کد خبر: 4674
ف
«علم‌بازی» در فضای مجازی
آنچه مسلم است اینکه پیدایش و نیز کاربری اولیه‌ شبکه‌های اجتماعی، برقراری ارتباط‌های اجتماعی و آسان‌سازی آنها بوده است. هنوز هم اصلی‌ترین کارکرد آنها همین ارتباط‌های اجتماعی روزمره است، اما این کارکرد امروزه توسعه یافته است و دامنه‌های دیگری نیز پیدا کرده است.

شبکه علمی ثریا ـ دکتر مهراب صادق‌نیا: آنچه مسلم است اینکه پیدایش و نیز کاربری اولیه‌ شبکه‌های اجتماعی، برقراری ارتباط‌های اجتماعی و آسان‌سازی آنها بوده است. هنوز هم اصلی‌ترین کارکرد آنها همین ارتباط‌های اجتماعی روزمره است، اما این کارکرد امروزه توسعه یافته است و دامنه‌های دیگری نیز پیدا کرده است.

چند سالی است که برخی از گروه‌های علمی، اقتصادی، پزشکی و مذهبی از قابلیت‌های آموزشی و به اشتراک‌گذاری داده‌های این شبکه‌ها استفاده می‌کنند و در این فضاها حضور فعالی دارند. مدتی پیش، از یک استاد نامدار علوم‌اجتماعی پرسیدم دلیل حضور فعال و تقریباً شبانه‌روزی او در فضاهای مجازی چیست؟ در جوابم گفت: از این فضا ناخشنود بوده و دوری می‌کردم، اما وقتی دیدم بیشتر دانشجویان و همکارانم در این فضاها فعالیت می‌کنند احساس کردم زمینه‌ «فعالیت علمی» مناسبی وجود دارد.

من هم با این استاد محترم موافقم. رسانه‌های مجازی زمینه تبادل سریع و بهنگام «اطلاعات علمی» را فراهم آورده‌اند، اما معتقدم نباید «شبه‌علم» را به جای «علم» نشاند. آنچه در فضاهای مجازی به‌عنوان یافته‌های علمی داد و ستد می‌شود در موارد بسیاری «شبه‌علم» است و نه علم.

باورهای شبه علمی، ساده و ابتدایی هستند و برای افرادی که حوصله‌ مطالعه‌ دقیق و نیز ارزیابی روایی داده‌ها و نیز مطالعه‌ حساب‌شده را ندارند، جذّاب و دوست‌داشتنی هستند. در موارد بسیاری، کنشگران شبکه‌های مجازی تصور می‌کنند در حال فعالیت علمی هستند و دانسته‌های خود را به‌روزتر از علم در مجامع آکادمیک می‌دانند؛ و حال اینکه آنان از علم به دورند و باورهای بی‌اساسی را که هیچ سند و گواهی ندارند، منتشر می‌کنند.

سال‌ها پیش کتاب‌های «اردیک فون دنیکن» بدون تکیه بر فضای مجازی و با تکیه بر شمارگان فراوانشان علاقه‌مندان «شبه‌علم» را سیراب می‌کرد. دنیکن با طرح مسائلی درباره‌ فضا و موجودات فضایی و زندگی فرازمینی، ادبیات استاندارد علم را به چالش کشید و پدر و مادرها را فریب داد که گویا با خرید کتاب‌های او فرزندان خود را وارد دنیای علم کرده‌اند. غافل از اینکه آنچه او می‌گفت چیزی جز شبه‌علم نبود.

امروزه نیز رسانه‌های مجازی، بسیاری را فریب داده‌اند. مباحث شبه‌علمی، بسیاری را به تصور فعالیت علمی قانع کرده است. آنچه در شبکه‌های مجازی درباره خواص سنگ‌ها، جزیره‌ برمودا، هاله‌بینی، تأثیر الفاظ بر بلورهای آب و یخ، موجودات و اشیای ماورای فضایی یا یوفوها و... اطلاعات «دردسر ساز» بی‌دردسری هستند که نمی‌توان آنها را علم نامید.

