کد خبر: 44143
ف
روش اجتهاد روایت محور و فقاهت مدار و اهتمام به مسائل مستحدثه
روش اجتهادی «روایت محور و فقاهت مدار» بسترهای لازم برای استخراج مسائل فقهی حتی در زمینه مسائل مستحدثه را در اختیار فقیه می گذارد.

به گزارش ثریا حجت الاسلام علی نصیری، رئیس مؤسسه معارف وحی و خرد در یادداشتی به بررسی روش اجتهاد روایت محور و فقاهت مدار پرداخته است.

روش اجتهاد «روایت محور و فقاهت مدار» روشی است که ما طی هفت سال گذشته آن را مبنای کار فقهی خود قرار داده و تدریس خارج فقه را با بازخوانی روایات وسائل الشیعه بر مبنای آن دنبال کرده ایم؛ از جمله برکات این روش توجه به مسائل مستحدثه است.

یکی از نمونه‌های آن حقوق زندانیان است. گر چه زندان پدیده جدیدی نیست و سالیان متمادی قدمت دارد، اما مباحثی همچون حقوق مادی و معنوی زندانیان و چگونگی تعامل حکومت اسلامی با آنان را می‌توان از جمله مسائل مستحدثه در این زمینه دانست.

رعایت حرمت زندانی، احسان و نیکی نسبت به او و برخورد کریمانه داشتن با او از جمله حقوق معنوی و تأمین غذای او از جمله حقوق مادی زندانی است که در روایات اهل بیت (ع) مورد توجه قرار گرفته است.

صاحب وسائل در بابی با عنوان «اسْتِحْبَابِ الرِّفْقِ بِالْأَسِیرِ وَ إِطْعَامِهِ وَ سَقْیِهِ وَ إِنْ کَانَ کَافِراً یُرَادُ قَتْلُهُ مِنَ الْغَدِ وَ أَنَّ إِطْعَامَهُ عَلَی مَنْ أَسَرَهُ وَ یُطْعَمُ مَنْ فِی السِّجْنِ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ» سه روایت ذیل را آورده است:

«۱- مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَهَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِطْعَامُ الْأَسِیرِ حَقٌّ عَلَی مَنْ أَسَرَهُ وَ إِنْ کَانَ یُرَادُ مِنَ الْغَدِ قَتْلُهُ فَإِنَّهُ یَنْبَغِی أَنْ یُطْعَمَ وَ یُسْقَی وَ یُرْفَقَ بِهِ کَافِراً کَانَ أَوْ غَیْرَهُ.

۲- وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً قَالَ هُوَ الْأَسِیرُ وَ قَالَ الْأَسِیرُ یُطْعَمُ وَ إِنْ کَانَ یُقَدَّمُ لِلْقَتْلِ وَ قَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یُطْعِمُ مَنْ خُلِّدَ فِی السِّجْنِ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ.

۳- عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَهَ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِطْعَامُ الْأَسِیرِ وَ الْإِحْسَانُ إِلَیْهِ حَقٌّ وَاجِبٌ وَ إِنْ قَتَلْتَهُ مِنَ الْغَدِ.»

از این سه روایت در باره حقوق زندانیان پنج نکته قابل استفاده است:

واژه «اسیر» که در هر سه روایت آمده در کارکرد لغوی عموماً ناظر به کسی است که در میدان جنگ به اسارت گرفته شده باشد، اما چه به جهت توسعه مفهومی معنای اسارت و چه به جهت تنقیح مناط درمی یابیم که مراد اهل بیت (ع) از «اسیر» هر کسی است که به جهتی در اسارت و زندانی یک مسلمان قرار گرفته است.؛ خواه از جنگ باشد یا از جهت دیگر.

شاهد این برداشت آمدن عبارت «إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یُطْعِمُ مَنْ خُلِّدَ فِی السِّجْنِ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ» در روایت دوم است. طبق این فقره از جمله مصادیق اسیر کسی دانسته شده که در زندان بسر می‌برد و پیداست که اسیر در زندان می‌تواند شامل هر مسلمانی شود که به خاطر انجام گناه و جرمی محکوم به زندان شده است.

در روایت اول تعبیر «حَقٌّ عَلَی مَنْ أَسَرَهُ» بازتاب یافته که نشان می‌دهد بر رعایت حقوق زندانی از سوی افراد تاکید شده است، اما در دو روایت دیگر به صورت عام از رعایت حقوق زندانیان سخن به میان آمده و در روایت دوم از سیره حضرت امیر (ع) در این باره گفتگو شده است. این امر بدان معناست که حقوق زندانی باید از سوی افراد و حکومت‌ها مورد توجه قرار گیرد و از این جهت تفاوتی میان افراد و حکومت‌ها وجود ندارد.

در روایت اول تعبیر «وَ إِنْ کَانَ کَافِراً یُرَادُ قَتْلُهُ مِنَ الْغَدِ» انعکاس یافته که نشان از بدترین حالت در باره یک زندانی است؛ زیرا بدترین حالت برای یک زندانی آن است که هم بی دین باشد و هم از نظر رفتاری کاری همچون قتل انجام داده باشد که مستحق قتل باشد. با این حال در هر سه روایت بر رعایت حقوق مادی و معنوی او تاکید شده است.

پیداست که اگر رعایت حقوق این دست از زندانیان لازم باشد، تکلیف سایر زندانیان که حالشان به این شومی نیست، روشن خواهد بود.
در روایت اول واژه «رفق» و در روایت سوم واژه «احسان» آمده است که مفهومی بس عام و فراشمول است و همه حقوق معنوی و رعایت همه گونه رفتارهای محسنانه و کریمانه نسبت به زندانیان را شامل می‌گردد.

در روایت اول تعبیر «یُطْعَمَ وَ یُسْقَی» به معنای تامین غذا و آب زندانیان و در دو روایت دیگر تعبیر «اطعام» بازتاب یافته است. پیداست که مراد از آن ضرورت تامین نیازهای مادی زندانیان است که تامین قوت و غذا یکی از مصادیق بارز آن به شمار می‌رود و چه بسا بتوان برای آن مصادیق دیگری یافت.

حاصل بررسی متنی این سه روایت ضرورت رعایت حقوق مادی و معنوی زندانیان است که خود توجیه گر مشروعیت سامان دهی به تشکیلاتی در این زمینه همچون سازمان زندان‌ها خواهد بود.

حال باید پرسید آیا در روش اجتهاد رایج یعنی «روش فقاهت محور و روایت مدار» که محور اصلی مباحث فقهی بررسی دیدگاه‌های فقهی فقیهان است، مباحث مستحدثه و نوپدیدی همچون حقوق رزمندگان، نظام تامین اجتماعی و حقوق زندانیان مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد؟ پاسخ منفی است؛ شاهد آن متون فقهی گسترده‌ای است که در برابر ما قرار دارد.

راز اصلی غفلت از این دست از مباحث مهم فقهی که باید آنها را از جمله افتخارات فقه اهل بیت (ع) دانست و با تکیه به آنها می‌توان از توان پاسخگویی اسلام به نیازهای نوپدید دفاع کرد، آن است که مدار و محور اصلی گفتگوی فقهیان ما در روش رایج روایات اهل بیت (ع) نیست.

بر این اساس، به عنوان نمونه سید محمد جواد عاملی در کتاب مفتاح الکرامه به آن دسته از مباحث فقهی می‌پردازد که علامه حلی چند سده پیش از در کتاب قواعد الاحکام بدان پرداخته است؛ چنان که صاحب جواهر دچار همین محذور است و تنها آن دسته از ابواب و مسائل فقهی را مورد توجه قرار می‌دهد که محقق حلی در کتاب شرایع الاسلام بدان توجه کرده است.

اما در روش اجتهادی «روایت محور و فقاهت مدار» ما با این محذور روبرو نیستیم؛ زیرا بررسی و واکاوای مستقیم روایات بدان معناست که هر آنچه در سیره قولی و عملی اهل بیت (ع) بازتاب یافته مورد بررسی همه جانبه فقیه قرار می‌گیرد و از آنجا که اهل بیت (ع) با نگاه جامع نگر و جهان شمول بسیاری از مبانی و زیرساخت‌های استخراج و اصطیاد آموزه‌های فقهی را در اختیار مخاطبان خود قرار دادند، روش اجتهادی «روایت محور و فقاهت مدار» بسترهای لازم برای استخراج مسائل فقهی حتی در زمینه مسائل مستحدثه را در اختیار فقیه می‌گذارد.

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

امکان رصد ماه گرفتگی امشب در ۴ قاره/ رویت خسوف از آسمان ایران

لحظه شکار یک ماهی توسط پلیکان +عکس

نقدی بر مقایسه مکه با کربلا/ مکه و کعبه اولین زمین و حرم هستند

فهم قرآن با روش تفسیر متوالی آیات بر اساس واژگان هر آیه کافی نیست

هنوز ادارات از ویندوز ۷ استفاده می‌کنند

افسردگی؛ سهم نوجوانان از فضای مجازی

همسر ظریف در قفس شیر+عکس

عاشقانه خانم بازیگر برای پدر معروفش +عکس

جداسازی دوقلو‌های پاکستانی پس از ۵۰ ساعت جراحی +عکس

دوچرخه سواری شهردار تهران با معلولان +عکس

مرسدس بنز لوکس در خیابان‌های تهران +عکس

برنامه درسی ملی به یک اندیشه تبدیل شده است

ظرفیت‌های علوم پزشکی ۹۸ افزایش می یابد/ تدوین نقشه نیروی انسانی

آئین‌نامه پذیرش مدرسان در دانشگاه فنی و حرفه ای تدوین می شود

تمدید قرارداد اجاره خانه رایگان + عکس

درمان نسبی نابینایی با ایمپلنت مغز

کمک به کودکان قربانی سوءتغذیه با تقویت‌ میکروبیوم روده

بزرگترین مأموریت قمری هند به تعویق افتاد

آلودگی هوا ریه‌ها را پیر می‌کند

۵ رشته جدید به رشته های دانشگاه علم و فرهنگ اضافه شد

9 ویژگی و آپشن جالب در خودروهای لوکس + عکس

کابوس ثبت نام در مدارس برای والدین/ جا نداریم؛ بفرمایید غیردولتی

برای رفع موانع کشور راهی جز توجه به آموزش و پرورش و مدرسه نداریم

ظریف : راه حل آبرومندانه برای خروج آمریکا از شرایط فعلی وجود دارد

انگشت ششم مفید است

اکسید نیتروژن چیست و چه تاثیری بر خودروها دارد؟

شرط دانشگاه علامه برای اجرای پروژه های جدید عمرانی

امکان تحریک غیرتهاجمی سلول‌های عصبی در نواحی عمقی مغز

امشب آخرین فرصت انتخاب رشته کنکور ارشد ۹۸/ مهلت تمدید نمی‌شود

تولید ۸ واکسن انسانی و ۱۷ واکسن دامی در کشور/دستیابی به دانش‌ فنی ۳۰ قلم داروی زیستی اقتصادی

همسایه با معرفت + عکس

پخت غذا با شعله کم در پیشگیری از آلزایمر موثر است

مفسد اقتصادی با ریش و بی ریش + عکس

تصویری دلخراش که در فضا مجازی غوغا کرده است + عکس

پرسش مهر روحیه پرسشگری در میان دانش آموزان ایجاد می کند

سیره پژوهی ائمه(ع) باید از سطح اجتماعی به سطح راهبردی ارتقاء یابد

بازی کردن کودکان با یکدیگر، راهی برای تقویت یادگیری زبان

نوزدهمین کنگره ملی پرسش مهر ریاست جمهوری آغاز شد

تصویر پدر هوش مصنوعی بر اسکناس های ۵۰ پوندی جدید

دولت آمریکا ارز مجازی فیس بوک را تهدید امنیت ملی اعلام کرد

قراردادهای دانشگاه با صنعت بیشتر می شود

امکان ترمیم نمرات دروس نهایی برای دیپلمه‌های نظام جدید

آیا لرزش کنکور دامغان، مسئولان را به فکر تدوین آئین‌نامه‌های جدید سوق می‌دهد

کودکان در خواب هم سرطان را تنفس می‌کنند

برگزاری اولین جلسه ستاد مهندسی فرهنگی در روز شنبه به ریاست دکتر جهانگیری/تدوین آیین­ نامه داخلی و اولویت های حوزه فرهنگ؛ اولین دستور ستاد

