کد خبر: 8079
ف
اغواگری‌های گوگول
متن زیر به مناسبت تجدیدچاپ «نفوس مرده» نیکلای گوگول نوشته شده است.

شبکه علمی ثریا ـ نادر شهریوری (صدقی): اول آوریل ١٨٠٩ را باید به خاطر سپرد، مناسب‌ترین روزی که نیکای واسیلیویچ گوگول به دنیا آمد. روز موسوم به روز «خر رنگ کنی»، روزی که بنا بر رسمی مرسوم هرکسی تلاش می‌کرد تا دیگری را با دروغ و حلیه‌گری فریب داده و اغوا کند. خالق آثار معروفی مانند «نفوس مرده»، «شنل»، «بازرس» و... در چنین روزی به دنیا آمد. چیچیکوف، شخصیت اصلی «نفوس مرده»، یکی از شخصیت‌های اغواگری است که گوگول خلق کرده است. شخصیتی به‌ظاهر معمولی که هیچ وجه ممیزه‌ای با دیگران ندارد. «... مردی میانه‌حال، نه زشت، نه زیبا، نه چاق و نه لاغر، هرچند پیر به نظر نمی‌آمد، در شمار جوانان نیز محسوب نمی‌شد.»١ ورودش به شهرها، هیچ سروصدایی برنمی‌انگیخت، معمولا به هنگام پرکردن پرسش‌نامه برای اطلاع پلیس در هنگام ورود به مهمانخانه‌های هر شهر خود را «پاول ایوانویچ، مشاور فرهنگ: ملاک، منظور از مسافرت: انجام کارهای شخصی» معرفی می‌کرد. در همه این سفرها هیچ تمایلی به خودنمایی نداشت. غالبا از خودش کم‌تر حرف می‌زد و سعی در پنهان‌کردن هویت واقعی‌اش داشت، و اگر هم بالاجبار مجبور به معرفی خود می‌شد با خطابه‌ای اخلاقی که به نظر می‌رسید از فرط تکرار آن را حفظ کرده بود، خود را این‌گونه معرفی می‌کرد: «من در این جهان مانند کرمی حقیر و بی‌ارزشم و به هیچ وجه شایسته توجه و التفات نیستم. من در مدت زندگانی خود رنج و عذاب بسیار متحمل شده‌ام و در دوران خدمت برای دفاع از حق عدالت شکنجه بسیار دیده‌ام، من دشمنان بی‌شماری دارم که به خون من تشنه‌اند و اکنون آرزومند فراغت و آسایشم و در جست‌وجوی محلی که در آنجا مسکن کنم می‌گذرانم، همین که به این شهر رسیدم وظیفه خود دانستم که برای ادای احترام و اظهار ارادت به دیدار مستخدمین عالی‌رتبه شهر بشتابم»,٢ معمولا خطابه‌های انسان‌دوستانه و به یک تعبیر اغواگری‌های چیچیکوف سخت کارساز می‌شد. اغواگری، ضعیف‌جلوه‌کردن و یا خود را ضعیف جلوه‌دادن در نظر اغوا شده است چیچیکوف درس خود را خوب بلد بود، او خود را انسانی ضعیف و فروتن نشان می‌داد تا نظر اغواشده‌ها را به خود جلب کند. آنگاه او به خانه‌ها و مجالس آنان دعوت می‌شد و با استقبال فراوان از وی پذیرایی می‌شد. چیچیکوف که از قبل آماده برای دعوت‌شدن بود در تمامی این موارد دعوت آنان را با خضوع فراوان می‌پذیرفت و با سر و وضعی آراسته به خانه آنها راه پیدا می‌کرد.
اما اینها همه ظاهر قضیه بود. چیچیکوف چنان نبود که می‌نمود، فی‌الواقع او شخصیتی مشکوک با هویتی نامعلوم بود. «دزدی با هویت نامعلوم بود که با هویت‌های بس نامعلوم‌تر از هویت خود سودا می‌کند. یعنی هویت نفوس (سرف‌های*) مرده که این شیاد بزرگ روس می‌کوشد از مالکان بخرد و پیش مقامات دولتی چنین وانمود کند که آنان در حادثه‌ای جان داده‌اند و از این طریق ٤٠ ‌هزار روبل به جیب بزند، سودی برای ٥٠٠ روبل سرمایه‌گذاری بر مبنای پنج تا ده روبل برای هر مرده»,٣ برای سودی چنین سرشار و برای خرید نفوس مرده‌ای که مالکان آنها را کاملا بی‌ارزش می‌دانستند، البته که چیچیکوف ناگزیر بود هویت واقعی خود را پنهان کند و آن را به تعویق اندازد، زیرا هدف او روشن بود. چیچیکوف در این «بازی» در صدد آن بود تا صاحبان نفوس مرده را «اغوا» کند.
اغواگری هرگز به نظمی طبیعی تعلق ندارد، بلکه به برنامه‌ای ساخته‌شده و یا مصنوع ارتباط پیدا می‌کند. اغواگر همواره در صدد است که بدون برجاگذاشتن ردی از خود نزد اغواشده تنها نشانه‌های خاص خود را جذب کند. نشانه‌های خاص مقدمات تسلط او را بر جهان نمادین فراهم می‌آوردند. حیطه‌ فعالیت اغواگر اساسا در جهان نمادین است، تفاوت مهم میان اغوا و قدرت در این است که اغوا بیانگر تسلط بر جهان نمادین است، در حالی که قدرت بیانگر تسلط بر عالم واقعی است. اغواگر با جهان نشانه‌ها سروکار دارد، نشانه‌هایی که هیچ به مدلولی معین و یا هویتی مشخص منتهی نمی‌شوند.
«دماغ» یکی دیگر از اغواهای مشهور گوگول است. شروع داستان به «امر محال»** بازمی‌گردد، به این ترتیب که روزی دماغ کاوالیوف افسر ارزیاب از صورتش جدا می‌شود و حیاتی مستقل پیدا می‌کند. اگرچه این حادثه‌ای غریب جلوه می‌کند ولی مگر جهان مملو از اتفاقاتی عجیب و غریب نیست، «دنیا پر است از اتفاقات عجیب و مضحک، گاهی اوقات اتفاقاتی رخ می‌دهد که به‌سختی می‌توان باورش کرد.»٤ به نظر می‌رسد که گوگول قبل از مارکس از نظرات وی درباره حیات مستقل اشیا و اجزا اطلاعی کافی داشته است زیرا «دماغ» گوگول در حیات مستقل خویش حتی شأنی بالاتر از صاحبش پیدا می‌کند: «در صحنه‌ای از داستان که دماغ و کاوالیوف به هم می‌رسند، دماغ با تکبر او را کنار می‌زند و تحقیر می‌کند، زیرا رتبه‌اش از او بسیار پایین‌تر است.»٥ اگرچه در عالم واقع «دماغ» کاوالیوف نمی‌تواند حیاتی چنین مستقل پیدا کند، اما در جهان نمادین که عرصه اغواگری است، چنین چیزی ممکن است، چنان که ممکن است نفوس مرده یک جا معامله شود. علاوه بر آن گوگول اساسا منکر وقوع چنین اتفاقاتی نمی‌شود: «شما هرچه می‌خواهید فکر کنید، اما من که معتقدم چنین اتفاقاتی رخ می‌دهند، گرچه به ندرت ولی خلاصه رخ می‌دهند.»٦
به یک تعبیر اغواگری ارتباطی تنگاتنگ با به تعویق انداختن نشانه و هویت دارد. «بازرس»، نمایشنامه‌ای از گوگول و به نظر فوئنتس عجیب‌ترین نمایش کمدی قرن نوزدهم است. این نمایش نیز همچون دماغ کاوالیوف با خبری غافلگیرکننده شروع می‌شود:
«شهردار: آقایان از شما خواستم تشریف بیاورید اینجا که خبر خیلی بدی را به اطلاعتان برسانم: یک بازرس دارد می‌آید اینجا.
آموس فیودورویچ: بازرس برای چه؟
آرتیومی فیلیویچ: بازرس برای چه؟
شهردار: بازرس از پترزبورگ، مجـ.... مجـ.... چیز، آهان مجهول‌الهویه، آن هم با ماموریت محرمانه.»٧
در پی این خبر، مقامات شهر (قاضی، ملاکان، مسئول مؤسسات خیریه و...) به تکاپو می‌افتند. آنان هر یک تلاش می‌کنند تا خود را کارمندی وظیفه‌شناس و ساعی نشان دهند تا دزدی و ارتشاء آنان به گوش بازرس نرسد. علاوه‌براین، آنان درصدد برمی‌آیند تا با دادن مهمانی و رشوه نظر بازرس کل را جلب کنند. در حقیقت او را اغوا کنند، واقعیت اما آن است که خلیتساکوف نه‌تنها بازرس کل نیست، بلکه مالباخته مفلوکی است که سرمایه‌اش را و در حقیقت داروندارش را در قمار از دست داده و حتی پول کرایه مسافرخانه را نیز ندارد. بااین‌حال او خود را از تک‌وتا نمی‌اندازد و به‌رغم پرت‌وپلاگویی موقعیت نمادین-غیرواقعی- را که عرصه اغواگری است، درمی‌یابد.
به چیچیکوف بازگردیم، شیادی او خالی از طنزی گوگولی نیست. «نفوس مرده‌» خود کلمه غریبی است، بسیاری «نفوس مرده» را پوششی می‌دانستند که در پس آن جریانات دیگری در پیش است، چون به نظرشان این کلمه به حوادثی مشکوک در شهر ارتباط داشت و بنابراین به آن جنبه‌ای حتی سیاسی می‌دادند و عده‌ای چیچیکوف را، راهزن و یا جاعل اسکناس تلقی می‌کردند. اما واقعیتِ موضوع به چنگ نمی‌آمد زیرا اغواگری برنامه‌ای مصنوع و ساخته‌شده است که استمرار آن تنها با به‌تعویق‌انداختن آن موضوعیت می‌یابد. «مسافرت چیچیکوف در جست‌وجوی ثروت و مال با کمال موفقیت انجام گرفت، چنان‌که در نتیجه این جهانگردی مبلغ قابل‌ملاحظه‌ای به صندوقش عاید شد.»٨ گوگول در آخر کتاب خود بر این موضوع مهم اما ظریف صحه می‌گذارد که کار چیچیکوف دزدی نبود بلکه استفاده از موقعیت بود. درست مشابه همان کاری که خلیتساکوف کرده بود: «شیوه‌ای که برای کسب مال به کار می‌بست، بسیار مناسب بود، او دزدی نمی‌کرد، ‌بلکه فقط از موقعیت استفاده می‌نمود.»٩
پی‌نوشت‌ها:
* سرف‌ها دهقانانی وابسته به زمین بودند و جزو اموال ملاکین به حساب می‌آمدند. حسن سرف‌ها برای صاحبانشان تنها این نبود که کار می‌کردند بلکه از آنها می‌شد به‌عنوان وثیقه نیز استفاده کرد و از بانک‌ها وام گرفت. اگر سرفی در فاصله دو آمارگیری از نفوس املاک می‌مرد مالک موظف بود همچنان مالیات او را تا آمارگیری بعد بپردازد. حال اگر کسی مانند چیچیکوف اهل زدوبند بود می‌توانست از این موقعیت استفاده کرده و وام از بانک دولتی بگیرد.
** به نظر فوئنتس بعضی از ایده‌های گوگول شباهتی به کافکا دارد مانند «دماغ» که با «امر محال» آغاز می‌شود. این موضوع یادآور «مسخ» کافکا است که روزی گرگور زامزا از خواب بیدار شد و دید که به حشره بدل شده است.
١، ٢، ٨،٩) نفوس مرده، گوگول، ترجمه کاظم انصاری
٣) خودم با دیگران، کارلوس فوئنتس، ترجمه عبدالله کوثری
٤، ٦) یادداشت‌های یک دیوانه، دماغ، گوگول، ترجمه خشایار دیهیمی
٥) نیکلای گوگول، رلف ای‌. متلاو، ترجمه خشایار دیهیمی
٧) بازرس، گوگول، ترجمه آبتین گلکار

روزنامه شرق

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

دست‌نوشته رهبر شهید انقلاب برای تقدیر از شهید حسن طهرانی مقدم

تصویر منتشرشده در رسانه‌ها تحت عنوان تست موشک در آسمان غرب تهران

ساخت نانوذرات دارویی ضدسرطان با نور خورشید در زمانی کوتاه

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

زمزمه‌های استعفای مدیر انویدیا آغاز شد

«مواد و ساخت پیشرفته» پیشران اقتدار صنعتی و ارتقای تاب‌آوری فناورانه

سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد

هکرها نهاد ناظر بر امنیت مالی کره جنوبی را هک کردند

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

خدمات بیمه‌ای فرهنگیان قزوین در مسیر ارتقا و تسهیل دسترسی

نهضت مدرسه‌سازی خوزستان تا مهر ۱۴۰۷ به سرانجام می‌رسد

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

فارسی در هند فقط زبان شعر نبود

کتاب «کهکشان نیستی» به زبان عربی ترجمه و منتشر شد

زینب طهرانی‌مقدم: شعر ما را به شناخت عمیقی از اسطوره‌های ملی می‌رساند

برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید

شاگردی که تا پای شهادت از مکتب طهرانی‌مقدم جدا نشد

تقویم جدید آزمون زبان انگلیسی MHLE سال ۱۴۰۵ منتشر شد

دانشجویان متأهل ملزم به بازپرداخت یکجای وام ودیعه مسکن شدند

تغییرات تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی اعلام شد؛ تمدید مهلت ثبت نام

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

قبل از خرید قطعات آسانسور این 7 نکته را بدانید

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

مکرون: هوش مصنوعی خطرناک باید برای کودکان ممنوع شود

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

کتاب «کهکشان نیستی» به زبان عربی ترجمه و منتشر شد

فارسی در هند فقط زبان شعر نبود

زمزمه‌های استعفای مدیر انویدیا آغاز شد

نهضت مدرسه‌سازی خوزستان تا مهر ۱۴۰۷ به سرانجام می‌رسد