علم به مثابه ارتباط اجتماعی

امروزه گروه‌های زیادی از شخصیت‌های علمی در این شبکه‌ها فعالیت می‌کنند. نتیجه‌ این فعالیت تولید، بازتولید و انتشار و به اشتراک‌گذاری داده‌های فراوان است. با این حال، هنوز هم همان ماهیت ارتباطی-اجتماعی در این شبکه‌ها غالب است و بر تبادل این داده‌ها سایه دارد.

بیشتر علم و گزاره‌های علمی‌ای که در این فضا تولید یا منتقل می‌شود، پیش از هر چیز ارزش ارتباطی دارد و به همین دلیل حتی ممکن است خوانده نشود. تا اندازه‌ای شبیه پیام‌های تبریک یا تسلیتی که در روزها و مناسبت‌های خاص کاربران شبکه‌های مجازی برای یکدیگر می‌فرستند؛ این پیام‌ها بیش از آنکه از نظر محتوایی مورد توجه باشند از نظر اصل ارسال و دریافت مهم هستند. به این معنا برای بیشتر کاربران ارسال و دریافت‌شان مهمتر از محتوایی است که منتقل می‌کنند. پیام‌های send to all یا «ارسال برای همه» به تمایزات مخاطبان معطوف نیست، به همین دلیل کمتر حساسیت محتوایی دارد. نوشته‌های شبه‌علمی استادان و دانش‌پژوهان فعال در این پیام‌رسان‌ها نیز تا حدودی این‌گونه است. فارغ از اینکه محتوایشان چگونه است و تا چه میزان «روایی» دارد، نشانه‌ای هستند بر حضور و فعالیت این کنشگران.

علم به مثابه ارتباط اجتماعی در رسانه‌های مجازی زمینه را برای تولید پدیده‌ علم «کپی-پیست» فراهم آورده است. کنشگران فضاهای مجازی روزانه صدها و بلکه هزاران بایت اطلاعات را بدون آنکه در آنها تأمل کنند، کپی و سپس پیست می‌کنند. آنها به صرف اعلام حضور و فعالیت در شبکه‌های مجازی، یک مطلب را بدون ارزیابی یا حتی یکبار خواندن، از جایی کپی کرده و در جایی دیگر بازنشر می‌دهند.

داده‌های معطوف به ارزش‌های مجازی

 احتمالاً ظاهر قضیه باید خوشایند باشد و وقتی در شبکه‌های پیام‌رسان با این حجم انبوه از اطلاعات روبه‌رو می‌شویم باید خوشحال شویم. امروز بیشتر شخصیت‌های علمی و فرهنگی یادداشت‌های خود را از طریق کانال‌های پیام‌رسان با مخاطبان خود به اشتراک می‌گذارند. شمار زیادی از شخصیت‌های هنری، سیاسی، دینی، فرهنگی، ورزشی و اقتصادی در این شبکه‌ها مطلب می‌نویسند. همین امر سبب می‌شود که انتظار داشته باشیم رسانه‌های مدرن زمینه‌ تولید انبوه داده‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی را فراهم آورند. با این حال، بررسی محتوای داد و ستد شده در این رسانه‌ها، برخلاف انتظار ما است.

