کد خبر: 68117
ف
سیره امام رضا(ع)؛ الگویی برای برپایی تمدن نوین اسلامی
امام رضا(ع) به ما آموخت که برای برپایی تمدن اسلامی باید فضای باز علمی گشوده شود تا هر کسی بتواند اندیشه خویش را عرضه کند.

به گزارش ثریا زندگی ائمه اطهار (علیهم‌السلام)، دارای ابعاد مختلفی است که کنکاش هر کدام از آنها می‌تواند الگویی مناسب برای زندگی فردی و اجتماعی جویندگان حقیقت باشد، در این میان زندگی امام رضا (علیه‌السلام) به خاطر واقع شده در دوران شکوفایی تمدن اسلامی از اهمیت بیشتری برخوردار است، از این‌رو تلاش می‌کنیم با نگاهی گذرا به زندگی آن حضرت، به مهم‌ترین واقعه زندگی ایشان اشاره کرده و آن را با نگاهی جدید مورد تحلیل قرار دهیم.

امام رضا (علیه‌السلام)، در مدت حیات خویش با سه خلیفه عباسی، هم دوران بوده‌اند که برخورد آن حضرت با هرکدام، بر اساس شرایط خاص آن دوران متفاوت بوده است. در میان این سه خلیفه، هارون الرشید چون دستش به خون حضرت موسی بن جعفر (علیه‌السلام) آلوده شده بود، دیگر تمایلی به برخورد با امام رضا (علیه‌السلام) نداشت، به همین خاطر زمانی که یحی بن خالد که توطئه قتل امام کاظم (علیه‌السلام) را کشیده بود به هارون الرشید گفت، این علیّ فرزند موسی بن جعفر (علیه‌السلام) جانشین پدر شده، و مدّعی امامت است. هارون گفت: آنچه به پدرش کردیم برای ما بس نیست، تو می‌خواهی همه آنان را بکشیم ؟[۱] امین عباسی نیز به خاطر اختلافاتی که با مأمون عباسی داشت، فرصت چندانی پیدا نکرد که با امام رضا (علیه‌السلام) برخورد داشته باشد، اما در این میان، مأمون عباسی، به خاطر خطراتی که از علویان احساس می‌کرد تلاش نمود به هر نحوی که می‌تواند امام رضا (علیه‌السلام) را کنترل کند، از این‌رو تلاش کرد با حیله ولایتعهدی آن حضرت را از مدینه به مرو بیاورد تا هم شورش علویان را خاموش کند و هم آن حضرت را تحت نظر قرار دهد.
حضور امام رضا (علیه‌السلام) در مرو تأثیر زیادی بر جهان اسلام نهاد به گونه‌ای که می‌توان آن را رویدادی بزرگ نه تنها برای جامعه شیعه بلکه برای جهان اسلام نام نهاد، تأثیر حضور امام رضا (علیه‌السلام) در خراسان به قدری زیاد است که می‌توان آن را در تمام برهه‌های تاریخ اسلام مورد کنکاش و تحلیل قرار داد ولی به خاطر محدودیت نوشتاری ما تنها به قسمتی از این واقعه اشاره کرده و آن را مورد تحلیل و واکاوی قرار می‌دهیم.
 
