به گزارش ثریا - هواژلها(Aerogels) دستهای پیشرفته از مواد هستند که تا ۹۹.۸ درصد از هوا تشکیل شدهاند. آنها از سبکترین مواد جامد روی زمین هستند و هواژلهای مبتنی بر سیلیس برخی از بهترین نمونهها را نشان میدهند. به شکل ویژه، هواژلهای گرافنی میتوانند به چگالیهایی تا ۰.۱۶ کیلوگرم بر متر مکعب برسند که حدود ۷.۵ برابر سبکتر از هواست.
هواژل یک ماده تولیدی است که کمترین چگالی را در میان مواد جامد دارد. این ماده از یک ژل به دست میآید که در آن قسمت مایع ژل با گاز جایگزین میشود. نتیجه این فرآیند، مادهای جامد با چگالی بسیار کم و در عین حال، ویژگی قابلتوجه در زمینه عایق گرمایی است.
هواژل در فرهنگ عامه مردم تحت نامهای دیگری همچون دود منجمد، دود جامد، هوای جامد یا دود آبی نیز شناخته میشود که این نامگذاریها به دلیل ظاهر شفاف و نیز نحوه پخش نور در این ماده است.
هواژل برای نخستین بار توسط «ساموئل استفان کیستلر» در سال ۱۹۳۱ ساخته شد و تولید آن بر اساس یک شرطبندی برای جایگزین کردن قسمت مایع ژله خوراکی با گاز بود، بدون آنکه ساختار ژله در هم بشکند.
فرآیند تولید هواژل شامل استخراج بخش مایع ژل با استفاده از روش خشکاندن فوق بحرانی میباشد. با استفاده از این روش، مایع به آهستگی از درون شبکه جامد ژل خارج میشود بدون آنکه به این شبکه آسیبی برسد و در اثر نیروی مویینگی در هم بشکند. مثلاً ژله خوراکی در اثر تبخیر معمولی دچار درهمشکستگی ساختار شبکه جامد میشود.
نخستین نمونههای هواژل از ژل اکسید سیلیسیم ساخته شدند و هواژل سیلیسی نامیده شدند. بعدها، کیستلر هواژلهایی با پایه اکسید آلومینیم، کروم و قلع ساخت. هواژلهای کربنی نیز در اواخر دهه ۸۰ میلادی ساخته شدند.
هواژل، سبکترین ماده جامد شناخته شده در جهان است که چگالی سبکترین نمونه ساخته شده از آن، تنها سه برابر هواست. ویژگیهای منحصربهفرد این ماده، آن را یکی از پرکاربردترین مواد به کار رفته در مأموریتهای فضایی ساخته است. به عنوان نمونه، مسئولان ناسا از هواژل به منظور جلوگیری از یخزدگی ربات مریخنورد در شبهای سرد سیاره مریخ استفاده کردند. همچنین این ماده برای گردآوری ذرات کیهانی در فضا بسیار مناسب است و در جریان مأموریت «استارداست» از آن برای جمعآوری مواد موجود در هاله پیرامون دنبالهدار «وایلد-۲» استفاده شد.
هواژلها که اغلب «دود یخزده» یا «ابرهای جامد» نامیده میشوند، این لقبها را مدیون ظاهر نیمهشفاف و چگالی بسیار کم خود هستند. با وجود این، آنها از نظر مکانیکی نسبت به وزن خود مقاوم و بسیار متخلخل هستند و برخی از انواع آنها قادر به جذب روغن تا ۹۰۰ برابر وزن خود هستند.
همانطور که گفته شد، هواژلها اختراع جدیدی نیستند. آنها اولین بار در سال ۱۹۳۱ توسط ساموئل کیستلر، دانشمند و مهندس شیمی آمریکایی در کالج پاسیفیک کالیفرنیا، پس از نشان دادن اینکه میتوان مایع را بدون فروپاشی چارچوب جامد ژل از آن خارج کرد، ساخته شدند.
از آن زمان، هواژلها در ماموریتهای فضایی، ساخت و ساز، سیستمهای انرژی و همچنین عایقهای صنعتی کاربرد پیدا کردهاند.
هواژلها به طور پیوسته در حال شکل دادن به طرز فکر مهندسان در مورد مواد سبک و با کارایی بالا هستند.
نحوه ساخت هواژلها
هواژلها از ژلهایی ساخته میشوند که در آنها جزء مایع با گاز جایگزین میشود. فرآیند تولید با یک پیشساز ژل آغاز میشود که تحت هیدرولیز و تراکم قرار میگیرد، واکنشهایی که هستهزایی مولکولی را آغاز کرده و ذرات کلوئیدی ریز تشکیل میدهند.
این سوسپانسیونها که سل(sol) نامیده میشوند، با پیوند ذرات به واکنش ادامه میدهند. هنگامی که تراکم بین ذرات رخ میدهد، نانوذرات پراکنده در یک ژل نیمه جامد قفل میشوند. هنگامی که سیستم به نقطه ژل میرسد، ساختار به یک ژل مرطوب جامد تبدیل میشود که مایع در منافذ آن به دام میافتد.