امروزه برای شمار زیادی از نظریه‌پردازان، رسانه‌ها ذات ثابت و بی‌تفاوتی نسبت به محتوا ندارند. رسانه‌ها محتوای خود را گزینش و آن را با خود سازگار می‌کنند. شبکه‌های مجازی پیام‌رسان نیز محتوایی را ارائه می‌دهند که با ماهیت‌شان سازگار باشد. به همین دلیل اقتضائات حاکم بر این رسانه‌ها و نیز سلیقه‌ کنشگرانی که در این عرصه فعالیت می‌کنند داده‌های علمی را به سود تعهدات و ارزش‌های رسانه تغییر می‌دهد. به همین دلیل گزاره‌های علمی داد و ستد شده در فضای مجازی تا اندازه‌ زیادی سطحی، غیرعلمی، نا(یا کمتر) معتبر، غیرقابل استناد و تکراری است.  کسانی که در این فضاها محتوایی را تولید یا بازتولید می‌کنند، از پیش، فرض گرفته‌اند که خواننده‌ آن‌ محتواها نه حوصله‌ خواندن متون طولانی را دارد، نه به اعتبارسنجی و ارزیابی روایی آن داده‌ها تمایلی دارد و نه برای اندیشیدن در نوشته‌های عمیق فرصتی دارد. به همین دلیل تلاش می‌کنند تا کوتاه و نیز ساده و به زبان غیرعلمی بنویسند. در این فضاها تعداد فالورها (تعقیب‌کنندگان) یک ارزش مسلط است. هر کانالی که شمار اعضای آن بیشتر باشد، یا هر مطلبی که در صفحه‌های فیس‌بوک یا اینستاگرام «لایک» بیشتری بخورد، به صورت طبیعی بهتر و معتبرتر است. همین معیار برای ارزشمندی است که «تعهد به علم» جای خود را به «تعهد به ذائقه‌ مخاطب» و نیز اقتضائات رسانه داده و اسباب سطحی‌نویسی، غیرواقع‌نویسی و نیز هرزه‌نویسی را در فضای مجازی فراهم آورده است.

سرعت در نوشتن و انتشار مطالب نیز یکی از ارزش‌های حاکم بر تولید محتوا در فضای مجازی است. خوانندگان این شبکه‌ها انتظار دارند بهنگام‌ترین مطالب را بخوانند و تولیدکنندگان این محتواها نیز به این انتظار واقفند؛ این نیز می‌تواند از اسباب زمینه‌ساز سطحی شدن داده‌های شبکه‌های مجازی و نیز کم اعتباری آنها باشد.

اطلاعات به جای علم

علم فرآیند تعریف‌شده‌ای دارد: تولید داده، تحلیل آنها، (گاهی) دستکاری داده و در نهایت، نتیجه‌گیری. علم نتیجه‌ ضروری فراوانی داده یا سرعت انتقال آنها نیست. حتی در کنار هم قرار گرفتن انبوهی از اطلاعات نیز نمی‌تواند علم را پدید آورد. دانش نتیجه در کنار هم قرار دادن اطلاعات مختلف، تحلیل و نتیجه‌گیری از آنها است. آنچه در این شبکه‌های پیام‌رسان و شاید در کل فضای اینترنت اتفاق می‌افتد یک فرآیند ناقص از تبادل سطحی اطلاعات است. فضاهای مجازی امکان تبادل سریع و آسان داده‌های خام را فراهم آورده‌اند؛ اما این داده‌ها به دلیل فقدان اعتبارسنجی، «روایی» لازم را ندارند. در چرخه‌ تبادل داده‌ها در کانال‌های پیام‌رسان مجازی، «اطلاعات» جای «علم» نشسته‌اند. برخی کاربران این شبکه‌ها به‌نادرستی به اطلاعات بسنده کرده و اسباب افت کیفیت علم را فراهم آورده‌اند.

منبع: روزنامه ایران


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس

فرصت مجدد ثبت‌نام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی

کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی

دانشگاه‌ها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند

حجت‌الاسلام خسروپناه خواستار کوچک‌سازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاه‌ها شد

طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا می‌شود

«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه

واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی

گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد

انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی

تلگرام در عراق فیلتر شد

حذف ۲ اپ کاربردی از موبایل‌های سامسونگ

چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی

بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند

فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سه‌شنبه غیرحضوری شد

مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزش‌وپرورش واگذار شد

نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام می‌شود

۳ پیش‌نیاز تحقق خیزش علمی جدید

خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت

آپارتمان‌های قم در زمان امام عسکری (ع)

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش