به گزارش شبکه علمی ثریا به نقل از ایبنا، نشست «تشیع علوی و تشیع صفوی؛ نگاهی انتقادی به روایت شریعتی» شنبه 9 دیماه در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی با حضور جمعی از اساتید و صاحبنظران علوم اجتماعی برگزار شد.
محمدحسین بادامچی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به کتاب «تشیع علوی و تشیع صفوی» مرحوم علی شریعتی عنوان کرد: این کتاب را به مثابه کتابی پیشرو در مباحثات دین و دولت میدانم. ادعای من این است که شریعتی و این کتاب نسبت به آنچه که بعد از انقلاب درباره نسبت دین و دولت مطرح شده بسیار پیشروتر صحبت کرده و نوع گفتمان آن و توجهاش به این موضوع بسیار پیشروتر چیزی است که طی چهل ساله اخیر در این باره بیان شده است.
وی ادامه داد: ما در فهم شریعتی دچار سوءتفاهم شدیم چون گفتمان ما طی این مدت دچار نوعی عقبگرد شده و در نتیجه میتوان گفت ما در فهم انقلاب اسلامی هم حتی دچار سوءتفاهمهایی بودیم اگر نقش این کتاب و شریعتی را جدی تلقی کنیم.
بادامچی با بیان اینکه به این کتاب به عنوان متنی پسا سکولار و پسا اسلامیستی نگاه میکند، افزود: بعد از انقلاب ما مباحثی که مهندس بازرگان مطرح کرد مفاهیم درازدامنی پدید آمد که جنبه کلامی و جامعهشناختی داشت و تمامی این مباحثات این موضوع را مطرح میکرد که آیا دین در سیاست نقشی دارد یا خیر؟ جامعهشناسان در این راستا از سکولاریزاسیون سخن گفتند. دوگانهای که بعد از انقلاب در این باره پدید آمد مفاهیمی را مانند اسلامیزسیون ایجاد کرد که در مقابل سکولاریزاسیون مطرح شد.
این مدرس دانشگاه گفت: همچنین دوگانه سنت و مدرنیتهای مطرح شد که مدرنیته را جهان عقلانی بدون دین تصویر میکرد. به هر حال اینها صورتبندی الهیات سیاسی انقلابی که دکتر شریعتی به عنوان دین سیاسی مطرح میکند در مقابل تشیع صفوی است. در واقع ما دچار سوءتفاهم بزرگ شدیم. چیزی که دکتر شریعتی در برابر آن موضعگیری میکند دین غیرسیاسی نیست بلکه ایشان نوع سیاسی از رابطه خاص دین و دولت را مورد انتقاد قرار میدهد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: اگر تشیع صفوی شکلی از تشیع دولتی باشد ما باید به این توجه کنیم که منظور انقلابیون تنها تشکیل دولت شیعی نبوده بلکه مباحثات پیش از انقلاب در مقابل شکل خاصی از دولت شیعی صورتبندی شده است. شریعتی در این کتاب بیان کرده که بین الهیات سیاسی و دولت رابطهای مضطرب وجود دارد و ما پس از انقلاب از این موضوع غفلت کردیم.
به گفته وی، شکلی از رابطه دین و دولت نیست بلکه شکلی از دین مستقر در جامعه هم هست. شریعتی در کتاب بیان میکند که تشیع در 500 سال اخیر در دورههای کوتاهی کاملا متحد نهاد دولت است. حتی گاهی از تضاد دین و دولت حرف میزنیم مانند دوره مشروطه که علما در مقابل حکومت قرار میگیرند. او میگوید ما در دوران تشیع صفوی به سر میبریم با اینکه میداند گاهی دین در تضاد با دولت قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه ما دوگانههایی ایجاد کردیم که باعث شده شریعتی را نفهمیم گفت: دوگانه جامعه ـ دولت بحث شریعتی نیست. تشیع با قدرت و یا بی قدرت بحث او نیست و در کتاب هم فراسوی این موضوعات حرف میزند. برای او تشیع علوی و تشیع صفوی دوگانه نفی و اثبات است. شریعتی از دوگانه دین دولتی و دولت دینی هم صحبت نمیکند یعنی اینکه شریعتی بگوید تشیع صفوی دین دولتی است، به چنین چیزی نمیرسد. او از دوگانه نهضت و نهاد حرف میزند و از آن به عنوان دو جهان یاد میکند. هر یک از این جهانها نسبتی با دو شکل از زیست عملی انسان دارند. اگر ما توجهی به کتاب «امت و امامت» داشته باشیم میبینیم که جهان سیاسی در برابر جهان روزمره قرار میگیرد. شریعتی همچنین از دوگانه «شدن» در برابر «بودن» سخن میگوید و بیان میکند که یک زیست، زیست بودن است و زیست دیگر زیست شدن!
بادامچی در پایان تاکید کرد: شریعتی در مقابل سیاستزدایی از جامعه شیعی حرف میزند و پروژه او سیاسی کردن جامعه و دولت است. ما امکان بازسازی الهیات سیاسی شریعتی را داریم و باید چنین کاری را انجام دهیم و از سوی دیگر بر پایه خود شریعتی در کتاب «امت و امامت» میتوان او را نقد کرد.