حضور امام رضا (علیه‌السلام) در خراسان همراه بود با تلاش‌های مأمون در جهت پایین آوردن شأن امامت در میان شیعان، به همین خاطر وی تلاش کرد با برپایی مناظرات مختلف از جایگاه آن حضرت بکاهد ولی در این زمینه به موفقیتی دست نیافت، آن گونه که شیخ صدوق در کتاب خویش در این زمینه می‌نویسد: «مأمون اندیشمندان سطح بالای هر فرقه را در مقابل امام قرار می‌داد تا حجت آن حضرت را به وسیله آنان از اعتبار بیندازد و این به جهت حسد او نسبت به امام و منزلت علمی و اجتماعی او بود. اما هیچ کس با آن حضرت روبه رو نمی‌شد جز آن که به فضل او اقرار کرده و به حجتی که از طرف امام علیه او اقامه می‌شود، ملتزم می‌گردید .»[۲] این مناظرات گرچه برخواسته از خباثت باطنی مأمون بود ولی در نهایت آثار زیادی به همراه داشت از جمله اینکه، سبب شیفتگی مردم نسبت به امام شد به همین خاطر مأمون عباسی پس از مدتی با این مناظرات به مخالفت برخواست.
اثر دیگری که بر این مناظرها بار می‌شود، چیزی فراتر از جایگاه امامت بود، بلکه می‌توان آن را بخشی از تأثیرگذاری آن حضرت در تمدن اسلامی آن دوران برشمرد، برای درک صحیح این مطلب لازم است به مقدمه‌ای در این زمینه اشاره کنیم.
هر تمدنی در طول تاریخ برای تشکیل و بقای خویش نیازمند است که برتری آموزه‌ها و افکار خود را در مقابل ملت‌هایی که بر آنها تسلط پیدا کرده است به اثبات برساند و گرنه صرف گسترش نظامی و فتح سرزمین‌ها سبب برپایی یک تمدن در جهان نمی‌شود، همان گونه که حمله مغول‌ها در طول تاریخ بازگو کننده این واقعیت است، در حقیقت پایه‌های یک تمدن بر اساس آموزه‌های آن شکل می‌گیرد و هر چقدر این آموزه‌ها با عقل و فطرت همخوانی بیشتری داشته باشد، پایه‌های یک تمدن مستحکم‌تر بوده و بقا و اثرگذاری بیشتری خواهد داشت، به همین خاطر در طول تاریخ هر سرزمینی که توسط مسلمانان فتح شد و آموزه‌های اصیل اسلامی که از سرچشمه وحی سرمنشأ گرفته بود به مردم این سرزمین رسید، آنها بعد از تمدن اسلامی نیز همچنان بر آموزه‌های اسلام باقی ماند که نمونه آشکار آن را می‌توان در مردم ایران زمین مشاهده که به واسطه حضور امام رضا (علیه‌السلام) با اسلام ناب آشنا شدند، ولی سرزمین‌هایی که آئین تحریف شده اسلام به ایشان رسید و بعد از مدتی که از زیر پرچم اسلام خارج شدن به دوران قبل از خویش بازگشتند که به عنوان نمونه می‌توان از آندلس یاد کرد، که بعد از نیم قرن از حضور اسلام در این سرزمین اکنون آموزه‌ای از اسلام در آن دیده نمی‌شود.
با توجه به این نکته، به این حقیقت راه می‌یابیم که مأمون عباسی ناخواسته با هجرت امام رضا (علیه‌السلام) و برپایی جلسات مناظره، سبب شد که آموزه‌های اصیل اسلام به غیر مسلمانان عرضه شود و سبب کرنش ایشان در مقابل اسلام شود زیرا مرو آن زمان مهد حضور پیروان ادیان و آئین‌های مختلف مانند زرتشت، مسیحیت، یهودیت، مانویان، مزدکیان، بودائیان، ادیان ابتدایی، و ادیان هندی و… بوده است .[۳] و این موضوع در تمدن اسلامی آن دوران تأثیرگذار بود و سبب شد که بزرگان تمدن‌های دیگر در مقابل اسلام سر تسلیم فرود بیاوند.
 
