کد خبر: 68117
ف
سیره امام رضا(ع)؛ الگویی برای برپایی تمدن نوین اسلامی
امام رضا(ع) به ما آموخت که برای برپایی تمدن اسلامی باید فضای باز علمی گشوده شود تا هر کسی بتواند اندیشه خویش را عرضه کند.

به گزارش ثریا زندگی ائمه اطهار (علیهم‌السلام)، دارای ابعاد مختلفی است که کنکاش هر کدام از آنها می‌تواند الگویی مناسب برای زندگی فردی و اجتماعی جویندگان حقیقت باشد، در این میان زندگی امام رضا (علیه‌السلام) به خاطر واقع شده در دوران شکوفایی تمدن اسلامی از اهمیت بیشتری برخوردار است، از این‌رو تلاش می‌کنیم با نگاهی گذرا به زندگی آن حضرت، به مهم‌ترین واقعه زندگی ایشان اشاره کرده و آن را با نگاهی جدید مورد تحلیل قرار دهیم.

امام رضا (علیه‌السلام)، در مدت حیات خویش با سه خلیفه عباسی، هم دوران بوده‌اند که برخورد آن حضرت با هرکدام، بر اساس شرایط خاص آن دوران متفاوت بوده است. در میان این سه خلیفه، هارون الرشید چون دستش به خون حضرت موسی بن جعفر (علیه‌السلام) آلوده شده بود، دیگر تمایلی به برخورد با امام رضا (علیه‌السلام) نداشت، به همین خاطر زمانی که یحی بن خالد که توطئه قتل امام کاظم (علیه‌السلام) را کشیده بود به هارون الرشید گفت، این علیّ فرزند موسی بن جعفر (علیه‌السلام) جانشین پدر شده، و مدّعی امامت است. هارون گفت: آنچه به پدرش کردیم برای ما بس نیست، تو می‌خواهی همه آنان را بکشیم ؟[۱] امین عباسی نیز به خاطر اختلافاتی که با مأمون عباسی داشت، فرصت چندانی پیدا نکرد که با امام رضا (علیه‌السلام) برخورد داشته باشد، اما در این میان، مأمون عباسی، به خاطر خطراتی که از علویان احساس می‌کرد تلاش نمود به هر نحوی که می‌تواند امام رضا (علیه‌السلام) را کنترل کند، از این‌رو تلاش کرد با حیله ولایتعهدی آن حضرت را از مدینه به مرو بیاورد تا هم شورش علویان را خاموش کند و هم آن حضرت را تحت نظر قرار دهد.
حضور امام رضا (علیه‌السلام) در مرو تأثیر زیادی بر جهان اسلام نهاد به گونه‌ای که می‌توان آن را رویدادی بزرگ نه تنها برای جامعه شیعه بلکه برای جهان اسلام نام نهاد، تأثیر حضور امام رضا (علیه‌السلام) در خراسان به قدری زیاد است که می‌توان آن را در تمام برهه‌های تاریخ اسلام مورد کنکاش و تحلیل قرار داد ولی به خاطر محدودیت نوشتاری ما تنها به قسمتی از این واقعه اشاره کرده و آن را مورد تحلیل و واکاوی قرار می‌دهیم.
 
