کد خبر: 68117
ف
سیره امام رضا(ع)؛ الگویی برای برپایی تمدن نوین اسلامی
امام رضا(ع) به ما آموخت که برای برپایی تمدن اسلامی باید فضای باز علمی گشوده شود تا هر کسی بتواند اندیشه خویش را عرضه کند.

به گزارش ثریا زندگی ائمه اطهار (علیهم‌السلام)، دارای ابعاد مختلفی است که کنکاش هر کدام از آنها می‌تواند الگویی مناسب برای زندگی فردی و اجتماعی جویندگان حقیقت باشد، در این میان زندگی امام رضا (علیه‌السلام) به خاطر واقع شده در دوران شکوفایی تمدن اسلامی از اهمیت بیشتری برخوردار است، از این‌رو تلاش می‌کنیم با نگاهی گذرا به زندگی آن حضرت، به مهم‌ترین واقعه زندگی ایشان اشاره کرده و آن را با نگاهی جدید مورد تحلیل قرار دهیم.

امام رضا (علیه‌السلام)، در مدت حیات خویش با سه خلیفه عباسی، هم دوران بوده‌اند که برخورد آن حضرت با هرکدام، بر اساس شرایط خاص آن دوران متفاوت بوده است. در میان این سه خلیفه، هارون الرشید چون دستش به خون حضرت موسی بن جعفر (علیه‌السلام) آلوده شده بود، دیگر تمایلی به برخورد با امام رضا (علیه‌السلام) نداشت، به همین خاطر زمانی که یحی بن خالد که توطئه قتل امام کاظم (علیه‌السلام) را کشیده بود به هارون الرشید گفت، این علیّ فرزند موسی بن جعفر (علیه‌السلام) جانشین پدر شده، و مدّعی امامت است. هارون گفت: آنچه به پدرش کردیم برای ما بس نیست، تو می‌خواهی همه آنان را بکشیم ؟[۱] امین عباسی نیز به خاطر اختلافاتی که با مأمون عباسی داشت، فرصت چندانی پیدا نکرد که با امام رضا (علیه‌السلام) برخورد داشته باشد، اما در این میان، مأمون عباسی، به خاطر خطراتی که از علویان احساس می‌کرد تلاش نمود به هر نحوی که می‌تواند امام رضا (علیه‌السلام) را کنترل کند، از این‌رو تلاش کرد با حیله ولایتعهدی آن حضرت را از مدینه به مرو بیاورد تا هم شورش علویان را خاموش کند و هم آن حضرت را تحت نظر قرار دهد.
حضور امام رضا (علیه‌السلام) در مرو تأثیر زیادی بر جهان اسلام نهاد به گونه‌ای که می‌توان آن را رویدادی بزرگ نه تنها برای جامعه شیعه بلکه برای جهان اسلام نام نهاد، تأثیر حضور امام رضا (علیه‌السلام) در خراسان به قدری زیاد است که می‌توان آن را در تمام برهه‌های تاریخ اسلام مورد کنکاش و تحلیل قرار داد ولی به خاطر محدودیت نوشتاری ما تنها به قسمتی از این واقعه اشاره کرده و آن را مورد تحلیل و واکاوی قرار می‌دهیم.
 
