ثریا، حجتالاسلام والمسلمین رضا برنجکار، استاد دانشگاه تهران، چهارم مرداد در نشست علمی «نقش امام در علم کلام» که از سوی دفتر قم بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی برگزار شد، گفت: علم کلام متکفل تبیین و دفاع از اعتقادات است و وظیفه متکلم هم در درجه اول استنباط آموزههای اعتقادی از دین و در درجه دوم دفاع از آنها و پاسخ به پرسشها و شبهات و رد مکاتب مخالف با دین است.
برنجکار افزود: در خطبه اول نهجالبلاغه، امام(ع) کارکردهای پیامبر(ص) را مشخص کرده و چون کارکرد امام و پیامبر یکی است میتوانیم برای امام هم این موارد را برشماریم؛ علی(ع) در استنباط دین، سه کارکرد را برای امام و متکلمان بیان فرمودند؛ اولین کارکرد تذکر به فطرت است؛ روش متکلمان مسلمان تا قرن چهارم به تبعیت از حضرت علی(ع) همین روش بود ولی بعدا کنار گذاشته شد. پس اولین وظیفه امام(ع)، بیدار کردن درون و فطرت انسان با محوریت توحید است، زیرا خدا بنای دین را در وجود انسان نهاده است، گرچه در طول عمر رو به فراموشی میرود.
استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران تصریح کرد: در آیات قرآن هم به ذکر اشاره شده از جمله در آیات «وَمَا هِیَ إِلَّا ذِکْرَى لِلْبَشَرِ» و «فَذَکِّرْ إِنْ نَفَعَتِ الذِّکْرَى»؛ در برخی از این آیات رسالت پیامبر(ص) و قرآن، منحصر به ذکر شده که نشانگر اهمیت این مقوله است. مسعودی در مروج الذهب هم تعبیر «التنبیه علی العهد الذی قدمه الی الذر قبل النسل» را آورده که مؤید تذکر به فطرت است.
برنجکار با بیان اینکه دومین کارکرد امام، زنده کردن و احیای عقول است، تصریح کرد: ما معمولا عقل و وحی را از هم جدا میکنیم ولی تعبیر «یثیروا دفائن العقول» نشان میدهد امام با تکیه بر وحی، عقل را احیاء میکند؛ در شیعه به تبعیت از ائمه(ع) روایات عقل تضعیف نشده و منبع مستقل در استنباط تلقی شده است ولی در اهل سنت چنین چیزی نداریم و شاهد تضعیف روایات عقل هستیم.
عقل بدون وجود امام مدفون است
استاد حوزه و دانشگاه گفت: تعبیر؛ اثاره کردن دفائن عقول جالب است یعنی عقل، دفن شده است و باید احیا شود؛ شیخ مفید گفته تا امام نباشد ما از منبع عقل هم محروم هستیم. ۱۲۴ هزار پیامبر(ص) و ۱۴ معصوم آمدهاند و عقول رشد کرده تا چیزهایی فهمیدهاند؛ به نظر شیخ مفید اجماع امامیه این است که عقل محتاج به امام است.
تلازم عقل و وحی
برنجکار اضافه کرد: در قرآن کریم در آیه ۲۶۹ بقره فرموده است: یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَنْ یَشَاءُ وَمَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرًا کَثِیرًا وَمَا یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ؛ یعنی خدا عقل را به دفینههایش متذکر میشود و چنین فردی واجد حکمت است؛ بنابراین اگر کسی وحی را کنار بگذارد از عقل محروم و برعکس کسی که عقل را کنار بگذارد از وحی محروم شده است؛ یعنی اینها دو مقوله تعاملی هستند نه اینکه بخشی از استنباط دین از عقل و بخشی از وحی باشد.
وی با بیان اینکه وجدانیات، توجه دادن انسان به علوم حضوری در درون اوست، افزود: این مسئله را هم میتوان در مقوله عقل قرار داد و حتی مستقل به آن اشاره شود و یکی از کارکردهای امام، تذکر انسان به وجدانیات اوست؛ پس اثاره عقل، تعلیم وجدانی، تذکر به فطرت و تعلیم امور اعتقادی مانند سرنوشت انسان در بهشت و جهنم و قیامت از مهمترین کارکردهای امام معصوم(ع) به لحاظ کلامی و در مقوله استنباط است.
برنجکار اظهار کرد: کارکرد دیگر امام در تعامل با عقل این است که مقدمات اعتقادی در اختیار ما قرار میدهد و ما با ضمیمهکردن عقل میتوانیم نتیجهگیری کنیم؛ مسئله دیگر نقش امام در آموزش روش و چگونگی فهم و استنباط و دفاع از دین است. امام(ع) در مواجهه با یک ملحد معتقد به چندگام هستند؛ گام اول تذکر به فطرت، گام دوم برهان عقلی و گام سوم جدال احسن است.