حضور امام رضا (علیه‌السلام) در خراسان همراه بود با تلاش‌های مأمون در جهت پایین آوردن شأن امامت در میان شیعان، به همین خاطر وی تلاش کرد با برپایی مناظرات مختلف از جایگاه آن حضرت بکاهد ولی در این زمینه به موفقیتی دست نیافت، آن گونه که شیخ صدوق در کتاب خویش در این زمینه می‌نویسد: «مأمون اندیشمندان سطح بالای هر فرقه را در مقابل امام قرار می‌داد تا حجت آن حضرت را به وسیله آنان از اعتبار بیندازد و این به جهت حسد او نسبت به امام و منزلت علمی و اجتماعی او بود. اما هیچ کس با آن حضرت روبه رو نمی‌شد جز آن که به فضل او اقرار کرده و به حجتی که از طرف امام علیه او اقامه می‌شود، ملتزم می‌گردید .»[۲] این مناظرات گرچه برخواسته از خباثت باطنی مأمون بود ولی در نهایت آثار زیادی به همراه داشت از جمله اینکه، سبب شیفتگی مردم نسبت به امام شد به همین خاطر مأمون عباسی پس از مدتی با این مناظرات به مخالفت برخواست.
اثر دیگری که بر این مناظرها بار می‌شود، چیزی فراتر از جایگاه امامت بود، بلکه می‌توان آن را بخشی از تأثیرگذاری آن حضرت در تمدن اسلامی آن دوران برشمرد، برای درک صحیح این مطلب لازم است به مقدمه‌ای در این زمینه اشاره کنیم.
هر تمدنی در طول تاریخ برای تشکیل و بقای خویش نیازمند است که برتری آموزه‌ها و افکار خود را در مقابل ملت‌هایی که بر آنها تسلط پیدا کرده است به اثبات برساند و گرنه صرف گسترش نظامی و فتح سرزمین‌ها سبب برپایی یک تمدن در جهان نمی‌شود، همان گونه که حمله مغول‌ها در طول تاریخ بازگو کننده این واقعیت است، در حقیقت پایه‌های یک تمدن بر اساس آموزه‌های آن شکل می‌گیرد و هر چقدر این آموزه‌ها با عقل و فطرت همخوانی بیشتری داشته باشد، پایه‌های یک تمدن مستحکم‌تر بوده و بقا و اثرگذاری بیشتری خواهد داشت، به همین خاطر در طول تاریخ هر سرزمینی که توسط مسلمانان فتح شد و آموزه‌های اصیل اسلامی که از سرچشمه وحی سرمنشأ گرفته بود به مردم این سرزمین رسید، آنها بعد از تمدن اسلامی نیز همچنان بر آموزه‌های اسلام باقی ماند که نمونه آشکار آن را می‌توان در مردم ایران زمین مشاهده که به واسطه حضور امام رضا (علیه‌السلام) با اسلام ناب آشنا شدند، ولی سرزمین‌هایی که آئین تحریف شده اسلام به ایشان رسید و بعد از مدتی که از زیر پرچم اسلام خارج شدن به دوران قبل از خویش بازگشتند که به عنوان نمونه می‌توان از آندلس یاد کرد، که بعد از نیم قرن از حضور اسلام در این سرزمین اکنون آموزه‌ای از اسلام در آن دیده نمی‌شود.
با توجه به این نکته، به این حقیقت راه می‌یابیم که مأمون عباسی ناخواسته با هجرت امام رضا (علیه‌السلام) و برپایی جلسات مناظره، سبب شد که آموزه‌های اصیل اسلام به غیر مسلمانان عرضه شود و سبب کرنش ایشان در مقابل اسلام شود زیرا مرو آن زمان مهد حضور پیروان ادیان و آئین‌های مختلف مانند زرتشت، مسیحیت، یهودیت، مانویان، مزدکیان، بودائیان، ادیان ابتدایی، و ادیان هندی و… بوده است .[۳] و این موضوع در تمدن اسلامی آن دوران تأثیرگذار بود و سبب شد که بزرگان تمدن‌های دیگر در مقابل اسلام سر تسلیم فرود بیاوند.
 
