کد خبر: 44143
ف
روش اجتهاد روایت محور و فقاهت مدار و اهتمام به مسائل مستحدثه
روش اجتهادی «روایت محور و فقاهت مدار» بسترهای لازم برای استخراج مسائل فقهی حتی در زمینه مسائل مستحدثه را در اختیار فقیه می گذارد.

به گزارش ثریا حجت الاسلام علی نصیری، رئیس مؤسسه معارف وحی و خرد در یادداشتی به بررسی روش اجتهاد روایت محور و فقاهت مدار پرداخته است.

روش اجتهاد «روایت محور و فقاهت مدار» روشی است که ما طی هفت سال گذشته آن را مبنای کار فقهی خود قرار داده و تدریس خارج فقه را با بازخوانی روایات وسائل الشیعه بر مبنای آن دنبال کرده ایم؛ از جمله برکات این روش توجه به مسائل مستحدثه است.

یکی از نمونه‌های آن حقوق زندانیان است. گر چه زندان پدیده جدیدی نیست و سالیان متمادی قدمت دارد، اما مباحثی همچون حقوق مادی و معنوی زندانیان و چگونگی تعامل حکومت اسلامی با آنان را می‌توان از جمله مسائل مستحدثه در این زمینه دانست.

رعایت حرمت زندانی، احسان و نیکی نسبت به او و برخورد کریمانه داشتن با او از جمله حقوق معنوی و تأمین غذای او از جمله حقوق مادی زندانی است که در روایات اهل بیت (ع) مورد توجه قرار گرفته است.

صاحب وسائل در بابی با عنوان «اسْتِحْبَابِ الرِّفْقِ بِالْأَسِیرِ وَ إِطْعَامِهِ وَ سَقْیِهِ وَ إِنْ کَانَ کَافِراً یُرَادُ قَتْلُهُ مِنَ الْغَدِ وَ أَنَّ إِطْعَامَهُ عَلَی مَنْ أَسَرَهُ وَ یُطْعَمُ مَنْ فِی السِّجْنِ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ» سه روایت ذیل را آورده است:

«۱- مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَهَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِطْعَامُ الْأَسِیرِ حَقٌّ عَلَی مَنْ أَسَرَهُ وَ إِنْ کَانَ یُرَادُ مِنَ الْغَدِ قَتْلُهُ فَإِنَّهُ یَنْبَغِی أَنْ یُطْعَمَ وَ یُسْقَی وَ یُرْفَقَ بِهِ کَافِراً کَانَ أَوْ غَیْرَهُ.

۲- وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً قَالَ هُوَ الْأَسِیرُ وَ قَالَ الْأَسِیرُ یُطْعَمُ وَ إِنْ کَانَ یُقَدَّمُ لِلْقَتْلِ وَ قَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یُطْعِمُ مَنْ خُلِّدَ فِی السِّجْنِ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ.

۳- عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَهَ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِطْعَامُ الْأَسِیرِ وَ الْإِحْسَانُ إِلَیْهِ حَقٌّ وَاجِبٌ وَ إِنْ قَتَلْتَهُ مِنَ الْغَدِ.»

از این سه روایت در باره حقوق زندانیان پنج نکته قابل استفاده است:

واژه «اسیر» که در هر سه روایت آمده در کارکرد لغوی عموماً ناظر به کسی است که در میدان جنگ به اسارت گرفته شده باشد، اما چه به جهت توسعه مفهومی معنای اسارت و چه به جهت تنقیح مناط درمی یابیم که مراد اهل بیت (ع) از «اسیر» هر کسی است که به جهتی در اسارت و زندانی یک مسلمان قرار گرفته است.؛ خواه از جنگ باشد یا از جهت دیگر.

شاهد این برداشت آمدن عبارت «إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یُطْعِمُ مَنْ خُلِّدَ فِی السِّجْنِ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ» در روایت دوم است. طبق این فقره از جمله مصادیق اسیر کسی دانسته شده که در زندان بسر می‌برد و پیداست که اسیر در زندان می‌تواند شامل هر مسلمانی شود که به خاطر انجام گناه و جرمی محکوم به زندان شده است.

در روایت اول تعبیر «حَقٌّ عَلَی مَنْ أَسَرَهُ» بازتاب یافته که نشان می‌دهد بر رعایت حقوق زندانی از سوی افراد تاکید شده است، اما در دو روایت دیگر به صورت عام از رعایت حقوق زندانیان سخن به میان آمده و در روایت دوم از سیره حضرت امیر (ع) در این باره گفتگو شده است. این امر بدان معناست که حقوق زندانی باید از سوی افراد و حکومت‌ها مورد توجه قرار گیرد و از این جهت تفاوتی میان افراد و حکومت‌ها وجود ندارد.

در روایت اول تعبیر «وَ إِنْ کَانَ کَافِراً یُرَادُ قَتْلُهُ مِنَ الْغَدِ» انعکاس یافته که نشان از بدترین حالت در باره یک زندانی است؛ زیرا بدترین حالت برای یک زندانی آن است که هم بی دین باشد و هم از نظر رفتاری کاری همچون قتل انجام داده باشد که مستحق قتل باشد. با این حال در هر سه روایت بر رعایت حقوق مادی و معنوی او تاکید شده است.

پیداست که اگر رعایت حقوق این دست از زندانیان لازم باشد، تکلیف سایر زندانیان که حالشان به این شومی نیست، روشن خواهد بود.
در روایت اول واژه «رفق» و در روایت سوم واژه «احسان» آمده است که مفهومی بس عام و فراشمول است و همه حقوق معنوی و رعایت همه گونه رفتارهای محسنانه و کریمانه نسبت به زندانیان را شامل می‌گردد.

در روایت اول تعبیر «یُطْعَمَ وَ یُسْقَی» به معنای تامین غذا و آب زندانیان و در دو روایت دیگر تعبیر «اطعام» بازتاب یافته است. پیداست که مراد از آن ضرورت تامین نیازهای مادی زندانیان است که تامین قوت و غذا یکی از مصادیق بارز آن به شمار می‌رود و چه بسا بتوان برای آن مصادیق دیگری یافت.

حاصل بررسی متنی این سه روایت ضرورت رعایت حقوق مادی و معنوی زندانیان است که خود توجیه گر مشروعیت سامان دهی به تشکیلاتی در این زمینه همچون سازمان زندان‌ها خواهد بود.

حال باید پرسید آیا در روش اجتهاد رایج یعنی «روش فقاهت محور و روایت مدار» که محور اصلی مباحث فقهی بررسی دیدگاه‌های فقهی فقیهان است، مباحث مستحدثه و نوپدیدی همچون حقوق رزمندگان، نظام تامین اجتماعی و حقوق زندانیان مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد؟ پاسخ منفی است؛ شاهد آن متون فقهی گسترده‌ای است که در برابر ما قرار دارد.

راز اصلی غفلت از این دست از مباحث مهم فقهی که باید آنها را از جمله افتخارات فقه اهل بیت (ع) دانست و با تکیه به آنها می‌توان از توان پاسخگویی اسلام به نیازهای نوپدید دفاع کرد، آن است که مدار و محور اصلی گفتگوی فقهیان ما در روش رایج روایات اهل بیت (ع) نیست.

بر این اساس، به عنوان نمونه سید محمد جواد عاملی در کتاب مفتاح الکرامه به آن دسته از مباحث فقهی می‌پردازد که علامه حلی چند سده پیش از در کتاب قواعد الاحکام بدان پرداخته است؛ چنان که صاحب جواهر دچار همین محذور است و تنها آن دسته از ابواب و مسائل فقهی را مورد توجه قرار می‌دهد که محقق حلی در کتاب شرایع الاسلام بدان توجه کرده است.

اما در روش اجتهادی «روایت محور و فقاهت مدار» ما با این محذور روبرو نیستیم؛ زیرا بررسی و واکاوای مستقیم روایات بدان معناست که هر آنچه در سیره قولی و عملی اهل بیت (ع) بازتاب یافته مورد بررسی همه جانبه فقیه قرار می‌گیرد و از آنجا که اهل بیت (ع) با نگاه جامع نگر و جهان شمول بسیاری از مبانی و زیرساخت‌های استخراج و اصطیاد آموزه‌های فقهی را در اختیار مخاطبان خود قرار دادند، روش اجتهادی «روایت محور و فقاهت مدار» بسترهای لازم برای استخراج مسائل فقهی حتی در زمینه مسائل مستحدثه را در اختیار فقیه می‌گذارد.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

همنشینی مدیرمسئول کیهان با اصلاح‌طلبان +عکس

این دختر از عروسک باربی هم کوچکتر است +عکس

قاتل اجاره‌ای ۲۰۰ هزار تومانی به دام افتاد +عکس

پاکبان بامعرفت اردبیلی +عکس

صربستانی‌ها در صف خرید رمان مشهور ایرانی +عکس

پلاکارد خاص یک لبنانی با استفاده از کارتون فوتبالیست‌ها!+عکس

گیر کردن سر کودک یاسوجی در زودپز! +عکس

سقوط پهپاد ناشناس حوالی شوشتر +عکس

خودرو‌های چینی ۵۰ میلیونی را بشناسید

در سواد هوشمند همواره باید به اهداف متعالی و ارزش‌های اسلامی توجه کرد

دیدار دکتر عاملی با آیت‌الله جنتی

پیام تسلیت دکتر عاملی به مهندس آژینی

پژو ۲۰۰۸ به ۳۰۳ میلیون تومان رسید+جدول

یارانه‌ت رو کجا قایم کردی؟ +عکس

کتاب «کانت و فرهنگ جهانی» به زودی منتشر می‌شود

شرکت ۱۱ میلیون دانش‌آموز در انتخابات شوراهای دانش آموزی

اردوهای علمی حوزه سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی و فناوری نانو