برای پاسخ به شبهه، شبهه جدید تولید میکنند
وی با تاکید بر این نکته که متاسفانه گاهی به بهانه پاسخ به شبهات، شبهات جدیدی تولید میکنیم، گفت: چون هنوز خودمان واقف به اعتقادات نشدهایم و متاسفانه هزینههای زیادی هم پرداخت کردهایم؛ حتی برخی اساتید ما به جای دفاع از دین چنان در مباحث غربی غرق شدند که همانجا ماندند و حتی به مخالفت دین کشیده شدند زیرا بنای اعتقادی محکمی نداشتند. به همین دلیل در روایات فرمودند که اول کلام قرآن و اهل بیت(ع) را یاد بگیرید و بعد محاجه کنید.
برنجکار اظهار کرد: نکته دیگر اینکه علاوه بر محتوا باید روش دفاع از دین هم درست باشد؛ در روایت نقل است که مامون گفت شما که میگویید باید متن و روش دفاع از دین مستدل باشد چرا ابراهیم(ع) در مواجهه با خورشید و ستاره پرستان خلاف گفت و امام فرمودند که شما قرآن را درست نمیخوانید، ابراهیم بیانش را سؤالی مطرح کرد نه اینکه بخواهد خورشید و ستارهپرستی را بپذیرد. در روایت دیگری بیان شده که از امام پرسیدند که شما جدال را نهی کردهاید و امام فرمودند که من چگونه نهی کنم در حالی که قرآن فرموده جدال احسن داشته باشید، من از جدالی نهی کردم که روش و محتوایش درست نباشد.
برنجکار اضافه کرد: شرایط زمان و مکان و وضعیت مخاطب و شرایط اجتماعی و سیاسی هم باید در دفاع از دین رعایت شود؛ ضمن اینکه اصل و اساس بر مناظره و بحث با مخالفان نیست بلکه اصل تذکر بر فطرت و اثاره عقل است؛ به صورت طبیعی مردم براساس فطرت و عقلشان، آموزههای دین را میپذیرند، ولی برخی شبهه درست میکند و یا شبهه دارند که برای آنها باید وارد مراحل بعد شویم.
تعلیم روش درست در دفاع از دین
استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران گفت: یکی از مراحل دفاع از دین، تبیین درست است؛ ائمه(ع) در این مقوله مطالب مهمی دارند؛ اول اینکه باید به موضوع توجه کرد؛ مثلا جبر و اختیار جزء تعلیمات وجدانی است ولی باز ۹۵ درصد در علوم مختلف جبری هستند و درصدی هم تفویضی هستند ولی تعلیم ائمه(ع) امر بین الامرین است. یکی دیگر از مواردی که ائمه فرمودهاند توجه به شرایط زمان و مکان است؛ مثلا در بحث حدوث و قدم قرآن، دعوا و جنجال زیادی بود ولی ائمه(ع) از به کار بردن این واژهها پرهیز دادند و فرمودند قرآن، قرآن است و قدمت و حدوث آن معنا ندارد؛ امام رضا(ع) هم در تبیین این مسئله فرمودند: هر چیزی غیر از خدا، مخلوق و قرآن کلام خداست؛ امام بدون اینکه وارد این دعوا شوند و دامن بزنند قرآن را به عنوان کلام خدا تبیین فرمودند.
وی افزود: روش ذکر مبانی، تکیه بر مفردات، روش ذکر لوازم و بیان احتمالات مختلف، روش طرح سؤال و جواب، روش تمثیل، روش ذکر مصداق و ... از راههایی است که ائمه(ع) در دفاع از دین به ما تعلیم دادهاند؛ روش دیگر هم اثبات با برهان خلف است که ریشه در قرآن دارد «لو کان فیهما آلهة الا الله لفسدتا»؛ همچنین روش ابطال یک مطلب، بیان احتمالات مختلف و ابطال همه آنهاست؛ امام صادق(ع) با خوارج چنین جدالی در مورد حکمیت و اتهام کفر به امام(ع) داشتند؛ امام صادق(ع) خطاب به خوارج فرمودند که از دو حال خارج نیست؛ اول اینکه آیا پیامبر(ص) میدانست که امام علی(ع) کافر میشود یا خیر، اگر نمیدانست که نبوت او زیر سؤال است. پس قطعا میدانست و بعد فرمودند که آیا پیامبر(ص)، امام علی(ع) را به خاطر ایمانش ستود و جانشین خود کرد یا به خاطر کفر و اگر حرف شما درست باشد نباید او را جانشین خود میکرد. پس حرف شما باطل است. بنابراین امام هم در مسائل تعبدی و هم مسائل عقلانی و فطری و در دفاع از دین نقش اصلی را دارند و در جزئیات محتوا و روش هم اوامری دارند؛ گرچه در بدو امر مراد از علم کلام همان بحث محتواست.
منبع : ایکنا
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
شرایط ثبتنام پذیرفتهشدگان نوورود شاهد و ایثارگر
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست
همه عمار و مالکاشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد
کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
چرا سهم شیر دانشآموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش میکشد
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیههای متفرقه اطلاعیه داد
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
درخشش دانشآموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را میآموزد
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.