این شیوه امام رضا (علیه‌السلام) در دوران معاصر نیز می‌تواند الگوی خوبی برای جامعه اسلامی باشد زیرا با پیروزی انقلاب و برپایی حکومت اسلام در ایران زمین، یک بار دیگر ندای تشکیل تمدن نوین اسلامی در جهان به صدا در آمد، موضوعی که امام خامنه‌ای در بیانات متعدد خویش به آن اشاره کرده و جامعه را به سوی آن سوق می‌دهد، که به عنوان نمونه می‌توان به این قسمت از سخنان ایشان اشاره کرد که می‌فرمایند: «امروز، وظیفه‌ی امّت اسلامی تنها این نیست که به یادبود ولادت پیغمبر یا بعثت پیغمبر جشن برپا کند؛ این کار کوچک و کمی است نسبت به آنچه وظیفه‌ی او است. دنیای اسلام امروز وظیفه دارد مثل خود اسلام و مثل خود پیغمبر، روحی در این دنیا بدمد، فضای جدیدی ایجاد کند، راه تازه‌ای را باز کند. ما به این پدیده‌ای که در انتظار آن هستیم می‌گوئیم «تمدّن نوین اسلامی». ما باید دنبال تمدّن نوین اسلامی باشیم برای بشریّت؛ این تفاوت اساسی دارد با آنچه قدرتها درباره‌ی بشریّت فکر می‌کنند و عمل می‌کنند؛ این به‌معنای تصرّف سرزمین‌ها نیست؛ این به‌معنای تجاوز به حقوق ملّتها نیست؛ این به‌معنای تحمیل اخلاق و فرهنگ خود بر دیگر ملّتها نیست؛ این به‌معنای عرضه کردن هدیّه‌ی الهی به ملّتها است، تا ملّتها با اختیار خود، با انتخاب خود، با تشخیص خود راه درست را انتخاب کنند .»[۴]
در حقیقت امام رضا (علیه‌السلام) به ما آموخت که برای برپایی تمدن اسلامی باید فضای باز علمی گشوده شود تا هر کسی بتواند اندیشه خویش را عرضه کند [۵] و در میان این تضارب آرا است که حقانیت دستورات اسلام آشکار می‌شود، به همین خاطر مقام معظم رهبری بارها جوامع علمی کشور را به برپایی کرسی‌های آزاد اندیشی دعوت کردند تا عیار اندیشه‌های مختلف در این جلسات آشکار شود.
پی‌نوشت
[۱]. عیون اخبارالرّضا، شیخ صدوق، نشرجهان ،۱۳۷۸ ش، ج ۲، ص ۲۲۶.
[۲]. حیات فکری و سیاسی ائمه، رسول جعفریان، انتشارات انصاریان، قم ،۱۳۸۱ ش، نوبت چاپ ششم‌، به نقل از صدوق در عیون اخبار الرضا، اعلمی، ج ۱، ص ۱۵۲.
[۳]. امام رضا ( ع) در رزمگاه ادیان، سهراب علوی، مسجد جمکران، ۱۳۷۹، ۵۳-۶۸
[۴]. بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی / ۱۳۹۴/۱۰/۰۸
[۵]. در اینجا لازم است به این نکته مهم اشاره کنیم که از دیدگاه اسلام هر کسی می‌تواند هر اندیشه‌ای را که می‌خواهد قبول کند ولی حق تبلیغ آن را در جامعه ندارد، به همین خاطر بحث کرسی‌های آزاد اندیشی مربوط به مراکز علمی است نه در سطح جامعه، که عوام مردم بدون اطلاع حضور دارند.
منبع: خبرگزاری مهر
 

مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت

حجت‌الاسلام قمی: وحدت یعنی هم‌بستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام

راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است

اعلام مجموعه‌های امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶

بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی

فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی

اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان

انتشار آثار میان‌رشته‌ای مسئله‌محور؛ اولویت جدید گروه سیاست‌پژوهی علوم انسانی

تغییر زمان آزمون‌های کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید

احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا

بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی

دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)

منطقه زینبیه استانبول سیاه‌پوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری

رئیس سازمان فضایی ایران خبر داد: به‌کارگیری ظرفیت‌های ویژه ماهواره‌ای در تشییع رهبر شهید انقلاب

زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته می‌شود

معافیت برخی المپیادها از کنکور و هم‌زمانی آزمون‌ها؛ همچنان چالش اصلی دانش‌آموزان

قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول

هشدار به مدارس غیردولتی؛ با هرگونه دریافت شهریه غیرقانونی برخورد می‌شود

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاه‌ها واگذار شود

حاج اکبر مولایی در اولین شب از ماه محرم آسمانی شد

روایت شیخ حسین انصاریان از سه حقی که خداوند بر انسان‌ها نهاده است

تجمعات خیابانی و مراسم ویژه در میادین تهران برای عزاداری محرم

مصرف‌گرایی؛ پارادایم فرهنگی که تمام زندگی بشر را تسخیر کرد

شروع برنامه ملی «میناب ۱۵۶»؛ بورسیه تحصیلی برای دانشجویان مستعد کم‌برخوردار

علی دایی به دیدار اکبر عبدی رفت+عکس

خروج هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی از فلسطین اشغالی پس از تفاهم با ایران

امیرحسین مدرس برنامه نغمه‌های حسینی را به مناسبت ماه محرم اجرا می‌کند

منوچهر هادی: درآوردن سکانس صدای رئیس جمهور در سریال ۴۸ ساعت وقت گرفت

دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج) حال و هوای محرمی گرفت

نمایش تابوت عهد در تالار سایه به روی صحنه می‌رود

پانته‌آ پناهی‌ها در نمایش جدید صابر ابر به روی صحنه می‌رود

زمان تشییع پیکر بهروز رضوی اعلام شد

مساجد پایگاه‌هایی برای شناسایی استعدادهای درخشان

به یاد کودکان میناب در جام جهانی فوتبال

اخلاص و پیام‌رسانی؛ کلید ماندگاری عاشورا

نگاهی به پیشینه تاریخی ایرانیان در عزاداری محرم

شبکه‌های اجتماعی برای زیر ۱۶ ساله‌ها ممنوع شد

تمرکز بر امنیت سایبری و تاب‌آوری شبکه در ایام تشییع رهبر شهید

دانشگاه علوم پزشکی تهران رتبه ۷۰۱ جهان را کسب کرد؛ همچنان صدرنشین دانشگاه‌های ایران

محقق ایرانی پمپ مینیاتوری برای نرم روبات‌ها ابداع کرد

اندیشمندان مسلمان از شهدای کودک میناب می‌گویند

خبر خوش برای فناوران علوم شناختی؛ حمایت بدون سقف از طرح‌های فناوری

دانشجویان می‌توانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند

وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه می‌شوند

زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابه‌جا شد

خودروهای خودران بایدو با نام «AmiGo» مجوز فعالیت در شرق سوئیس گرفتند

رقابت سخت منطقه‌ای برای جذب دانشجویان خارجی؛ هشدار دانشگاه امیرکبیر

امضای تفاهم‌نامه مشترک دانشگاه‌های صنعتی UT۵ برای تقویت هم‌افزایی

تغییر زمان امتحانات دانشگاه‌ها در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب

تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد

طرح «حامی» برای جبران کاستی‌های یادگیری دانش‌آموزان اجرا می‌شود

وام ودیعه مسکن دانشجویان علوم پزشکی برای شهر تهران افزایش یافت

شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم می‌دانست

بحران صندلی خالی در دانشگاه‌ها؛ هشدار درباره آینده نزدیک

رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم

حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری

سنت منطقی اسلامی چگونه پشتوانه مواجهه با منطق ریاضی است؟

جهان اسلام به این روحانی فرزانه و اهل ادب می‌بالد

بانو مجتهده امین نماد توانمندی زنان است

بازیگر معروف: صداپیشگان شایسته دریافت اسکار بازیگری هستند

اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد

اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری

حرم‌های کربلا در آستانه محرم سیاه پوش شدند

زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید

هزینه ثبت‌نام جهش تحصیلی دانش‌آموزان اعلام شد

مجموعه‌کتاب «داستان‌های غولی» درباره اهمیت آب به کودکان می‌آموزد

نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانه‌ای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»

تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب

طراح بازی «نجات دختران اپستین توسط بچه‌های میناب» از این بازی می‌گوید

درباره زندگی رازآمیز درختان در این کتاب بخوانید

هکرها پیام‌رسان دولتی فرانسه را هک کردند

رونمایی آستان مقدس علوی از پروژه نگارش نسخه‌ای نفیس از نهج‌البلاغه

اختراع کتی که هوا را به آب آشامیدنی تبدیل می‌کند

وزیر علوم: اساتید دانشگاه با امید و انگیزه در کلاس درس حاضر شوند

مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحران‌ها؛ بریتانیا شبکه‌های اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد

شکایت جدید علیه OpenAI؛ ChatGPT نتوانست جلوی خودکشی کاربر را بگیرد

مأموریت دانشگاه‌ها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم

بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز

تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی

آگهی/ از خرید کابل برق چه می‌دانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید

افزایش سهمیه بومی در دستیاری دندانپزشکی؛ اعلام آخرین مهلت ثبت‌نام

وزیر علوم: دانشجویان جدیدالورود احتمالاً از نیمسال دوم وارد دانشگاه می‌شوند

مأموریت دانشگاه‌ها در برنامه «مهر» برای حل بحران آب، ناترازی انرژی و تورم

اپ ادیتس متا صاحب دستیار هوش مصنوعی می شود

اختتامیه پویش ملی وطن به روایت من برگزار شد

امضای تفاهم‌نامه مشترک دانشگاه‌های صنعتی UT۵ برای تقویت هم‌افزایی

تکرار سنت اهریمنی استکبار در عاشورای ۱۴۰۵ در حمله به یک منابع آب

تأکید رئیس مرکز هیئت امنا و ممیزه بر نقش کلیدی فناوری در دفاع ملی

اهدای نامه سید مجید موسوی و انگشتر یادبود به فرزند شهید سید مصطفی میرغفاری

تبدیل شدن آئین تعویض پرچم امام حسین(ع) به رویدادی جهانی

حذف آزمون جامع در راه است؟ برنامه تحول وزارت علوم برای مقاطع کارشناسی تا دکتری

بحران صندلی خالی در دانشگاه‌ها؛ هشدار درباره آینده نزدیک

شهید لاریجانی؛ الگویی که مصلحت جامعه را بر فرد مقدم می‌دانست

تاکید بر ارتقای کیفیت آموزش هُنر در مدارس

رئیس دانشگاه جامع انقلاب اسلامی: روحیه دفاع مقدس را در علم و فناوری بازتولید کنیم

تغییر زمان امتحانات دانشگاه‌ها در ایام تشییع رهبر شهید انقلاب

زمان برگزاری آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته ۱۴۰۵ جابه‌جا شد

بازگشت ۴۵۰۰ دانشجوی دانشگاه شریف از امروز

زمان تشییع رهبر شهید اعلام شد +جزئیات را اینجا بخوانید

مقابله با موج محتوای غیرقانونی در بحران‌ها؛ بریتانیا شبکه‌های اجتماعی را ملزم به سازوکار ویژه کرد

مجموعه‌کتاب «داستان‌های غولی» درباره اهمیت آب به کودکان می‌آموزد

تأثیر مثبت نمرات پایه یازدهم در کنکور ۱۴۰۵؛ سوابق دوازدهم همچنان ۶۰ درصد

دانشجویان می‌توانند اعتراض به احکام انضباطی را به وزارت علوم بدهند

ایلان ماسک نخستین تریلیونر دنیا می‌شود

نگاهی به نقش توییتر در جنگ رسانه‌ای دشمن در کتاب «توئیتری شدن سیاست»

بانو مجتهده امین نماد توانمندی زنان است

خودروهای خودران بایدو با نام «AmiGo» مجوز فعالیت در شرق سوئیس گرفتند

رقابت سخت منطقه‌ای برای جذب دانشجویان خارجی؛ هشدار دانشگاه امیرکبیر

آگهی/ از خرید کابل برق چه می‌دانید؟ راهنمایی که پیش از هر بازسازی باید بخوانید

توانمندسازی مدرسان آموزش خانواده با رویکرد جوانی جمعیت