کد خبر: 40875
ف
فلسفه دین شاخه‌ای از الهیات نیست شاخه ای از فلسفه است
استاد فلسفه دانشگاه تهران گفت:فلسفه دین، وسیله‌ای برای آموزش دین نیست. فلسفه دین شاخه‌ای از الهیات نیست، بلکه شعبه‌ای از فلسفه است.

به گزارش ثریا مطلب زیر، متن کامل سخنرانی محمد محمدرضایی، استاد فلسفه دین دانشگاه تهران و رئیس بنیاد نخبگان استان قم در جلسه نکوداشت پروفسور محمد لگنهاوزن است.

به نظر استاد محترم، فلسفه دین شیعی، شاخه‌ای از فلسفه دین قلمداد می‌شود که به نوبه خود بخشی از فلسفه علوم انسانی محسوب می‌شود. برخی گمان می‌کنند که فلسفه دین همین بحث‌های ترجمه‌ای ووارداتی است که اگر خارج از بحث‌های متعارف آن باشد یا به جنبه دفاعی و اثباتی تفکر رایج (باورهای دینی) اشاره شود، فلسفه دین نیست. فلسفه دین شیعی ایده جدیدی است که جناب استاد لگنهاوزن مطرح نموده‌اند که با عرض پوزش کمی در این باب البته به روایت خود سخن می‌گویم.

فلسفه دین در غرب به عنوان رشته‌ای دانشگاهی در عصر روشنگری مطرح شد و علمی است که به تفکر عقلانی و فلسفی در باب دین و مسائل اساسی آن می‌پردازد. هگل فیلسوف آلمانی (۱۷۷۰-۱۸۳۱) تلاش کرد که با مبانی فلسفی خود از الهیات طبیعی و مسیحیت دفاع کند. فلسفه دین از دو واژه فلسفه و دین تشکیل شده است.

فلسفه، تاریخی به بلندای انسان دارد اما آنچه مکتوب شده تاریخ آن به ۲۵۰۰ سال قبل بر می‌گردد تمام این جریانات و تفکرات که پاسخ‌هایی در باب مسائل اساسی انسان و رابطه آن با جهان و خدا می‌باشند به لحاظ تقسیم کلی به دو دسته الهی و غیر الهی تقسیم می‌شوند. هر کدام این بحث‌های خاص فلسفی می‌توانند در باب دین و مسائل اساسی آن به تأمل فلسفی و عقلی بپردازند.

اما آنچه در واقع بعد از رنسانس در جهان غرب، رخ نمود جریان غالب تفکر فلسفی نظیر تجربه گرایی، پوزیتیویسم و پوزیتیویسم منطقی و فلسفه‌های تحلیلی و فلسفه کانت در حوزه عقل نظری و آگزیستانسیالیست‌ها بر آن بودند که آموزه‌ای دین مورد ارزیابی و سنجش عقلانی قرار نمی‌گیرد.

اما تعریف دین در فلسفه دین: برخی گفته‌اند که منظور ما در فلسفه دین مسیحیت است. البته این دین می‌توانند متفاوت باشد مثلاً اسلام. از این رو، ما می‌توانیم از فلسفه دین اسلامی نیز صحبت کنیم. و به تعبیری فلسفه دین‌های متفاوتی می‌توانیم داشته باشیم، یعنی با هر نگرش فلسفی می‌توان دین مورد نظر را اعم از اسلام و مسیحیت و… مورد تحلیل قرار داد. از طرف دیگر فرهنگ غالب در حوزه مسیحیت، ایمان گرایی و رازوارگی اصول اساسی مسیحیت نظیر تثلیث، الوهیت و تجسد عیسی مسیح. گناه ذاتی انسان و عشاء ربانی می‌باشد. تعابیر بزرگان مسیحیت حکایت از آن دارد که بین دین و تفکر عقلانی و فلسفی ناسازگاری وجود دارد. برای مثال پولس حواری عیسی مسیح در کتاب مقدس رساله پولس به کولیسیان می‌گوید که با خبر باشید که" کسی شما را به فلسفه و مکر باطل نرباید." در این تعبیر فلسفه که نماد عقل گرایی است در کنار مکر باطل قرار گرفته است. و یا تعبیر ترتولیان (۱۶۰-۲۲۰) از پدران کلیسای اولیه می‌گوید: " آتن را با اورشلیم چه کار: آکادمی را با کلیسا چه کار." روشن است که آتن و آکادمی نماد تعقل و فلسفه و علم و اورشلیم، نماد دین و کلیسا است. از این رو، این دیدگاه، به جدایی تفکر عقلی از دین مسیحیت دامن زد.