این شیوه امام رضا (علیه‌السلام) در دوران معاصر نیز می‌تواند الگوی خوبی برای جامعه اسلامی باشد زیرا با پیروزی انقلاب و برپایی حکومت اسلام در ایران زمین، یک بار دیگر ندای تشکیل تمدن نوین اسلامی در جهان به صدا در آمد، موضوعی که امام خامنه‌ای در بیانات متعدد خویش به آن اشاره کرده و جامعه را به سوی آن سوق می‌دهد، که به عنوان نمونه می‌توان به این قسمت از سخنان ایشان اشاره کرد که می‌فرمایند: «امروز، وظیفه‌ی امّت اسلامی تنها این نیست که به یادبود ولادت پیغمبر یا بعثت پیغمبر جشن برپا کند؛ این کار کوچک و کمی است نسبت به آنچه وظیفه‌ی او است. دنیای اسلام امروز وظیفه دارد مثل خود اسلام و مثل خود پیغمبر، روحی در این دنیا بدمد، فضای جدیدی ایجاد کند، راه تازه‌ای را باز کند. ما به این پدیده‌ای که در انتظار آن هستیم می‌گوئیم «تمدّن نوین اسلامی». ما باید دنبال تمدّن نوین اسلامی باشیم برای بشریّت؛ این تفاوت اساسی دارد با آنچه قدرتها درباره‌ی بشریّت فکر می‌کنند و عمل می‌کنند؛ این به‌معنای تصرّف سرزمین‌ها نیست؛ این به‌معنای تجاوز به حقوق ملّتها نیست؛ این به‌معنای تحمیل اخلاق و فرهنگ خود بر دیگر ملّتها نیست؛ این به‌معنای عرضه کردن هدیّه‌ی الهی به ملّتها است، تا ملّتها با اختیار خود، با انتخاب خود، با تشخیص خود راه درست را انتخاب کنند .»[۴]
در حقیقت امام رضا (علیه‌السلام) به ما آموخت که برای برپایی تمدن اسلامی باید فضای باز علمی گشوده شود تا هر کسی بتواند اندیشه خویش را عرضه کند [۵] و در میان این تضارب آرا است که حقانیت دستورات اسلام آشکار می‌شود، به همین خاطر مقام معظم رهبری بارها جوامع علمی کشور را به برپایی کرسی‌های آزاد اندیشی دعوت کردند تا عیار اندیشه‌های مختلف در این جلسات آشکار شود.
پی‌نوشت
[۱]. عیون اخبارالرّضا، شیخ صدوق، نشرجهان ،۱۳۷۸ ش، ج ۲، ص ۲۲۶.
[۲]. حیات فکری و سیاسی ائمه، رسول جعفریان، انتشارات انصاریان، قم ،۱۳۸۱ ش، نوبت چاپ ششم‌، به نقل از صدوق در عیون اخبار الرضا، اعلمی، ج ۱، ص ۱۵۲.
[۳]. امام رضا ( ع) در رزمگاه ادیان، سهراب علوی، مسجد جمکران، ۱۳۷۹، ۵۳-۶۸
[۴]. بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی / ۱۳۹۴/۱۰/۰۸
[۵]. در اینجا لازم است به این نکته مهم اشاره کنیم که از دیدگاه اسلام هر کسی می‌تواند هر اندیشه‌ای را که می‌خواهد قبول کند ولی حق تبلیغ آن را در جامعه ندارد، به همین خاطر بحث کرسی‌های آزاد اندیشی مربوط به مراکز علمی است نه در سطح جامعه، که عوام مردم بدون اطلاع حضور دارند.
منبع: خبرگزاری مهر
 

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

تمدید مهلت انتخاب رشته پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵

فرصت مجدد ثبت نام در پذیرش بدون آزمون کاردانی مهارتی ۱۴۰۵ فراهم شد

محتوای دروس معارف دانشگاهی براساس تحولات روز و جنگ‌های اخیر بازنگری می‌شود

نگرشی نو به حفظ قرآن در مدارس، محور چهارمین همایش ایده‌پردازان قرآنی

وطن‌دوستی در نگاه اسلام فضیلت است یا تعصب؟

تصویری از رهبر شهید در مراسم ۳۱۳ هزار نفری جان‌فدایان

حضور نمادین کاروان مراسم عروسی سیریک در رزمایش جان‌فدا

‏ حضور مقتدرانه بانوان کلاه‌کج‌ در رزمایش جان‌فدا

حضور خاخام اعظم جامعه یهودیان ایران در مراسم جان فدا

فراخوان ارسال مقالات به همایش اربعین در مکتب امام شهید

خبرنگار آمریکایی: گازوییل در فلوریدا و تگزاس تمام شده است+عکس

براساس قواعد فقهی تنظیم گری فضای مجازی ضروری است

نرخ اجاره‌بهای خوابگاه‌های دانشجویی در سال جدید اعلام شد+عکس

جانفدایان مسلح به شمشیر و کاتانا

دانشگاه مبعوث رستاخیز دانایی در امتداد غیرت ملی

مدادهایی که بعد از تمام شدن، سبز می‌شوند

ادبیات پایداری روایتی مویرگی از زندگی است

از علیرضا طبایی «باید به آفتاب بگویم»

