیح در کتاب مقدس رساله پولس به کولیسیان می‌گوید که با خبر باشید که" کسی شما را به فلسفه و مکر باطل نرباید." در این تعبیر فلسفه که نماد عقل گرایی است در کنار مکر باطل قرار گرفته است. و یا تعبیر ترتولیان (۱۶۰-۲۲۰) از پدران کلیسای اولیه می‌گوید: " آتن را با اورشلیم چه کار: آکادمی را با کلیسا چه کار." روشن است که آتن و آکادمی نماد تعقل و فلسفه و علم و اورشلیم، نماد دین و کلیسا است. از این رو، این دیدگاه، به جدایی تفکر عقلی از دین مسیحیت دامن زد.

بنابراین در این بستر تاریخی و فرهنگی که از یک طرف، آموزه‌ای دینی، خود را غیر عقلانی می‌دانند و از طرف دیگر تفکرات فلسفی خود را مخالف تفکر دینی جلوه می‌دادند، فلسفه دین در جهان غرب شکل گرفت. بر اساس همین ویژگی است که جان هیک، فیلسوف دین معاصر در توضیح فلسفه دین می‌گوید: فلسفه دین تفکر فلسفی در باب دین است. اما برای توضیح بیشتر سه ویژگی مطرح می‌کند: فلسفه دین، وسیله‌ای برای آموزش دین نیست. فلسفه دین شاخه‌ای از الهیات نیست، بلکه شعبه‌ای از فلسفه است. فلسفه دین دانش ثانویه و مع الواسطه است و از موضوع تحقیق خود مستقل است. یعنی فلسفه دین که تفکر عقلانی است از موضوع تحقیق خود که دین باشد مستقل است مثل فلسفه هنر و فلسفه فیزیک است.

این دیدگاه در باب فلسفه دین وارد کشور ما شده است و تأثیر خود را بر جای گذاشته و دانشگاه‌های ما چنین رویکردی را در باب فلسفه دین پذیرفته‌اند. از این رو، اگر کسی فلسفه دین را با گرایش اثباتی بنگارد یا مطرح نماید، یعنی اگر فیلسوفی آموزه‌های اساسی دین را بر اساس تفکر عقلانی اثبا ت کند، می‌گویند از حوزه فلسفه دین خارج شده است و این کلام است نه فلسفه دین. ما باید بگوییم که دین اسلام یک دین عقلانی است و تفکر عقلانی و فلسفی در ذات آن نهفته است؛ به گونه‌ای که عقل بعنوان یک منبع شناخت از منابع دین است و رسول باطنی خطاب شده و اگر تعارضی بین عقل و نقل پیش آید عقل مقدم است و به تعبیر علامه بزرگوار طباطبایی در حوزه اسلام تفکر عقلانی و فلسفی و تفکر دینی دو تعبیر از یک واقعیت هستند.

اگر تفکر اسلامی، همان تفکر عقلانی و فلسفی است، در آن صورت ویژگی‌های جان هیک برای فلسفه دین درست نیست. زیرا ذات دین تفکر عقلانی است که اگر آن را تبیین کنیم همان تفکر عقلانی در باب آموزه‌های دین می‌شود. در آن صورت وسیله‌ای برای آموزش دین است و هم شاخه‌ای از الهیات می‌شود. زیرا که الهیات و فلسفه ما یکی است که همان تفکر عقلانی و فلسفی در باب آموزه‌های دین است و هم فلسفه دین که تفکر عقلانی است از موضوع تحقیق خود مستقل نیست. زیرا هم فلسفه، تفکر عقلانی است و هم دین. فلسفه دین در بخش اثباتی آن همان حکمت متعالیه، خودمان است. بنابراین، فلسفه دین ریشه در فرهنگ خودمان داشته است.

اما اسلام با تفکر شیعی این قابلیت را دارد که در قالب تفکر عقلانی و فلسفی خود را به جهان معرفی کند و با توجه به جهانی بودن این دین راه و فرصت مناسبی است برای معرفی اسلام که یک دین عقلانی و جهانی است مگر قرآن نمی‌گوید:

نَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ ﴿ یوسف/۲﴾

ما آن را قرآنی عربی نازل کردیم باشد که بیندیشید

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لَا یَعْقِلُونَ ﴿انفعال / ۲۲﴾

قطعاً بدترین جنبندگان نزد خدا کران و لالانی اند که نمی‌اندیشند

وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا کَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِیرًا وَنَذِیرًا وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ ﴿سبا/۲۸﴾

