به گزارش ثریا متن زیر یادداشتی است از شمسالملوک مصطفوی دانشیار فلسفه و مدیر گروه تخصصی فلسفه هنرِ فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران که در ادامه از نظر شما میگذرد:
امروز در وضعیت جدیدی که بهواسطه غلبه نوعی جدید از ویروس کرونا برای نوع بشر رقم خورده است، پرسشهای بنیادین فراوانی در حوزههای مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و… درباره حال و آینده جوامع انسانی مطرح است که هر یک ناظر به وجهی از وجوه متعدد تأثیر این بحران خانمانبرانداز است؛ پرسشهایی مانند اینکه چگونه میتوان از فقر روبهافزایش قشرهای پایین و متوسط، بهخصوص در جوامع کمدرآمد جلوگیری کرد و چه تدابیری میتوان اندیشید که در وضعیت جدید، ضمن پاسداری و حفظ سلامت مردم، از فروپاشی اقتصاد جلوگیری شود؟ نحوه تعامل دولتملتها و نیز دولتها با یکدیگر، در جهان پساکرونایی، بر چه اساس و اصول تازهای سامان خواهد یافت؟ چه راهکارهایی برای مواجهه با بحرانهای روحی و روانی ناشی از هراس کرونا، در میان قشرهای فراوانی از مردم میتوان اندیشید؟ جهان پساکرونایی با چه مشکلات و چالشهای جدیدی در حوزههای مختلف زیست انسانی روبهرو خواهد بود و برای حل آنها چه راهکارهایی وجود دارد؟
از دید نگارنده یکی از مهمترین پرسشهایی که پاسخ به آن میتواند به رویارویی توأم با آرامش، با این پدیده مهلک یاری رساند و از آسیبهای روحی و روانی ناشی از هراس از مرگ به مقداری قابلتوجه جلوگیری کند، پرسش از «معنای زندگی» است.
بحث از معنای زندگی مسبوق به سابقهای طولانی است. میتوان در آرای بزرگترین فیلسوفان یونان یعنی افلاطون و ارسطو ردپای این موضوع را پیگرفت. افلاطون کسب فضائل و تحصیل «غایت خیر» را، که از طریق زندگی فلسفی ممکن میشود، به معناداری زندگی پیوند میزند.
نزد ارسطو که دانش عملی ذاتاً متضمن نوعی از شناخت است، معنای زندگی، در طریق رسیدن به فضیلت اخلاقی و در نتیجه نیل به ائودایمونیا یعنی سعادت و کامروایی نهفته است.
در جهان معاصر نیز این پرسش بارها و بارها و به اَشکال مختلف مطرح شده است. وقتی کافکا فوریترین وظیفه فلسفه را تأمل در پرسش از خودکشی میداند، دقیقاً به ضرورت ارائه پاسخی قانعکننده به پرسش از معنای زندگی اشاره میکند؛ زیرا احساس بیمعنایی، احساس پوچی را به دنبال دارد و خودکشی نیز پیامد همین پوچی است و لذا پرسش از معنای زندگی، یعنی اینکه آیا زندگی ارزش زیستن دارد، یکی از مهمترین پرسشهای فلسفی به حساب میآید.
کسانی مانند تیلور نیز معتقدند ملال انسان معاصر ناشی از بیمعنایی زندگی است و در نوعی از زندگی که صرفاً بر مبنای لذتبردن هرچهبیشتر شخص استوار شده است، ریشه دارد.
متفکران بسیاری با گرایشهای فکری بعضاً متعارض، به این پرسش اندیشیدهاند و پاسخهایی دادهاند. عدهای مانند سارتر که جهان را فاقد معنا میداند، در پی جعل معنا برای زندگی برآمدند و بعضی مانند کرکگور معنای زندگی را با ویژگیهایی مانند فردانیت و ترس آگاهی، که ویژگیهای انسان اصیل است، پیوند زدند.
اما در این میان دیدگاههای دینمدار و معنویتگرا، با دعوت از مردم به تفکر درباره چگونگی و چرایی آفرینش عالم و هدفمندی خلقت انسان و نیز پیوند حیات دینی و معنوی به رستگاری غایی، بر معناداری زندگی بهعنوان حقیقتی ذاتی در بطن هستی آدمی، تأکید میکنند و حضور خداوند را بهعنوان «منشأ معنا» و جهتدهنده به زندگی انسان و نیز پشتیبان و حامی و دوست آدمی و رهاننده او از ترسهای فرارو و انگیزه اَعمال و رفتارهای نیک میدانند.