عشق خودانگار و خداانکار، برای منفعت دنیا خدا را صدا می‌زند

تب کنگو می تواند کُشنده باشد/هشدار به ذبح کنندگان دام

تصویر این کودک در فضای مجازی غوغا به پا کرده +عکس

حمله خرس چوپان بابلی را راهی بیمارستان کرد +عکس

اولین تصویر از نوید محمدزاده در سریال قورباغه +عکس

تصویری جالب از فوتبالیست معروف +عکس

بازیگر سریال خانه به دوش ۱۲ سال قبل +عکس

جشن تولد پسر کارگردان معروف با حضور بازیگران +عکس

سحر قریشی با چادر مشکی در حرم امام رضا (ع) +عکس

مریم معصومی در حرم امام رضا (ع) +عکس

شیرجه گاو به داخل آب +عکس

بوسه فرمانده کل ارتش بر دستان پدر توپخانه ایران +عکس

مسیر تردد مجاز ظریف در نیویورک +عکس

راننده پراید، مردم را زیر گرفت و متواری شد +عکس

تقلید از برنامه عصر جدید باعث کشته شدن پسر ۱۲ ساله شد

صف خواستگاران صوری را ببینید! +عکس

ویلموتس سکونشین شد! +عکس

دلار هزار تومان می‌شود؟ +عکس

10 خودروی هیبریدی برتر سال 2019 را بشناسید + عکس

نمایی زیبا از دماوند + عکس

پذیرش دانشجوی دکترای پرستاری از مهر ماه در علوم پزشکی لرستان

درآمد اپ استور و گوگل پلی به ۳۹.۷ میلیارد دلار رسید

موبایل جدید سامسونگ با نمایشگر جمع شونده

علاقه‌مندی کره جنوبی برای همکاری علمی با ایران

ماده تاریک سبک‌تر و فرارتر از تصور ماست

درمان سرطان سینه با کمک دی‌اکسید کربن!

حشره بخورید تا سرطان نگیرید!

کاهش ۱۰۰ هزار تومانی قیمت سکه +جزئیات

نمایی زیبا و دیدنی از دماوند +عکس

صف خرید بلیط شهر موش‌ها سال ۶۴ +عکس

حتی یک لیوان چای شیرین شما را مبتلا به «سرطان» می‌کند

ابلاغ دستورالعمل جامع کرامت در دستگاه قضائی

پُرش کن می‌خوایم بریم دور دور + عکس

پیشنهادی برای ثبت کمک دانش‌آموزان به مناطق سیل‌زده در کتب درسی

صدای پای یک شبکه اجتماعی جدید به گوش می‌رسد

کاربر عربستانی: ایرانی‌ها پول ته‌دیگ ندارند! +عکس

حمید گودرزی برای دومین بار ازدواج کرد +عکس

محمد واقعی سریال گاندو را بشناسید+ عکس

بچه‌دارها آماده افزایش قیمت باشند! +عکس

دلار هزار تومان می‌شود؟ +عکس

عباس هم رفت! +عکس

امیر قطر در یک رستوران +عکس

درخت در آغوش ترامپ! +عکس

جایگزین گاندو معرفی شد +عکس

کاهش قیمت سکه رکورد شکست +جزئیات

شیرجه گاو به داخل آب +عکس

فیش حقوقی استاد شهریار در سال ۱۳۱۹+عکس

تشکر گلاب آدینه از مهدی هاشمی روی صحنه +عکس

پنج عضو یک خانواده‌ در حادثه رانندگی کشته شدند +عکس

پیشنهاد شبکه ماهواره‌ای به عادل فردوسی‌پور

استقلالی دو آتشه، پرسپولیسی می‌شود! +عکس

پل گیشا در دهه ۶۰ +عکس

چرت زدن رهبر کره شمالی در مراسم رسمی سوژه شد +عکس

اطلاعیه جالب دست فروش بامعرفت +عکس

این تابلوهای خاص به تهران می‌آیند + عکس

شکاف طبقاتی به جامعه مرغ‌ها رسید! +عکس

راننده پراید، مردم را زیر گرفت و متواری شد +عکس

شنا کردن در حوضچه پر از جلبک +عکس

کرایه برای سالمندان رایگان + عکس

نمایی زیبا از خیابان ساحلی بندرعباس +عکس

پاسخ عادل فردوسی‌پور به شایعه پیشنهاد شبکه ماهواره‌ای

برج دمشق در آتش سوخت +عکس

برانکو در حال خاموش کردن آتش پرسپولیس! +عکس

راننده تاکسی‌ای که می‌خواهد همه بخندند + عکس

نمایی زیبا از دماوند + عکس