امیرمهدی حقیقی[1]

امروزه می‌توان مدعی شد فضای مجازی و اینترنت در سطحی گسترده با فضای رئال رقابت دارد؛ با این تفاوت که این دنیای مبهم، اما جذاب، روز‌به‌روز گسترده‌تر می‌شود، اما دنیای پیرامون ما برای رشد و گسترش، لااقل زمان بیشتری نیاز دارد. همین گستردگی فضای مجازی اما سبب شده است تا در کنار تمامی کاربردها و ویژگی‌های منحصربه‌فردی که این شبکه را هر روز گسترش می‌دهد، شاهد بروز روزافزون چالش‌های متعددی نیز باشیم؛ چالش‌هایی که نه فقط در جامعه‌ای ارزشی همچون ایران، بلکه حتی در جوامع اروپایی و آمریکا نیز نگرانی‌هایی را در پی داشته است.

یکی از این نگرانی‌ها اثرگذاری اینترنت، به ویژه فضاهایی نظیر شبکه‌های اجتماعی که از محبوب ترین این شبکه‌ها  اینستاگرام می باشد؛ شبکه اجتماعی اینستاگرام، از آن دسته‌ شبکه‌های اجتماعی است که بنا به دلایلی، ‌امروزه مورد توجه بسیاری از کاربران در سراسر جهان است. شاید برای کار با این شبکه اجتماعی، نیاز به اطلاعات چندانی نباشد، ولی برای بسیاری از کاربرانی که اکنون می‌خواهند به این شبکه اجتماعی بپیوندند، نحوه استفاده از تگ‌ها و فیلتر‌ها و تغییرات در عکس و فیلم و به اشتراک‌گذاری و... نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد ؛ اکنون شبکه اجتماعی اینستاگرام بیش از ۵۰ میلیون کاربر در سراسر جهان دارد و بی‌دلیل نیست که فیس‌بوک این شبکه اجتماعی را به بهای یک میلیارد دلار خریداری کرده است. از زمانی که «کوین سیستروم» و «مایک کریگر» این شبکه را در سال ۲۰۱۰ راه اندازی کرده‌‌ تا به امروز اقبال بسیاری به خود دیده ‌و هر روزه شمار بیشتری از کاربران به ‌اعضای آن می‌پیوندند

 این در حالی است که این شبکه  چالش‌ها  و مضرات زیادی برای جوامع کنونی به وجود آورده است واین چالش‌ها در جامعه اسلامی ایرانی ما هم وجود دارد از جمله  اتاق‌های گفت‌وگو که  بر رفتار و روابط اجتماعی افراد جامعه و از بین بردن قبح و حدود روابط زن و مرد تاثیر گذار است.

  ازدیگر  چالش‌های مهم شبکه‌های اجتماعی که در پی توسعه‌ی سریع جوامع ایجاد می‌شود، تضادهای فرهنگی جامعه‌ی مد نظر با ابزار و دستاوردهای توسعه است. در این میان، بدیهی است با سرعت گرفتن رشد توسعه، این تضادها به شکل برجسته‌تری نمایان می‌شوند و آسیب بیشتری را متوجه آن جامعه می‌کنند. از همین روست که جوامع در حال توسعه، همواره در کنار بهره‌گیری از فواید تغییر ساختار اجتماعی و اقتصادی، با تبعات ناشی از تغییرات فرهنگی ناشی از این پیشرفت سریع دست‌وپنجه نرم می‌کنند. از سوی دیگر، در دنیای کنونی ارتباطات و فناوری اطلاعات، سرعت توسعه‌ی صنعتی و علمی آن‌چنان از فراهم آمدن زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی پیشی گرفته است که خیلی وقت‌ها به نظر می‌رسد اخلاق و ارزش‌ها در جاده‌ی توسعه زیر گرفته می‌شوند.

 فروپاشی نظام‌های اخلاقی در جامعه‌ اما به معنای در دست داشتن ابزار علم بی‌تعهد است. ورود اینترنت وشبکه‌های اجتماعی و گسترش لحظه‌ای کاربران آن‌ها، بدون فراهم آمدن زیرساخت‌های فرهنگی لازم، به مثابه‌ی شمارش معکوس بمبی در میان ارزش‌ها، باورها و هنجارهای ملی‌مذهبی و در یک کلمه «سبک زندگی» ماست. البته این تکنولوژی، خدمات بسیاری را برای ما فراهم می‌آورد و بسیاری از امور را برایمان تسهیل می‌کند و باید اذعان داشت در دنیای امروزی نمی‌توان از این تکنولوژی چشم‌پوشی کرد.

وهمچنین از اصلی‌ترین آسیب‌های این شبکه‌ها تغییر دادن سبک زندگی و شکستن مرز باورها و ارزش‌های دینی جامعه اسلامی ما می‌باشد؛

 ولذا در این  زمینه سخنگوی مرکز جرایم سازمان‌یافته در گفتگوی ویژه خبری یکشنبه شب به این مباحث پرداخت و افزود: از دو سال گذشته کار رصد شبکه اجتماعی اینستاگرام آغاز شد و با توجه به راهبردهایی که در این شبکه از سوی نظام استکباری  برای تغییر سبک زندگی ایرانی اسلامی طراحی شده بود  مجموعه ضابطین ما به این حوزه حساس شده و رصد در این حوزه را شروع کردند.