کتاب از خلاقترین پروژههای شریعتی است
محمدرضا زمردی نیز در بخش دیگری از این نشست به جایگاه شریعتی به عنوان متفکر معاصر اشاره کرد و گفت: شریعتی هیچگاه دست از سر ما بر نداشت. به ظاهر اگرچه دوران او تمام شد و چهار دهه هم از انقلابی میگذرد که شریعتی ندید اما او همیشه باماست حتی وقتی که او را رد یا تایید میکنیم. بنابراین این نشاندهنده این است که در متن شریعتی و آثارش ظرفیتی وجود داشته که باعث شده دوباره طرح شود و هیچ نقشهای در این باره نیست و این کار خود آثار شریعتی و کیفیت و اصالت آثارش است.
وی با بیان اینکه او متفکر پرسشگر از جهان سنت است، افزود: او زندگی دینی و مذهبی ما را با تار و پود خود زیسته و سپهر فرهنگی و سیاسی غرب را هم زندگی و هر دو را درونی کرده است و در وجود شریعتی یک سنتز اتفاق افتاده است برای همین این یکپارچگی را درونش میبینید.
به گفته وی، جامعهشناسی در ایران اعم از مارکسیستی و اثباتگرایی در دوره شریعتی حال و هوای خاص داشت و اعتنایی به فرهنگ ایرانی نمیکرد. اما شریعتی فرزند زمان و زمانه خودش است. ما اگر بر اساس شریعتی بخواهیم خودش را نقد کنیم باید رویکرد نگاه به خود را داشته باشیم.
زمردی با اشاره به اینکه توجه به تشیع یک کشف بسیار بزرگ از سوی شریعتی است گفت: ما هم مسلمانیم اما مسلمانی ما شیعی است اما روشنفکری پساانقلابی به سوی اسلام تاکید کرده تا تشیع! تشیع در جامعه ما منشا اثر است و بی توجهی نسبت به این موضوع خسران است. گاهی گویی برخی از ما شیعه شرمنده هستیم در حالی که ما نباید اینگونه باشیم. امروز در رجوع دوباره به شریعتی این بسیار مهم است که او برخلاف روشنفکران دینی پساانقلابی در این کتاب تشیع را جدی میگیرد.
وی یادآور شد: رویکردی به شیعه در شریعتی وجود دارد که ناشی از اصلاحگری در اوست. پس شیعهشناسی او در خدمت اصلاح است و کار او فقط ایدئولوژی کردن دین نبود. شریعتی با مباحث مطرح در زمانه خودش ارتباط خوبی برقرار میکرد. حالا ما در زمانهای که لیبرال بودن محبوب است به سراغ شریعتی میرویم و میخواهیم او را نقد کنیم در حالی که لیبرال بودن هم نوعی از ایدئولوژی است.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: اگر به کتاب «تشیع علوی و تشیع صفوی» نگاه کنیم یکی از خلاقترین پروژههای اوست و قدرت و نبوغ او را در این کتاب میتوانیم ببینیم. حال این سوال مطرح است که آیا شیعه مقابل صفوی یکسره پویایی بود؟ در اینجا شریعتی گویا در کتاب ساده سازی کرده است چون عوام شیعه در همه تاریخ تشیع وجود داشتند و اختصاصی به بعد و قبل از صفویه ندارد.
زمردی در پایان گفت: ما شریعتیزم نداریم و او به ما اجازه نمیدهد از وی ایدئولوژی بسازیم ولی پارهای از این بی دقتیها در این کار وجود دارد. در این کتاب نمونههای آرمانی قابل استخراج است که میتوان از آن در زمان فعلی استفاده کرد به طور مثال میگوید عالم شیعی جای خود را به روحانی شیعی میدهد. امروز در این چهار دهه فرایند پروبال دادن تشیع صفوی را با قدرت تمام شاهدیم و این تشیع در حال قدرتمند شدن است. امروز با مداح سالاری مواجه هستیم که تشدید و تحمیق تشیع صفوی است بنابراین باید به این مفاهیم دقت کنیم.
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
شرایط ثبتنام پذیرفتهشدگان نوورود شاهد و ایثارگر
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست
همه عمار و مالکاشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد
کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
دستنوشته رهبر شهید انقلاب برای تقدیر از شهید حسن طهرانی مقدم
تصویر منتشرشده در رسانهها تحت عنوان تست موشک در آسمان غرب تهران
ساخت نانوذرات دارویی ضدسرطان با نور خورشید در زمانی کوتاه
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را میآموزد
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟
زمزمههای استعفای مدیر انویدیا آغاز شد
«مواد و ساخت پیشرفته» پیشران اقتدار صنعتی و ارتقای تابآوری فناورانه
سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد
تقویم جدید آزمون زبان انگلیسی MHLE سال ۱۴۰۵ منتشر شد
دانشجویان متأهل ملزم به بازپرداخت یکجای وام ودیعه مسکن شدند
تغییرات تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی اعلام شد؛ تمدید مهلت ثبت نام
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
قبل از خرید قطعات آسانسور این 7 نکته را بدانید
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
درخشش دانشآموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی
مکرون: هوش مصنوعی خطرناک باید برای کودکان ممنوع شود
مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش میکشد
چرا سهم شیر دانشآموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!
دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیههای متفرقه اطلاعیه داد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را میآموزد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.