حضور امام رضا (علیه‌السلام) در خراسان همراه بود با تلاش‌های مأمون در جهت پایین آوردن شأن امامت در میان شیعان، به همین خاطر وی تلاش کرد با برپایی مناظرات مختلف از جایگاه آن حضرت بکاهد ولی در این زمینه به موفقیتی دست نیافت، آن گونه که شیخ صدوق در کتاب خویش در این زمینه می‌نویسد: «مأمون اندیشمندان سطح بالای هر فرقه را در مقابل امام قرار می‌داد تا حجت آن حضرت را به وسیله آنان از اعتبار بیندازد و این به جهت حسد او نسبت به امام و منزلت علمی و اجتماعی او بود. اما هیچ کس با آن حضرت روبه رو نمی‌شد جز آن که به فضل او اقرار کرده و به حجتی که از طرف امام علیه او اقامه می‌شود، ملتزم می‌گردید .»[۲] این مناظرات گرچه برخواسته از خباثت باطنی مأمون بود ولی در نهایت آثار زیادی به همراه داشت از جمله اینکه، سبب شیفتگی مردم نسبت به امام شد به همین خاطر مأمون عباسی پس از مدتی با این مناظرات به مخالفت برخواست.
اثر دیگری که بر این مناظرها بار می‌شود، چیزی فراتر از جایگاه امامت بود، بلکه می‌توان آن را بخشی از تأثیرگذاری آن حضرت در تمدن اسلامی آن دوران برشمرد، برای درک صحیح این مطلب لازم است به مقدمه‌ای در این زمینه اشاره کنیم.
هر تمدنی در طول تاریخ برای تشکیل و بقای خویش نیازمند است که برتری آموزه‌ها و افکار خود را در مقابل ملت‌هایی که بر آنها تسلط پیدا کرده است به اثبات برساند و گرنه صرف گسترش نظامی و فتح سرزمین‌ها سبب برپایی یک تمدن در جهان نمی‌شود، همان گونه که حمله مغول‌ها در طول تاریخ بازگو کننده این واقعیت است، در حقیقت پایه‌های یک تمدن بر اساس آموزه‌های آن شکل می‌گیرد و هر چقدر این آموزه‌ها با عقل و فطرت همخوانی بیشتری داشته باشد، پایه‌های یک تمدن مستحکم‌تر بوده و بقا و اثرگذاری بیشتری خواهد داشت، به همین خاطر در طول تاریخ هر سرزمینی که توسط مسلمانان فتح شد و آموزه‌های اصیل اسلامی که از سرچشمه وحی سرمنشأ گرفته بود به مردم این سرزمین رسید، آنها بعد از تمدن اسلامی نیز همچنان بر آموزه‌های اسلام باقی ماند که نمونه آشکار آن را می‌توان در مردم ایران زمین مشاهده که به واسطه حضور امام رضا (علیه‌السلام) با اسلام ناب آشنا شدند، ولی سرزمین‌هایی که آئین تحریف شده اسلام به ایشان رسید و بعد از مدتی که از زیر پرچم اسلام خارج شدن به دوران قبل از خویش بازگشتند که به عنوان نمونه می‌توان از آندلس یاد کرد، که بعد از نیم قرن از حضور اسلام در این سرزمین اکنون آموزه‌ای از اسلام در آن دیده نمی‌شود.
با توجه به این نکته، به این حقیقت راه می‌یابیم که مأمون عباسی ناخواسته با هجرت امام رضا (علیه‌السلام) و برپایی جلسات مناظره، سبب شد که آموزه‌های اصیل اسلام به غیر مسلمانان عرضه شود و سبب کرنش ایشان در مقابل اسلام شود زیرا مرو آن زمان مهد حضور پیروان ادیان و آئین‌های مختلف مانند زرتشت، مسیحیت، یهودیت، مانویان، مزدکیان، بودائیان، ادیان ابتدایی، و ادیان هندی و… بوده است .[۳] و این موضوع در تمدن اسلامی آن دوران تأثیرگذار بود و سبب شد که بزرگان تمدن‌های دیگر در مقابل اسلام سر تسلیم فرود بیاوند.
 
این شیوه امام رضا (علیه‌السلام) در دوران معاصر نیز می‌تواند الگوی خوبی برای جامعه اسلامی باشد زیرا با پیروزی انقلاب و برپایی حکومت اسلام در ایران زمین، یک بار دیگر ندای تشکیل تمدن نوین اسلامی در جهان به صدا در آمد، موضوعی که امام خامنه‌ای در بیانات متعدد خویش به آن اشاره کرده و جامعه را به سوی آن سوق می‌دهد، که به عنوان نمونه می‌توان به این قسمت از سخنان ایشان اشاره کرد که می‌فرمایند: «امروز، وظیفه‌ی امّت اسلامی تنها این نیست که به یادبود ولادت پیغمبر یا بعثت پیغمبر جشن برپا کند؛ این کار کوچک و کمی است نسبت به آنچه وظیفه‌ی او است. دنیای اسلام امروز وظیفه دارد مثل خود اسلام و مثل خود پیغمبر، روحی در این دنیا بدمد، فضای جدیدی ایجاد کند، راه تازه‌ای را باز کند. ما به این پدیده‌ای که در انتظار آن هستیم می‌گوئیم «تمدّن نوین اسلامی». ما باید دنبال تمدّن نوین اسلامی باشیم برای بشریّت؛ این تفاوت اساسی دارد با آنچه قدرتها درباره‌ی بشریّت فکر می‌کنند و عمل می‌کنند؛ این به‌معنای تصرّف سرزمین‌ها نیست؛ این به‌معنای تجاوز به حقوق ملّتها نیست؛ این به‌معنای تحمیل اخلاق و فرهنگ خود بر دیگر ملّتها نیست؛ این به‌معنای عرضه کردن هدیّه‌ی الهی به ملّتها است، تا ملّتها با اختیار خود، با انتخاب خود، با تشخیص خود راه درست را انتخاب کنند .»[۴]
در حقیقت امام رضا (علیه‌السلام) به ما آموخت که برای برپایی تمدن اسلامی باید فضای باز علمی گشوده شود تا هر کسی بتواند اندیشه خویش را عرضه کند [۵] و در میان این تضارب آرا است که حقانیت دستورات اسلام آشکار می‌شود، به همین خاطر مقام معظم رهبری بارها جوامع علمی کشور را به برپایی کرسی‌های آزاد اندیشی دعوت کردند تا عیار اندیشه‌های مختلف در این جلسات آشکار شود.
پی‌نوشت
[۱]. عیون اخبارالرّضا، شیخ صدوق، نشرجهان ،۱۳۷۸ ش، ج ۲، ص ۲۲۶.
[۲]. حیات فکری و سیاسی ائمه، رسول جعفریان، انتشارات انصاریان، قم ،۱۳۸۱ ش، نوبت چاپ ششم‌، به نقل از صدوق در عیون اخبار الرضا، اعلمی، ج ۱، ص ۱۵۲.
[۳]. امام رضا ( ع) در رزمگاه ادیان، سهراب علوی، مسجد جمکران، ۱۳۷۹، ۵۳-۶۸
[۴]. بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی / ۱۳۹۴/۱۰/۰۸
[۵]. در اینجا لازم است به این نکته مهم اشاره کنیم که از دیدگاه اسلام هر کسی می‌تواند هر اندیشه‌ای را که می‌خواهد قبول کند ولی حق تبلیغ آن را در جامعه ندارد، به همین خاطر بحث کرسی‌های آزاد اندیشی مربوط به مراکز علمی است نه در سطح جامعه، که عوام مردم بدون اطلاع حضور دارند.
منبع: خبرگزاری مهر
 