وی اضافه کرد: در پی رصد مجموعه ضابطین ما آن‌ها متوجه شدند که 20 درصد از فضای شبکه اینستاگرام در اختیار چرخه مدلینگ است و نکته جالب این است که این 20 درصد 60 درصد از  دنبال کننده‌های شبکه اینستاگرام را به خود اختصاص می‌دهند که این حجم زیاد از دنبال کننده تاثیرپذیری زیادی در این حوزه خواهد داشت لذا حساسیت به این حوزه باعث شد که این حوزه مورد رصد قرار گیرد.

سرپرست دادسرای ویژه جرایم رایانه‌ای عنوان کرد: در پی رصد این حوزه ضابطین مواجه با ایجاد و القای مسائل غیراخلاقی، غیردینی و بی بند و باری در این بستر شدند که باعث شد این طیف تعریف شود که به صورت سازمان یافته فضای اینستاگرام که در جهت تخریب فضای اخلاقی و فرهنگی جامعه بود با افرادی که در این حوزه اقدام می کردند برخورد گردد.

بابایی خاطر نشان ساخت: قانون‌گذار انتشار و توزیع تصاویر مبتذل، مستهجن و تشویق و ترغیب افراد برای دست‌یابی به محتوای مبتذل وخلاف عرف و رفتار عمومی را در قانون مجازات اسلامی و در بخش جرایم رایانه‌ای جرم دانسته و ضرورت داشت دستگاه قضایی بر اساس وظیفه ذاتی خود به این حوزه ورود پیدا کرده و با افرادی که به صورت سازمان‌یافته و گسترده در این جهت فعالیت می‌کردند برخورد کند.

در ادامه این گفتگو مصطفی علیزاده سخنگوی مرکز بررسی جرایم سازمان یافته سایبری نیز یادآور شد: گزارش فاز اول پروژه عنکبوت شب اول دهه فجر سال 93 به هموطنان ارائه شد که فاز اول در شبکه اجتماعی فیس بوک اتفاق افتاده بود و ضابطین 350 صفحه اصلی فیس بوک را مورد رصد قرار داده بودند.

وی ادامه داد: بر اساس اطلاع رسانی اولیه ای که در خصوص پرونده عنکبوت 1 داشتیم خوشبختانه پیام های حمایت فراوانی از طرف خانواده‌ها و کاربران فضای مجازی دریافت کردیم و از طرفی درخواست شد این رصد هم در حوزه فیس بوک ادامه پیدا کند و هم بتواند سایر بسترهای فضاهای اجتماعی را پوشش دهد.

سخنگوی مرکز بررسی جرایم سازمان یافته سایبری اظهار داشت: متاسفانه بسترهای فضاهای مجازی و اجتماعی پاسخگویی مناسبی در قبال رفع و یا محو محتوای مجرمانه به دستگاههای ذیربط کشور را ندارند و به هر نحو که ما و دستگاه قضایی می خواستیم با آن‌ها ارتباط بگیریم آن‌ها پاسخگو نبودند.

علیزاده اظهار داشت: از آن‌جا که فضاهای مجازی از فضای پهنای باند ما استفاده می‌کنند و کاربران قابل توجهی نیز در داخل کشور ما دارند باید یک پاسخگویی حداقلی را داشته باشند که متاسفانه آن پاسخگویی حداقلی نیز وجود ندارد لذا عملیات ما و دستگاه قضایی این جا تعریف می‌شود وگرنه اگر هر یک از بسترهای سایبری و نرم افزارهای شبکه‌های اجتماعی عملیات محو محتوای مجرمانه را انجام دهند نیازی به ورود ما و دستگاه قضایی در این بسترها نیست لذا این مسئله مهمی است که دولت و دستگاه‌های مسئول باید آن را پیگیری کنند.

علیزاده در پاسخ به سوال دیگر مجری برنامه مبنی بر این که آیا سایر شبکه‌های اجتماعی تحت نظارت قرار می‌گیرد گفت: فرایند سالم‌سازی بسترهای اینترنتی را در دستور کار داریم به طوری که در سال 93 فیس بوک و پس از آن نیز اینستاگرام را رصد می‌کنیم.

وی با اشاره به این که مجموعه فعالان شبکه‌های اجتماعی با سایر حوزه‌های مرتبط مانند اینستاگرام واتس آپ و تلگرام اشراف صد درصدی دارند.

سخنگوی مرکز بررسی جرایم سازمان‌یافته سایبری تمام بسترهای پرمخاطب اجتماعی تحت نظارت قرار می‌گیرد خاطر نشان کرد: افراد باید از حوزه جرایم رایانه‌ای به دور باشند تا در دام نیفتند .