چه کسی گفته است قهرمان‌ها فقط در خط مقدم ساخته می‌شوند؟

نوجوان را دستِ کدام کتاب بسپاریم؟

غذا چگونه جایگاه اجتماعی و منزلت افراد را شکل می‌دهد؟

روایت رادیو تهران از دفاع مقدس؛ از مادران جنگ تا بدرقه فرزندان شهدا

حمایت از فلسطین باعث حذف رپر مشهور شد

فیلم ۱۰۰ جشنواره ایده‌هاست، روایت فیلمسازان جوان از جنگ در بستر زندگی

معرفی بهترین برنامه‌های تلویزیونی ۲۰۲۶؛ «خلیج بیوه» ۱۴ جایزه امی برد

سیامک صفری: ظرفیت بازگشت به سریال‌های نوستالژیک اضافه می‌شود

سامانه «سادان» برای ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود راه‌اندازی می‌شود

آزمون عملی علوم ورزشی در ۲۶ حوزه کشور کلید خورد

بیش از ۱۰۰ میلیارد دقیقه مکالمه و ۸۶ میلیارد پیامک تنها در ۳ ماه

شناسایی خشکیدگی درختان جنگلی با هوش مصنوعی

روند پرداخت یارانه‌های تغذیه دانشجویان بدون تغییر ماند

بیل گیتس: همه دولت های جهان عقب تر از هوش مصنوعی هستند

نتایج نهایی ۵ آزمون گروه علوم پزشکی منتشر شد

دانشگاه صنعتی امیرکبیر به‌دنبال جذب دانش‌آموزان مستعد کشورهای همسایه

شبکه شعب خودرو۴۵ به ۷۸ شعبه رسید

هلیا امامی: دوست داشتم از کلیشه دختر مثبت فاصله بگیرم

لباس مدرسه فقط فرم نیست، کودک باید آن را دوست داشته باشد

به مناسبت روز سینما: روزی که دوربین شهید آوینی روایتگر جنگ شد

کتاب عروس بی نشان ها: قرار بود یک عمر کنار هم باشند، اما جنگ مهلتشان نداد

حق کودک بر حریم خصوصی؛ چالشی برای فرهنگ دیجیتال ایران

نشر در لهستان؛ انتشار بیش از ۳۱هزار عنوان کتاب در سال ۲۰۲۵

نشان درجه یک هنری به این کارگردان اهدا شد: علیرضا داوودنژاد بدترین فیلمش هم «سینما» است

افزایش پذیرش دانشجو معلم تا سه برابر ظرفیت

۹۵ درصد مدارس کشور آماده بازگشایی هستند

ارزیابی سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوآموز در برنامه سنجش

مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵ تمدید شد

تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵

پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی

بزرگ‌ترین رقابت دانش‌آموزی در حوزه کوانتوم و لیزر برگزار شد

شرکت انگلیسی داده‌های مشتریانش را به هکرها داد

مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد

حمله ایران معماری هوش مصنوعی امارات را تغییر داد؛ فرار داده‌ها به کوه

چالش‌های مصوبه اخیر «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» از منظر حقوقی

مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند

قالیباف قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را ابلاغ کرد

سهمیه ویژه کنکور برای آسیب‌دیدگان جنگ نیازمند بازنگری است

پارادوکس رفاه و رضایت؛ چرا مدرنیته ما را شادتر نکرد؟

پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰

عالمی که علم و مبارزه را به سنگر امامت جمعه پیوند زد

نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی

نسل امروز بی اراده‌تر از نسل قبل است؟

از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوه‌ای از حرم بانوی کرامت

حجت‌الاسلام قمی: مردم نمی‌گذارند قیمت پایان جنگ، فروختن عزت ایران باشد

جزئیات برگزاری بیستمین آزمون سراسری قرآن و عترت

خیابان و زندگی؛ واکاوی نقش زنان در پایداری اجتماعات شبانه

«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج

چرا عرفان‌های نوپدید برای جوان امروز جذاب‌اند؟

نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال

شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد

دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) موقتا تغییر نمی‌کند؛ آغاز ایمن‌سازی