و ما تو را جز [به سمت] بشارتگر و هشداردهنده برای تمام مردم نفرستادیم لیکن بیشتر مردم نمی‌دانند

امید آن روز که اساتید و فرهیختگان ما علوم وارداتی را مورد نقد و بررسی قرار داده و سپس ایده پردازی نمایند.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

شواهد علمی از تأثیر داروی ایرانی بر کاهش بیماری‌های قلبی ارائه شد

عرضه گوشت ۷۰هزار تومانی از فردا

جنگل‌های ارسباران هم در آتش سوخت +عکس

زمان واریز سود سهام عدالت اعلام شد +جزئیات

آمادگی ظهور منوط به فهم مطالبه امام است/ گناهی که بخشیده نمی‌شود

دستیابی ایران به سلاح توپ‌ لیزری/ مراکز حساس کشور با سامانه‌های لیزری محافظت می‌شوند

تصاویری حیرت انگیز از جزایر باهاما از منظر فضا

حرکات آکروباتیک دو پلنگ + عکس

آخرین تصویر آریا عظیمی نژاد از عصر جدید + عکس

مدل رای جمع کردن فینالیست عصر جدید + عکس

بهترین زمان تعویض فیلتر روغن و هوا

جذب ظریف در دانشگاه تهران منوط به تأیید وزارت علوم است

آزمون های دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی پزشکی ۷ شهریور برگزار می شود

تصحیح الکترونیکی اوراق امتحانات نهایی فعلا ممکن نیست

دریافت شهریه با ترفندی بنام «مدرسه الکترونیکی»

کدام وب‌سایت‌ها نماد اعتماد الکترونیکی دارند؟

دامنه‌ فارسی میلیونی شد

ظرفیت خوابگاهی در این دانشگاه محدود است/در تلاشیم اغلب تقاضای خوابگاه دانشجویان را پاسخ دهیم

برگزاری آزمون جامع دانشگاه فرهنگیان با شرکت بیش از ۱۵هزار مهارت آموز

یک «سیارک» از کنار زمین عبور می‌کند

تصویر کمتر دیده شده از داور عصر جدید +عکس

نیمی از خطوط ساحلی جهان تغییرکرده است

تیپ آقای بازیگر بعد از کاهش وزن +عکس

میدان مشق تهران در زمان قاجار+عکس

لانه زیبای این پرندگان را ببینید +عکس

دیپلمات‌های ایرانی از زن عراقی دلجویی کردند +عکس

کشتی غرق شده تایتانیک در حال نابودی کامل +عکس

اینم تجربه از نوع موشی! +عکس

فاطمه عبادی، برنده نهایی اولین دوره عصر جدید

تقدیر دکتر عاملی از برنامه تلویزیونی عصر جدید

پشت صحنه کنسرت مهران مدیری با حضور آقای کارگردان +عکس

پشت‌ پرده سگ‌کشی در تهران لو رفت! +عکس

پیش بینی رفتارهای تهاجمی افراد مبتلا به اوتیسم با یک مچ بند

آب انار از مغز جنین حفاظت می‌کند

آلودگی هوا ابتلا به «نابینایی» را ۲ برابر افزایش می‌دهد

لنزی با قابلیت‌های فراتر از چشم انسان تولید شد

قدیمی ترین نقشه از دریای خزر + عکس

مرکز مقابله با اخبار جعلی شبکه های اجتماعی تاسیس می شود

دانشگاه شریف رتبه اول کشوری را بین دانشگاههای فنی کسب کرد

درخواست تاسیس ۲ رشته جدید از وزارت بهداشت/ظرفیت پذیرش دندانپزشکی

خطر انحلال در انتظار موسسات آموزش عالی غیرانتفاعی

سامانه باور ۳۷۳ قوی‌تر از سامانه S۳۰۰ است/ما موفق میدان هستیم

شرح و تفسیر ۳ حدیث از امام موسی کاظم(ع)