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

تصویری از کلاهک خیبرشکن و فتاح سوار بر بوستر حاج قاسم

درخواست برای تفکیک زمان پذیرش رشته‌های بدون آزمون

زائران با سامانه هوشمند «هم موکب» دغدغه اسکان ندارند

راه‌اندازی «بازوی طریق» سامانه هوشمند خدمات‌ به زائران اربعین

مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است

مفاهیم نهج‌البلاغه را در پیاده‌روی اربعین ترویج کنیم

چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند زائر اباعبدالله هستند؟

مایک لی بازنشسته می‌شود؛ بیماری نمی‌گذارد فیلم بسازم

خنیاگران خیام با «مهرگان» آمدند؛ شنیدن ظرافت‌های موسیقی خراسان

«خورشید اربعین» در رادیو ورزش؛ همراهی با زائران در حماسه استقامت

آیین‌نامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد

سهم دانشجو از نرخ غذای دانشجویی مشخص شد

پیش ثبت‌نام ۸۱۰ هزار دانش‌آموز پایه هفتم

آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمت‌رسانی به زائران اربعین است

روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز می‌کنند در کتاب «شاه است حسین»

پرچم‌هایی در پیاده روی اربعین که هنوز خون را به یاد دارند

تصویر کمتر دیده شده از آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در نماز جمعه نصر

چالش‌های عکاسی طبیعت چیست؟ سید صابر امامی پاسخ می‌دهد

جزئیات شرکت در آزمون های دانشنامه و گواهینامه فوق تخصصی پزشکی تعیین شد

اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت

آلبوم جدید خواننده پاپ در راه است

اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان

جزئیات آزمون‌های دانشنامه و گواهینامه تخصصی پزشکی را اینجا بخوانید

اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ

۱۳۰ هزار فعالیت انجمن‌های علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند

دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مسیر شغلی خود را طراحی می‌کنند

مدیر ارشد اوپن ای آی به این شبکه اجتماعی معتاد شده بود

متا تحقیق درباره خطرات اینستاگرام برای نوجوانان را نادیده گرفت

پرتاب ۵ هزار ماهواره آمازون برای بهبود کیفیت اینترنت در جهان

تسهیلات ویژه دانشگاه آزاد برای اربعین امسال/ استقرار مواکب در ۵ مرز کشور

ثبت نام جذب دانش‌آموختگان دکتری در دانشگاه‌ها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود

مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند

«مردم نمایی» روایتی دیگر از ماجرای نیما تکیدو

حاج حسین ملک دارایی‌های فناپذیر را به میراثی تمدنی تبدیل کرد

پناهیان: بزرگ‌ترین تشییع‌های تاریخ مربوط به امامین انقلاب است

جستجوی حقیقت در مه‌آلودگی ابطال‌پذیری پوپر/سطحی‌نگری در علوم انسانی

جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد

قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود

خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد

رشد استقبال از آزمون دستیاری در سال‌های اخیر

‏ تصویری از تابوت استاد مرحوم اکبر عبدی

پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع

فانتزی‌ که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران

رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند

بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟

حافظه مکتوب ایران چگونه زنده می‌ماند؟

بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در فضای مجازی

صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد

تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق

رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند

ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد

خونخواهی رهبر شهید ادامه یک مطالبه تاریخی است؛ انتقام با بیشترین ضربه

اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵

خالق فیلم معروف «ماسک» از دنیا رفت؛ جیم کری از همکاری با وی تشکر کرد

خداحافظ آقای عبدی؛ دلمان برایتان تنگ می‌شود

اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور

وزیر آموزش و پرورش: کنکور به موقع برگزار می‌شود

کشف آنزیمی که می‌تواند پیری را معکوس کند

چت جی پی تی در سراسر جهان مختل شد

ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد

کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر می‌شود

اتحادیه اروپا گوگل را ۸۹۰ میلیون یورو جریمه کرد

سیزدهمین پرتاب استارشیپ موفقیت آمیز بود

رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد

آغاز همکاری مشترک برای تدوین سند ملی صلاحیت حرفه‌ای ICT

۳۵۰ پرونده دانشگاه پیام‌نور در دیوان عدالت اداری بررسی شد

ضرورت تدوین استانداردهای تازه برای خدمات پزشکی پیشرفته

تصمیم‌گیری درباره حضوری شدن دوره کارشناسی با شورای عالی امنیت ملی است

عزای عمومی برای مردی که خاطره‌ مشترک میلیون‌ها ایرانی بود

مرحله غیرمتمرکز المپیاد علمی دانشجویی کشور برگزار شد

آغاز حضوری سال تحصیلی جدید/آمادگی دانشگاه‌ها برای سناریوهای مختلف

معیارهای جدید هم‌ترازی رشته‌های دانشگاهی برای استخدام ابلاغ شد

پشتیبانی دکترتو تهران چگونه است؟

رقابت ۱۷ هزار داوطلب در پنجاه و سومین دوره آزمون دستیاری پزشکی آغاز شد

تصویری از ابابیل ۳ در آسمان کویت

امنیت ایران با صلح تحمیلی معامله‌ پذیر نیست

فروش بدون کارمزد خودرو در استان‌های درگیر جنگ

کشف یک مولکول ناشناخته روی قمر زحل و پلوتو که دانشمندان توضیحی برای آن ندارند

جزئیات ترم تابستانی دانشگاه خوارزمی اعلام شد

دانشگاه صنعتی امیرکبیر در جایگاه سوم رتبه بندی بنیاد ملی نخبگان

رشد استقبال از آزمون دستیاری در سال‌های اخیر

رهبر شهید بیش از حوزویان با نخبگان دانشگاهی دیدار داشتند

کلید اولیه آزمون دستیاری پزشکی امروز منتشر می‌شود

جزئیات برگزاری مصاحبه مجازی متأخرین دکتری ۱۴۰۵ دانشگاه آزاد اعلام شد

ثبت نام دانش آموختگان خارج از کشور در آزمون پیش کارورزی پزشکی آغاز شد

ثبت نام جذب دانش‌آموختگان دکتری در دانشگاه‌ها آغاز شد؛ ۲ شرط اصلی برای ورود

تصویری از برخاستن ستون دود در اربیل عراق

آیین‌نامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد

فانتزی‌ که به شاهنامه تکیه زده است/ احیای حماسه در ادبیات فانتزی ایران

اعزام ۴۷۴ معلم برگزیده به مدارس خارج از کشور

قیمت سامسونگ گلکسی و زد فولد گران می شود

حافظه مکتوب ایران چگونه زنده می‌ماند؟

صفحه رسمی سفارت آلمان در تهران شایعات تخلیه کارکنان این نمایندگی دیپلماتیک را تکذیب کرد

رمان دینی باید افراد معاند و خاکستری را هم پای کتاب بنشاند

پارادوکس در وقف، سودجویی ناشر و موزّع

اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت

بعد از انفجار پیجرها، زندگی چگونه ادامه پیدا کرد؟

کشف آنزیمی که می‌تواند پیری را معکوس کند

مشاور شورای آموزش پزشکی: ۲ متخلف آزمون دستیاری به مقامات قضایی تحویل داده شدند

تسهیلات ویژه دانشگاه آزاد برای اربعین امسال/ استقرار مواکب در ۵ مرز کشور

خبر مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای برخورد با بلاگرها تکذیب شد

اعلام دستمزد طراحان صحنه و لباس تئاتر در سال ۱۴۰۵

آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمت‌رسانی به زائران اربعین است

اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان

تصویر کمتر دیده شده از آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در نماز جمعه نصر

روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز می‌کنند در کتاب «شاه است حسین»

ترامپ انتقام جریمه گوگل را از اروپا می گیرد

بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی در فضای مجازی

رویداد «معماری نوین حکمرانی علم و فناوری کشور» آغاز بکار کرد

اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