«اسکورت» بر صدر فروش روزانه نشست؛ استقبال از آزادی زنان زندانی

حسین علیزاده مهمان «هم‌کلام» می‌شود

بازی «بوم‌بوم» با حضور خانواده شهید طهرانی‌مقدم رونمایی شد

«ململ» مهمان نمایشگاه ایران نوشت شد

محرابی که منافقین را به وحشت انداخت؛ چرا مدنی باید ترور می‌شد؟

اپل به جمع تولید کنندگان موبایل تاشو پیوست

رئیس دانشگاه تهران: برای مقابله با تحریم‌های علمی برنامه‌ریزی می‌کنیم

روحانیِ پیونددهنده دین و آزادی

توصیه پذیرفته شدگان تیزهوشان، کدام آموزشگاه است؟!

برگزیدگان ‌بیستمین جشنواره ملی شیخ بهایی معرفی و تقدیر شدند

سهمیه ویژه کنکور برای آسیب‌دیدگان جنگ نیازمند بازنگری است

مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری پزشکی مجدد تمدید شد

تمدید مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی ویژه مهارتی سال ۱۴۰۵

نتایج نهایی ۵ آزمون گروه علوم پزشکی منتشر شد

مهلت ثبت نام پذیرش بدون آزمون کاردانی به کارشناسی ۱۴۰۵ تمدید شد

افزایش پذیرش دانشجو معلم تا سه برابر ظرفیت

پایان نخستین دوره پسادکتری علوم ورزشی امیرکبیر با محوریت هوش مصنوعی

دانشگاه صنعتی امیرکبیر به‌دنبال جذب دانش‌آموزان مستعد کشورهای همسایه

نشان درجه یک هنری به این کارگردان اهدا شد: علیرضا داوودنژاد بدترین فیلمش هم «سینما» است

بزرگ‌ترین رقابت دانش‌آموزی در حوزه کوانتوم و لیزر برگزار شد

مدیران ارشد هوش مصنوعی خواستار کندتر شدن پیشرفت آن شدند

چالش‌های مصوبه اخیر «ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی» از منظر حقوقی

شرکت انگلیسی داده‌های مشتریانش را به هکرها داد

قالیباف قانون ملی توسعه هوش مصنوعی را ابلاغ کرد

هلیا امامی: دوست داشتم از کلیشه دختر مثبت فاصله بگیرم

به مناسبت روز سینما: روزی که دوربین شهید آوینی روایتگر جنگ شد

نشر در لهستان؛ انتشار بیش از ۳۱هزار عنوان کتاب در سال ۲۰۲۵

از تربت ۱۷ کیلویی تا یک میلیون سند تاریخی، جلوه‌ای از حرم بانوی کرامت

شبکه شعب خودرو۴۵ به ۷۸ شعبه رسید

حمله ایران معماری هوش مصنوعی امارات را تغییر داد؛ فرار داده‌ها به کوه

حق کودک بر حریم خصوصی؛ چالشی برای فرهنگ دیجیتال ایران

«دهکده سلامت» یادگار یک خیر بزرگ برای بیماران صعب العلاج

نگاهی به سریال «دیوار دفاعی»؛ ملی شدن صنعت نفت با چاشنی فوتبال

ارزیابی سالانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار نوآموز در برنامه سنجش

۹۵ درصد مدارس کشور آماده بازگشایی هستند

نسل امروز بی اراده‌تر از نسل قبل است؟

شعری از نظامی گنجوی موضوع یک انیمیشن کوتاه شد

شناسایی خشکیدگی درختان جنگلی با هوش مصنوعی

پیوند عرفان کلاسیک با زیست انسان معاصر در شرح فتوحات مکیه باب ۵۶۰

نظریات و رویکردهای اسلامی در خصوص مددکاری اجتماعی