بنابراین در این بستر تاریخی و فرهنگی که از یک طرف، آموزه‌ای دینی، خود را غیر عقلانی می‌دانند و از طرف دیگر تفکرات فلسفی خود را مخالف تفکر دینی جلوه می‌دادند، فلسفه دین در جهان غرب شکل گرفت. بر اساس همین ویژگی است که جان هیک، فیلسوف دین معاصر در توضیح فلسفه دین می‌گوید: فلسفه دین تفکر فلسفی در باب دین است. اما برای توضیح بیشتر سه ویژگی مطرح می‌کند: فلسفه دین، وسیله‌ای برای آموزش دین نیست. فلسفه دین شاخه‌ای از الهیات نیست، بلکه شعبه‌ای از فلسفه است. فلسفه دین دانش ثانویه و مع الواسطه است و از موضوع تحقیق خود مستقل است. یعنی فلسفه دین که تفکر عقلانی است از موضوع تحقیق خود که دین باشد مستقل است مثل فلسفه هنر و فلسفه فیزیک است.

این دیدگاه در باب فلسفه دین وارد کشور ما شده است و تأثیر خود را بر جای گذاشته و دانشگاه‌های ما چنین رویکردی را در باب فلسفه دین پذیرفته‌اند. از این رو، اگر کسی فلسفه دین را با گرایش اثباتی بنگارد یا مطرح نماید، یعنی اگر فیلسوفی آموزه‌های اساسی دین را بر اساس تفکر عقلانی اثبا ت کند، می‌گویند از حوزه فلسفه دین خارج شده است و این کلام است نه فلسفه دین. ما باید بگوییم که دین اسلام یک دین عقلانی است و تفکر عقلانی و فلسفی در ذات آن نهفته است؛ به گونه‌ای که عقل بعنوان یک منبع شناخت از منابع دین است و رسول باطنی خطاب شده و اگر تعارضی بین عقل و نقل پیش آید عقل مقدم است و به تعبیر علامه بزرگوار طباطبایی در حوزه اسلام تفکر عقلانی و فلسفی و تفکر دینی دو تعبیر از یک واقعیت هستند.

اگر تفکر اسلامی، همان تفکر عقلانی و فلسفی است، در آن صورت ویژگی‌های جان هیک برای فلسفه دین درست نیست. زیرا ذات دین تفکر عقلانی است که اگر آن را تبیین کنیم همان تفکر عقلانی در باب آموزه‌های دین می‌شود. در آن صورت وسیله‌ای برای آموزش دین است و هم شاخه‌ای از الهیات می‌شود. زیرا که الهیات و فلسفه ما یکی است که همان تفکر عقلانی و فلسفی در باب آموزه‌های دین است و هم فلسفه دین که تفکر عقلانی است از موضوع تحقیق خود مستقل نیست. زیرا هم فلسفه، تفکر عقلانی است و هم دین. فلسفه دین در بخش اثباتی آن همان حکمت متعالیه، خودمان است. بنابراین، فلسفه دین ریشه در فرهنگ خودمان داشته است.

اما اسلام با تفکر شیعی این قابلیت را دارد که در قالب تفکر عقلانی و فلسفی خود را به جهان معرفی کند و با توجه به جهانی بودن این دین راه و فرصت مناسبی است برای معرفی اسلام که یک دین عقلانی و جهانی است مگر قرآن نمی‌گوید:

نَّا أَنْزَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ ﴿ یوسف/۲﴾

ما آن را قرآنی عربی نازل کردیم باشد که بیندیشید

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لَا یَعْقِلُونَ ﴿انفعال / ۲۲﴾

قطعاً بدترین جنبندگان نزد خدا کران و لالانی اند که نمی‌اندیشند

وَمَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا کَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِیرًا وَنَذِیرًا وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ ﴿سبا/۲۸﴾

و ما تو را جز [به سمت] بشارتگر و هشداردهنده برای تمام مردم نفرستادیم لیکن بیشتر مردم نمی‌دانند