به گفته تولستوی وقتی زندگی انسان به چیزی بزرگتر و مهمتر از خودش یعنی خدا مرتبط شود، آدمی میتواند از وحشت عمیقش خارج شود.
در متون عرفانی نیز عشق به خداوند بهعنوان مبدأ و منشأ همه زیباییها و نیکیها، که بهصورت عشق به مخلوقات تجلی میکند، معنابخش به زندگی است.
جایی که سعدی میسراید:
به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست
عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
در واقع جهانی در ذات خود معنادار را ترسیم میکند که اعمال آدمی بر مبنای آن با شور و شوقی عاشقانه جهت مییابد. نمونههای بسیاری در ادبیات عارفانه وجود دارد که هر یک میتوانند الهامبخش نوشتارهای متعدد در این زمینه باشند.
اینک که بشر در برابر وضعیت پیچیده ناشی از غلبه بیماری مهلک کرونا قرار گرفته که با یکهتازی بیامان خود و برهمزدن همه مناسبات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، آدمیان را بیمحابا به کام مرگ میفرستد، پدیده هراس از این بیماری که در واقع هراس از مرگ است، در چهرهای مخوف ظاهر شده است و با آشفتهکردن روح و روان قشری عظیم از مردم، زندگی را به نحوی مضاعف به کامشان تلخ کرده است.
به نظر میرسد در این اوضاع بحرانی، طرح دوباره پرسش از معنای زندگی و تلاش برای پیوندزدن زندگی به اهدافی عالی و شریف میتواند تا حدود بسیاری موجب غلبه بر این ترسها شود. نباید فراموش کنیم که تعهد و مسئولیتپذیری و رفتار اخلاقی، امید و آرامش در مواجهه با سختیها و بحرانهای فرارو، از شاخصههای زندگی معنادارند.
وقتی زندگی صرفاً ارضای امیال فردی به حساب نیاید و با هدفی بزرگتر گره بخورد، فرد در هر وضعیتی، ولو سخت و نابهنجار، به دنبال راهی خواهد بود که خود را به آن حقیقت اعلا نزدیک کند و هراس از مرگ جای خود را به انجام وظایف خاصی که بر عهده هر فرد است و نیز گسترش مهر و عشق، بهمنظور نیل به رضایت حق تعالی خواهد داد؛ کمااینکه در همین وضعیت هراسناک و در دل همین اوضاع آشوبناک، افراد، خیریهها، مؤسسات و گروههای مردمی بسیاری هستند که به یاری همنوعان خود میشتابند و در انجام وظایف انسانی خود هر خطری را به جان میخرند.
به جرأت میتوان گفت که معقول زیستن و عاشقانه و دیندارانه و اخلاقی زیستن، که اولی توصیه فلاسفه و دومی روش و منش عرفا و بزرگان دین و اخلاق است، و در واقع همه به ساحت حقیقتی متعالی تعلق دارند و همگی زیستی در ساحت معنا هستند، عبور از هر بحرانی هرچند عمیق و چندلایه، از جمله بحران پیش رو را ممکن میسازند. لذا به نظر میرسد طرح دوباره پرسش از معنای زندگی و آزمون و سنجش پاسخهای ممکن در اوضاع و شرایط کنونی، میتواند به گشودن افقهای نو در مقابل چشمان مردمی که سرگشته به دنبال ملجأ و گریزگاهی برای رهایی از تشویشهای ذهنی و روحی خودند، منجر شود و چه بسا به نحوی فزاینده بر نیستانگاری برخاسته از بیمعنایی زندگی معاصر نیز فایق آید.
منبع: خبرگزاری مهر
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
شرایط ثبتنام پذیرفتهشدگان نوورود شاهد و ایثارگر
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست
همه عمار و مالکاشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد
کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
چرا سهم شیر دانشآموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش میکشد
درخشش دانشآموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیههای متفرقه اطلاعیه داد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.