رئیس مجلس نیوزیلند در حال شیر دادن به یک کودک، سوژه شد

مرکل برای مراسم استقبال روی صندلی نشست +عکس

موبایل ۵G ارزان قیمت ۲۰۲۰ به بازار می آید

هنوز هم اروپایی ها پشت در دکان «اوفک» می ایستند تا اجازه بگیرند

رونمایی رییس‌جمهور از سامانه پدافندی باور ۳۷۳

علامه مجلسی، غوّاص دریاهای نورانی

عوامل مخرب گیربکس اتوماتیک چیست؟

مساعدت برای شهریه دانشجویان افغانستانی شاغل به تحصیل در ایران

کشف یک سیاره عجیب که «جو» ندارد

خانم‌ها زمان طلایی باروری را از دست ندهند

شرایط استخدام و پرداخت حقوق نیروهای حق‌التدریس آزاد

آغاز «امتحانات نهایی» شهریور از شنبه

مردان و زنان در چه بازه سنی طرفدار اینستاگرام هستند؟

دانشمندان از آب، کره گرفتند

گران‌ترین کالاهای فروخته شده توسط اپل

رونمایی اپل از ۳ آیفون جدید در ماه آینده

با وجود ظرفیت‌های کنونی هم با اُفت کیفی آموزش دانشجویان علوم پزشکی مواجه هستیم

تشخیص تومور مغزی تهاجمی با یک آزمایش ساده

راهکار کاربردی امام موسی کاظم (ع) برای زندگی امروز

ادب خواجه نصیر نسبت به امام کاظم(ع)/ تأملی در روز ولادت امام هفتم

گوینده باسابقه خبر و دوبلاژ درگذشت

اعتراض استقلالی‌ها به توپ‌های لیگ برتر +عکس

زوج مشهور در کنار بازیگری که بانی ازدواجشان بود+عکس

سواری گرفتن از نهنگ خشم مردم را برانگیخت +عکس

قلعه‌ای زیبا در آذربایجان شرقی +عکس

خوش‌وبش گابریل کالدرون با علی پروین +عکس

تصاویری تاسف برانگیز از ساحل محمودآباد +عکس

چرا باید با صفر پول‌ها خداحافظی کرد؟ +عکس

کشف منبع بزرگی از متان در اعماق دریا

افزایش رشته محل های کارشناسی پیوسته سوابق تحصیلی دانشگاه آزاد

رشته «نوازندگی پیانو ایرانی» به مقطع کارشناسی اضافه شد

ایجاد شبکه پژوهش بین رشته ای حوزه سلامت توسط سه دانشگاه اصفهانی

مورد عجیب تبلیغ پنیر با آهنگ ساسی مانکن

رویا نونهالی، گلاره عباسی و لاله اسکندری در اجرایی ویژه برای نابینایان + عکس

رونمایی از جدیدترین وَن برقی مرسدس بنز + عکس

اجرایی شدن نظام‌نامه فرهنگی و اجتماعی فرصتی برای تربیت معلم مهارتی و ارزشی

فشار خون بالا در ۴۰ سالگی، مغز را در ۷۰ سالگی کوچک می‌کند

تصاویری تاسف برانگیز از ساحل محمودآباد +عکس

استانبول در آب غرق شد +عکس

ترامپ بالاخره عقب‌نشینی کرد! +عکس

غول بدون سرنشین روسیه پرواز کرد +عکس

نهنگ ۷۵ تنی از ساحل بیرون کشیده شد +عکس

محرومیت خانواده سید حسن نصرالله در ختم و عروسی +عکس

داماد در شوک انفجار مرگبار در مراسم عروسی‌اش+عکس

سواری گرفتن از نهنگ خشم مردم را برانگیخت +عکس

از نون و پیاز به خوراک خاویار رسیده! +عکس

پرزیدنت در تیمارستان! +عکس

پشت‌ پرده سگ‌کشی در تهران لو رفت! +عکس

گوینده باسابقه خبر و دوبلاژ درگذشت

کشتی غرق شده تایتانیک در حال نابودی کامل +عکس

مرد عنکبوتی از آسمان خراش بالا رفت +عکس

موشک ایرانی که در کمتر از ۱۰ دقیقه می‌تواند اسرائیل را با خاک یکسان کند +عکس

اشک‌های آقای خاص برای دوری از فوتبال +عکس

اینم تجربه از نوع موشی! +عکس

چرا احسان علیخانی در فینال بسیار زیاد حرف زد؟

محاکمه عمر البشیر در قفس +عکس

ملاقات علی پروین و هاشمی‌نسب پس از جنجال‌های دهه 70 + عکس

تکه‌ای از بهشت در گیلان + عکس

قدیمی ترین نقشه از دریای خزر + عکس

روز جهانی ۸۰ میلیون ایرانی مبارک! +عکس

چرا باید با صفر پول‌ها خداحافظی کرد؟ +عکس

عکس یادگاری رضا شفیعی‌جم با پیشی میشی

قیمت طلا و سکه پایین آمد +جزئیات

اینم آمبولانس مدرسان کنکور +عکس

کارآفرینان دهه شصتی +عکس

واکنش علی کریمی به بازگشت آزادگان +عکس

این همون ماشینه بدون آپشن +عکس