در این مرحله، ماده میتواند شکل خود را حفظ کند، اما منافذ آن کاملاً با مایع پر شدهاند. اندازه و اتصال این منافذ، معمولاً در حدود چند تا دهها نانومتر، در این مرحله تعریف میشوند که میتوان آنها را از طریق شرایط پردازش دقیقاً کنترل کرد.
اگر ژل در آب تشکیل شود، به آن «هیدروژل» میگویند. از آنجایی که آب را نمیتوان بدون فروپاشی ساختار منافذ به طور ایمن حذف کرد، ابتدا باید با یک حلال آلی مبادله شود.
همچنین اگر ژل مستقیماً در یک حلال مبتنی بر الکل تشکیل شود، به عنوان یک «الکلوژل» شناخته میشود و میتواند مستقیماً به خشک شدن ادامه دهد.
آخرین و مهمترین مرحله، خشک کردن فوق بحرانی(SCD) است. حلال درون ژل به بالاتر از دما و فشار بحرانی خود آورده میشود. دیگر مانند یک مایع یا گاز مجزا رفتار نمیکند. در این شرایط فوق بحرانی، کشش سطحی به طور مؤثر از بین میرود. این امر به حلال اجازه میدهد بدون کشیدن شبکه جامد شکننده، حذف شود.
پس از کاهش فشار بالاتر از دمای بحرانی، حلال به صورت گاز از ساختار خارج میشود. این فرآیند منجر به تولید هواژل میشود، یک جامد فوق سبک که عمدتاً از هوا ساخته شده و شبکه منافذ نانومقیاس آن دست نخورده باقی مانده است.

انواع هواژلها
هواژلها را میتوان به چندین روش طبقهبندی کرد. از نظر ظاهری، آنها به صورت مونولیت، پودر و غشاء طبقهبندی میشوند. بر اساس ریزساختار میتوانند ریزمتخلخل (با قطر کمتر از دو نانومتر)، مزومتخلخل (با قطر بین دو تا ۵۰ نانومتر) یا هواژلهای با تخلخل مختلط باشند.
با این حال، در عمل، هواژلها اغلب بر اساس ترکیب موادشان طبقهبندی میشوند. هواژلها بر اساس ساختار شیمیاییشان، معمولاً به سه دسته کلی هواژلهای معدنی، آلی و کامپوزیتی تقسیم میشوند.
هواژلهای معدنی شامل هواژلهای سیلیس پرکاربرد و همچنین هواژلهای اکسید فلزی و کالکوژنیدی هستند. آنها معمولاً از پیشسازهای معدنی مانند آلکوکسیدهای فلزی یا نمکهای فلزی تولید میشوند.
در همین حال، هواژلهای آلی از پیشسازهای مبتنی بر کربن یا پلیمر ساخته میشوند و شامل هواژلهای کربنی، شبکههای نانولوله کربنی، هواژلهای گرافنی و هواژلهای پلیمری تشکیل شده از رزینهایی مانند فنل-فرمالدئید هستند.
در مقابل، هواژلهای کامپوزیتی، سیستمهای مواد متعددی را ترکیب میکنند و منجر به ساختارهایی مانند هواژلهای اکسید مخلوط، هیبریدهای چارچوب آلی فلزی هواژل(MOF)، هواژلهای مبتنی بر MXene و سایر موادی میشوند که با ادغام اجزای معدنی و آلی ایجاد میشوند.
چرا هواژلها عایقهای استثنایی هستند؟
هواژلها به طور گسترده به عنوان بهترین عایقهای حرارتی جامد جهان در نظر گرفته میشوند. دلیل این امر این است که ساختار داخلی آنها هر سه مکانیسم اساسی انتقال حرارت شامل رسانایی، همرفت و تابش را سرکوب میکند.
منافذ نانومقیاس هواژلها از میانگین مسیر آزاد مولکولهای هوا کوچکتر هستند. آنها با محدود کردن برخورد بین مولکولها، رسانایی حرارتی فاز گاز را تا حد زیادی محدود میکنند. اندازه بسیار کوچک منافذ همچنین از حرکت گاز به صورت فلهای جلوگیری میکند. بنابراین، به طور مؤثری انتقال حرارت همرفتی را در داخل ماده از بین میبرد.
رسانایی گرما از طریق فاز جامد نیز حداقل است، زیرا ستون فقرات جامد یک هواژل فوقالعاده نازک و ناپیوسته است. این امر فونونها، ارتعاشات جمعی کوانتیزه شده اتمها در یک شبکه کریستالی سفت و سخت که به عنوان شبه ذرات عمل میکنند را مجبور میکند تا از مسیری بسیار پر پیچ و خم عبور کنند.
در نتیجه، هواژلها به برخی از پایینترین مقادیر رسانایی حرارتی هر ماده جامد (12-15 میلیوات بر متر مکعب کلوین) میرسند که چندین برابر کمتر از مواد عایق معمولی است.
ماهیت آبگریز آنها همچنین آنها را در برابر رطوبت مقاوم میکند. این به آنها اجازه میدهد تا عملکرد عایق را در شرایط سخت یا شدید حفظ کنند.