با کاهش تنوع مدارس همراه با در نظر گرفتن ملاحظاتی موافق هستیم

بریدن پرچم ایران به جای روبان در کرمان+عکس

آقای بازیگر رزمنده شد +عکس

کنایه محمدرضا گلزار به آدم‌های حسود+عکس

سکه رکورد عقب‌ نشینی را شکست +جزئیات

جبران کمبود نیرو در آموزش و پرورش با کمک شورای دانش آموزی

۴۳ درصد ترافیک اینترنت در داخل کشور جابجا می‌‌شود

ما به‌ التفاوت هزینه اینترنت رومینگ زائران اربعین بازگشت

۶۵۸ حمله سایبری به انگلیس در یک سال اخیر

تولید گوشی جان سخت ضد انفجار

سامسونگ هدست واقعیت افزوده می‌سازد

رونمایی از ابر موتورسیکلت کاوازاکی

آزمایش موفقیت آمیز سپر خورشیدی تلسکوپ فضایی ناسا

نخستین بانک موی جهان افتتاح شد

مرگ و میر واقعی ناشی از سرطان کاهش یافته است

برگ مصنوعی که به تولید برق کمک می‌کند

۹۶ دانشمند از کشورهای اسلامی به ایران می‌آیند

عناوین روزهای دهه وقف مشخص شد

حضور ۳۵ دانشگاه از ایران در نظام رتبه بندی جهان اسلام

مهلت ثبت نام جشنواره دانشجویان نمونه تا ۲۰ آبان تمدید شد

مسابقه ملی طرح کسب و کار در دانشگاه علمی کاربردی برگزار می‌شود

ثبت نام آزمون تعیین سطح زبان انگلیسی در دانشگاه آزاد آغاز شد

چرا ستایش یک تراژدی خنده‌دار است؟

این سردار کفش همسرش را جفت می‌کرد

جابجا کردن یک فانوس دریایی روی ساحل +عکس

سردار سلیمانی و دریادار فدوی در جوانی +عکس

کارگردان معروف سینما پشت پرده سریال ستایش

دلار به مرز روانی نزدیک شد +جزئیات

طرح اقتصاد دانش بنیان باید طی ۴ ماه آینده تدوین شود

شروط اعطای بورسیه به دانشجویان خارجی در مقطع ارشد

جزئیات پذیرش بدون آزمون دانشگاه تهران در دوره ارشد اعلام شد

پایش سلامت روان ۲۵ هزار دانشجوی جدیدالورود دانشگاه‌های پزشکی

چندجانبه‌گرایی از سوی آمریکا در معرض خطر است

کنگره میلیونی اربعین فتنه عراق را به حاشیه برد

سنوات دانشجویان دانشگاه تهران افزایش یافت/ جزئیات معافیت از شهریه

اجرای برنامه‌های آموزشی تفکیک پسماند در مدارس

اعلام برنامه‌های هفته بسیج دانش آموزی

ارزش سهام فیس بوک کاهش یافت

موبایل جدید سری گلکسی A۵۱ اوایل ۲۰۲۰ رونمایی می‌شود

سرعت دانلود هواوی میت ایکس ۵G مشخص شد

مکانیزم نگهدارنده و رهایش چاقوی حرارتی ثبت اختراع شد

مرحله دوم فعال‌سازی اینترنت رایگان خبرنگاران آغاز شد

برگزاری جشنواره ورزش‌های بومی و محلی در دانشگاه‌های علوم پزشکی

اعتراض به دریافت شهریه در دوره روزانه/ دانشگاه قول پیگیری داد

وضعیت اشتغال در ۲ دانشگاه مهم صنعتی/ آمار اشتغال در دکتری و ارشد

اساتید و خبرگان در تعالی رشته‌های علوم انسانی مشارکت کنند

عزاداری و زیارت؛ دو عنصر هویتی شیعه/ علت استقبال از زیارت اربعین

احتمال زوال عقل در فوتبالیست‌های حرفه‌ای بیشتر است

ضرورت رعایت قوانین تغذیه کودکان مبتلا به سرطان

بهترین سن درمان تخصصی ارتودنسی در دختران و پسران

خودروی پرنده این بار از پورشه و بوئینگ

سیر و پیاز خطر ابتلا به سرطان سینه را کاهش می‌دهند

دود دست دوم سیگار به چشم کودکان آسیب می‌رساند

نظر بازیگر ستایش درباره فصل چهارم سریال

تصویب وظایف دستگاه‌ها برای تدوین سند اقتصاد دانش بنیان

ناگفته‌های فریبا نادری از ستایش ۳

تازه عروس سینمای ایران در سفر +عکس

پسرکوچولوی بامزه مجری مشهور+عکس

گریم جدید رضا شفیعی جم +عکس

حمید هیراد در یک مراسم ختم +عکس

سوتی جدید ستایش۳ +عکس

پژو پارس وسط پیاده رو واژگون شد +عکس

گله گوسفندان باعث ترافیک پایتخت شدند +عکس

ستایش و خواستگارش در پشت صحنه سریال+عکس

تصاویر شرم آور از شمال ایران +عکس

دارندگان این خودروها منتظر حذف یارانه باشند +جزئیات

جزئیات وام ۲۰۰ میلیونی مسکن اعلام شد

نامزدی متفاوت صدام حسین +عکس

پشمالوترین گوسفند جهان از بین رفت +عکس

وسایل گمشده زائران کربلا +عکس

بدآموزی‌های حشمت فردوس در ستایش۳

تو رو خدا این لباس پاره رو از ما نگیرین! +عکس

دلار به مرز روانی نزدیک شد +جزئیات

عکس هوایی تهران در زمان سلطنت احمد شاه قاجار +عکس

بریدن پرچم ایران به جای روبان در کرمان+عکس

باران پاییزی تهران حادثه آفرید +عکس

عباس عراقچی با صورت پوشیده در پیاده روی اربعین +عکس

آخرین توصیه یک گوساله به قصاب! +عکس

تماشاگران با جواد عزتی قهر کردند

سقوط پهپاد ناشناس حوالی شوشتر +عکس

ادامه کاهش قیمت طلا در بازار تهران +جزئیات

ترانه علیدوستی پشت صحنه یک فیلم +عکس

حرکت زیبای فرمانده سپاه در صفوف نماز جمعه +عکس

مراسم عروسی رافائل نادال +عکس

سلفی ستایش با خواستگارش +عکس

قلیان کشیدن وسط تظاهرات لبنان +عکس

چرا ستایش یک تراژدی خنده‌دار است؟

سکه ارزان‌تر شد +جزئیات

لحظه زیبای اولین سلام زائران به حرم امام حسین (ع) +عکس

شرور محله نارمک به دام افتاد +عکس

پژو ۲۰۰۸ به ۳۰۳ میلیون تومان رسید+جدول

روش ثبت اعتراض به قطع شدن یارانه‌ها +جزئیات

کنایه محمدرضا گلزار به آدم‌های حسود+عکس