امید آن روز که اساتید و فرهیختگان ما علوم وارداتی را مورد نقد و بررسی قرار داده و سپس ایده پردازی نمایند.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

قدرتمند و شیک پوش؛ محصول جدید مک لارن معرفی شد + عکس

آناهیتا همتی ۱۶ سال پیش + عکس

معرفی سانگ‌یانگ تیوولی جدید مدل ۲۰۱۹ + قیمت

فشار هوای درون تایر چگونه اندازه گیری می‌شود؟

وقتی رئیس جمهور این خانم را فرمانده نیروی هوایی می کند + عکس

عکس قبل از جنگ، عکس بعد از جنگ

برترین دانشگاه‌های جهان در رتبه بندی «لایدن» را بشناسید

بازسازی بافت قلب با سلول‌های بنیادی جنینی

مشکلات نظام پارلمانی بیش از نظام ریاستی است/ ضرورت تحول در مدیریت کشور با حضور جوانان متعهد و حزب اللهی

شروع ثبت نام ترم تابستانه کانون زبان از ۹ تیر ماه

پسران نوجوان چاق با ریسک بالای بیماری قلبی در بزرگسالی مواجه‌اند

معراج؛ سفری از فرش تا عرش/ تاملی در سفر پیامبر(ص) در شب معراج

استرس به سلامت قلب زنان آسیب می‌رساند

قیمت خودرو ریخت +جزئیات

دعای روز هفدهم ماه مبارک رمضان/ عمل صالح در کلام امام باقر(ع)

دختر کوچولوی بازیگر در آغوش مهران مدیری +عکس

ماموریت جالب بزغاله‌ها در پارک نیویورک +َعکس

حال و هوای عاشقانه آقای بازیگر +عکس

علی ضیا در کنار دختربچه زیبای چابهاری +عکس

مدیران تلویزیون در منزل رضا رویگری +عکس

کودکی بامزه حامد سریال پدر +عکس

نقشه جدید ترامپ لو رفت! +عکس

چهره عصبانی لیلا اوتادی در سریال آشوب +عکس

رئیس‌جمهور زبون دراز! +عکس

نظر نوید محمدزاده درباره تیپ بازیگر معروف +عکس

بیرانوند بازی مقابل سپاهان را از دست داد

مواد شیمیایی موجود در شامپو ممکن است باعث دیابت شوند

نقش چای در کاهش خطر سکته مغزی

درمان عوارض اعتیاد به هروئین با ماریجوانا

عوارض مصرف زیاد نمک/ بروز بیماری‌های خطرناک

۳ عملی که باعث جهنمی شدن می‌شود/ علت تردید در انسان

کارنامه نتایج آزمون انتخاب رشته آزمون دکتری منتشر شد

صورت‌حساب عجیب یک بیمارستان در شرق تهران + عکس

خودروهای ۷۰ تا ۱۰۰ میلیونی بازار تهران + جدول

چگونه خودرو را برای فصل گرما آماده کنید؟

ژانر وحشت در یک ساختمان مسکن مهر+ عکس

حاج قاسم سلیمانی در صف نانوایی +عکس

سورپرایز یک توریست از ارزانی های ایران + عکس

قدیمی ترین مدل پورشه با قیمت میلیاردی به فروش رفت + عکس

مهم ترین پیام مسابقات بین المللی قرآن دانش‌آموزان همدلی است

دلیل چهره دوگانه ماه کشف شد/ برخورد با یک جرم آسمانی

موبایل های بدلی در مکزیکوسیتی پرطرفدار شدند

احتمال تغییر تاریخ مصاحبه علمی آزمون دکتری دانشگاه پیام نور

گوگل پلی‌استور جایگزین می‌شود؟

تفاوت چپی ها و راستی ها در برخورد با مفسدان اقتصادی +عکس

صف نانوایی در نجف + عکس

رکوردشکنی افزایش قیمت سکه +جزئیات

وقتی خانم بازیگر نوجوان بود +عکس

سود سهام عدالت فوت‌شدگان چه می‌شود؟

بازیگر زن سریال دلدار: با ادبیات بدی به من گفتند چقدر زشتی!

چهارمین جلسه دادگاه جعبه سیاه بابک زنجانی +عکس

حال و هوای ماه رمضان در چادرهای سیل زدگان +عکس

پیش ثبت‌نام پایه اول مدارس شاهد به تعویق افتاد

تصویری بی نظیراز شاهکار خلقت خداوند + عکس

ضیافت افطاری اردوغان + عکس

معرفی رنو کلیو مدل ۲۰۲۰ با طراحی جدید + عکس

عمده‌ترین دلایل روشن شدن چراغ چک خودرو + راه‌حل

گوگل پسوردهای برخی کاربران را ذخیره کرد

۷ خردادماه، آغاز ثبت نام الکترونیکی دکتری تخصصی دانشگاه تهران

هشدار عجیب : شیوع بیماری ایدز با ازدواج موقت

همسر دروازه بان تیم ملی مطرح دنیا سرطان دارد + عکس

سه ماده غذایی که خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد

در راه بودن نسخه ای هیبریدی از پورشه کاین کوپه + عکس

آزمون‌های ارتقا دستیاری و گواهینامه پزشکی ۲۰ تیر برگزار می شود

اعلام رشته‌های جدید در مرحله پذیرش بر اساس سوابق تحصیلی

تخریب یک ساختمان آسمان خراش در چند ثانیه + عکس

پیشرفت چشمگیر علم پزشکی در ایلام +عکس

روش جدید برای یافتن سریع پروتئین‌ها

کاهش اضطراب با تغییر باکتری‌های روده!

معرفی خودروهایی که در نسلهای مختلف با اسامی متفاوتی در ایران عرضه شدند + عکس

آشنایی با مزایای شیشه دودی

کتاب مشترک دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه هاروارد منتشر شد

شکایت فرزند یک آهنگساز از اپل، آمازون، گوگل و مایکروسافت

روزه‌دار حقیقت آزادی را درک می کند/ برخی از حکمت‌های اجتماعی روزه

تاثیر منفی آلودگی‌های زیست محیطی بر توانایی باروری نسل آتی

ارسال ۲میلیارد پیامک برای اخطار سیل/نقش اپ‌های بومی درکاهش خسارات

فایرفاکس ۸۰ درصد سریع‌تر می‌شود

ماجرای دستگیری استاد ایرانی در آمریکا از زبان وزیر علوم

تعیین تکلیف انحلال «پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش» توسط سازمان استخدامی

تدوین برنامه مهارتی در دروس دوره متوسطه/تکلیف مرکز آمار برای انتشار آمار اشتغال دانش آموختگان

ماشین محسن هاشمی در مراسم افتتاح موزه ورزش+عکس

بازار خودرو در شوک احتمال ریزش ناگهانی قیمت‌ها +جدول

افت قیمت طلا شدت گرفت +جزئیات

خنده‌های داماد آقای وزیر در دادگاه + عگس

پایان شوکه کننده سریال برادرجان

رکوردشکنی افزایش قیمت سکه +جزئیات

تبریک مجری ممنوع التصویر به آقای مربی +عکس

وقتی مجری معروف تلویزیون مو نداشت +عکس

خبر خوب برای اجاره نشین‌ها

مرگ ناگهانی مرد جوان در زمان عمل کاشت مو +عکس

اینم از فواید گرانی! +عکس

پاسخ عوامل سریال «برادرجان» به پرویز پرستویی! +عکس

عروس دریایی با من ازدواج می‌کنی؟ +عکس

ملاقات شبانه ژاوی و نکونام +عکس

ستاره منچستریونایتد در جوار خانه کعبه +عکس

قیمت خودرو ریخت +جزئیات

ماجرای آنتن نصب شده نزدیک ویلای وزیر جوان چیست؟ +عکس

نمایی از اسکلت یک شاهزاده ایرانی + عکس

عکس صمیمی گوهر خیراندیش با مهران مدیری

آخوند رنگین کمانی +عکس

اینم ترامپ در انتظار تماس ایران! +عکس

قیمت سکه باز هم ریخت +جزئیات

الماس زرد احمدشاه قاجار حراج شد +عکس

امروز قیمت خودرو چند باشه خوبه؟ +عکس

گربه مولتی میلیونر اینستاگرامی مرد +عکس

نظر مجری معروف درباره سفید شدن موهایش +عکس

تصویری بی نظیراز شاهکار خلقت خداوند + عکس

سریال پایتخت هم سانسور شد!

تعطیلی یک ورزشگاه به علت تخم گذاری پرنده +عکس

کانتینرهای اسرائیلی در ایران + عکس