کاربردهای هواژلها
هواژلها مهم هستند، زیرا آنها یک روش کاملاً جدید برای مهندسی فضای خالی را نشان میدهند.
مهندسان با کنترل ساختار در مقیاس نانومتر، میتوانند گرما، حرکت و جریان انرژی را به روشهایی که مواد کلاسیک هرگز نمیتوانستند، سرکوب کنند.
به همین دلیل است که هواژلها در بسیاری از صنایع استفاده میشوند. در ساختمانها، پنلهای هواژل فوقالعاده نازک، عایق با کارایی بالا را در جایی که فضا محدود است، فراهم میکنند که شامل مقاومسازیهای تاریخی نیز میشود.
در همین حال، آنها در خطوط لوله نفت و گاز، پایداری حرارتی را در دماها و فشارهای شدید حفظ میکنند و به لطف ساختار ریز متخلخل سهبعدی خود، همچنین توانایی فوقالعادهای در جذب مستقیم CO2 از خود نشان میدهند.
علاوه بر این، ناسا از هواژلها برای کاربردهای برودتی مانند وسایل نقلیه پرتابی، کاربردهای شاتل فضایی، تجهیزات پشتیبانی از حیات و غرفههای آزمایش موتور موشک استفاده کرده است. آنها همچنین برای جذب گرد و غبار کیهانی با سرعت بالا مورد استفاده قرار گرفتهاند.
اخیراً هواژلها وارد وسایل نقلیه الکتریکی (EV) و ذخیرهسازی انرژی نیز شدهاند؛ جایی که به مدیریت گرمای باتری و کاهش خطر آتشسوزی بدون افزایش وزن کمک میکنند.
معایب و تحقیقات مداوم
با وجود خواص استثنایی هواژلها، آنها بدون محدودیت نیستند. به عنوان مثال، هواژلهای سیلیسی، شکننده هستند و میتوانند تحت فشار مکانیکی بشکنند. این امر کاربردهای ساختاری آنها را محدود میکند.
در عین حال، تولید آنها ارزان نیست. آنها اغلب میتوانند 10 تا 100 برابر بیشتر از مواد عایق سنتی مانند فوم یا فایبرگلاس هزینه داشته باشند، زیرا خشک کردن فوق بحرانی به انرژی بالا و تجهیزات تخصصی نیاز دارد.
همزمان، برخی از هواژلها به رطوبت حساس هستند، مگر اینکه سطح آنها اصلاح شده باشد که میتواند به خواص عایق حرارتی آنها آسیب برساند و عملکرد آنها را به مرور زمان کاهش دهد.
با این حال، محققان چینی در مؤسسه علوم فیزیکی هفی(Hefei) اخیراً با افزودن مقادیر کمی زیرکونیا(ZrO2) به الیاف سیلیس، عملکرد هواژل را افزایش دادهاند. آنها همچنین هواژلهای سدیم آلژینات زیستتوده را توسعه دادهاند که میتوانند بیش از ۲۶۰۰ برابر وزن خود را تحمل کنند.
در همین حال، دانشمندان آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور(Lawrence Livermore) با استفاده از نوشتن مستقیم با جوهر، ریزشبکههای هواژل گرافن چاپ سهبعدی ایجاد کردند. این ساختار به طور قابل توجهی مساحت سطح، رسانایی الکتریکی، انتقال جرم و عملکرد مکانیکی را بهبود میبخشد.
با قویتر، ارزانتر و آسانتر شدن تولید هواژلها، استفاده از آنها در دنیای واقعی همچنان در حال گسترش است و کاربردهای نوظهوری در منسوجات پوشیدنی، جمعآوری آب، دستگاههای انتقال حرارت پیشرفته، ماهیچههای مصنوعی و ذخیرهسازی دادهها دارند.
منبع : هواژل
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
شرایط ثبتنام پذیرفتهشدگان نوورود شاهد و ایثارگر
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست
همه عمار و مالکاشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد
کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون
آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت
دستنوشته رهبر شهید انقلاب برای تقدیر از شهید حسن طهرانی مقدم
تصویر منتشرشده در رسانهها تحت عنوان تست موشک در آسمان غرب تهران
ساخت نانوذرات دارویی ضدسرطان با نور خورشید در زمانی کوتاه
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را میآموزد
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟
زمزمههای استعفای مدیر انویدیا آغاز شد
«مواد و ساخت پیشرفته» پیشران اقتدار صنعتی و ارتقای تابآوری فناورانه
سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد
تقویم جدید آزمون زبان انگلیسی MHLE سال ۱۴۰۵ منتشر شد
دانشجویان متأهل ملزم به بازپرداخت یکجای وام ودیعه مسکن شدند
تغییرات تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی اعلام شد؛ تمدید مهلت ثبت نام
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
قبل از خرید قطعات آسانسور این 7 نکته را بدانید
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
مکرون: هوش مصنوعی خطرناک باید برای کودکان ممنوع شود
مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش میکشد
درخشش دانشآموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
چرا سهم شیر دانشآموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!
دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیههای متفرقه اطلاعیه داد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.