کد خبر: 1428
ف
نگاهی به کتاب «شریعتی،‌ دین و جامعه»
نویسندگان کتاب «شریعتی، دین و جامعه» معتقدند که اشکالاتی بر دیدگاه‌های دین‌شناختی دکتر شریعتی وارد است و گاهی نظریات ایشان به طور واضح با متون دینی ما فاصله دارد از این رو بر نقد منصفانه و مستدل بر مبنای عقلانیت و متون دینی از آراء ایشان در این کتاب انجام شده است.

به گزارش شبکه علمی ثریا، کتاب «شریعتی، دین و جامعه» اثری است که به کوشش عبدالحسین خسروپناه و مهدی عبدالهی گردآوری و به همت کانون اندیشه جوان منتشر شده است.

افزون بر سه دهه از ختم دفتر زندگی دکتر علی شریعتی گذشته، اما کتاب اندیشه­‌های وی هم­چنان در خانه ذهن برخی از جوانان عصر انقلاب و مهم­تر از ایشان نسل سومی‌های انقلاب گشوده است. هنوز اندیشه شریعتی، در رگ­های جامعه فکری ایران جریان دارد و دیدگاه­های او به خصوص اضلاع هندسه معرفت دینی­‌اش در خاطر جوانان جویای معرفت، نقش­‌آفرینی می­‌کند.

از این رو، بر آن شدیم با چشم­‌پوشی بر سایر ابعاد شخصیتی شریعتی و فارغ از حب و بغض‌­های رایج درباره او، پاره‌­ای از محورهای بنیادین اندیشه او، به خصوص دیدگاه‌­های دین­‌شناختی او را به توصیف و واکاوی بنشینیم تا مگر نقاط خرم  باغ اندیشه­‌ای که او گسترانده است، روشن شوند. این نگاشته تلاش خواهد کرد با ژرف‌­کاوی آثار دکتر، در کنار تذکر نکات مفید اندیشه او، لغزش­هایی را که در آثار وی،  به چشم می‌­خورد، مورد توجه قرار دهد تا با بصیرت‌­افزایی برای مخاطب جوان این آثار، وی را از به دور ماندن از آسیب‌­های دین­‌شناختی اندیشه دکتر شریعتی یاری رساند.

بی­شک این اثر، استمرار همان نگاه نقادانه خود دکتر به آثارش می­باشد، چرا که او بیش و پیش از دیگران، خود را به نقد می­کشید. در وصیت خود نیز همین ره­یافت انتقادی را پیش روی طالبان اندیشه و خوانندگان آثارش نهاد.

در یک کلام می­توان گفت اصلی­‌ترین دغدغه­‌ خاطر شریعتی، عدم حضور دین در صحنه زندگی است؛ او دل­‌مشغول «بازگشت به خویشتن» و درصدد کشاندن دین از کنج ذهنیت به عینیت زندگی است. او با نظاره ازخودبیگانگی عوام و خواص در برابر تمدن غربی، و مصرف­‌زدگی توده و آسیمیلاسیون خواص، فریاد «بازگشت به خویشتن» سر می‌­دهد، بازگشت به اسلام راستین و «تشیع علوی». به زعم دکتر، برای تحقق این آرمان، باید روشن­فکران اسلامی و ایرانی همچون لوتر و کالون به پا خاسته، رنسانسی اسلامی بر پا نمایند که «اسلام ایدئولوژیک» را به جای «اسلام فرهنگی»، و «تشیع علوی» را به جای «تشیع صفوی» بنشاند. باید اسلام را نه تنها از دست طبقه روحانیت که هم­دست طبقه حاکم و توجیه­گر ظلم قدرت­مداران است، بلکه از دست عالمان علوم مختلف اسلامی که سردمداران اسلام فرهنگی هستند، نجات داد. تنها روشن­فکران که «پیامبران عصر خاتمیت» می‌­باشند، می­توانند ابوذرگونه «امامت» توده را بر دوش کشیده، از آن­ها «امت»ی بسازند که به خویشتن خویش بازگردد.

این نوشتار، پس از معرفی اجمالی شخصیت فکری و جریان­‌های مؤثر بر اندیشه دکتر شریعتی، به واکاوی یازده موضوع بنیادین در آثار وی خواهد پرداخت که عبارتند از: روش­‌شناسی معرفت دینی، انسان‌شناسی، اسلام‌شناسی، دین ایدئولوژیک، شیعه­‌شناسی، روشن­فکری، غرب‌شناسی، امامت، بازگشت به خویشتن، روحانیت و زن.

پس از گزارشی کوتاه از زندگی و عوامل تأثیرگذار بر اندیشه شریعتی در فصل اول، اصول روش‌­شناختی وی را از میان آثارش استنباط کرده، روش‌­شناسی معرفت دینی او را بررسی خواهیم کرد.

فصل سوم به دیدگاه­های دکتر در باب تعریف و ویژگی‌­های انسان از منظر مکاتب مختلف و اسلام  می‌­پردازد.

فصل چهارم به تحلیل و بررسی دیدگاه­های شریعتی در باب جهان­‌بینی، ایدئولوژی و مکتب اسلام پرداخته، اسلام‌­شناسی دکتر را به نقد کشیده است.

فصل پنجم انتظار شریعتی از دین را به تصویر می‌­کشد، دینی که یک ایدئولوژی انقلابی است، نه یک دین فرهنگی و مجموعه‌­ای از علوم.

فصل ششم استمرار همان نگاه ایدئولوژیک دکتر به دین است که در اثر آن «تشیع صفوی» نفی شده، بر «تشیع علوی» به عنوان یک حزب و مسؤولیت­‌های شیعه بودن تأکید می­‌شود.

به دنبال این نگرش به دین، در فصل هفتم روشن می­‌شود که جامعه اسلامی به عنوان یک امت، نیازمند امامتی انقلابی است که جامعه در حال گذار را به امت تبدیل کرده، سپس اداره امت را به خود او بسپارد.

فصل هشتم به بررسی یکی از مهم­ترین مؤلفه­‌های اندیشه شریعتی، یعنی روشن­فکری می‌­پردازد که به اعتقاد دکتر، استمرار رسالت انبیاء در آگاهی‌­بخشی به توده مردم برای تغییر از وضع موجود به وضع مطلوب است.

فصل غرب­‌شناسی که یکی از جالب‌­ترین بحث‌­های شریعتی است، نگاه عمیق وی به فرهنگ و تمدن غرب، ویژگی­‌ها و بیماری­‌های آن را واگویه می­‌کند.

اما بازگشت به خویشتن، در واقع رسیدن به همان وضع مطلوب است که پس از شناخت عمیق خویشتن واقعی و خویشتن­‌های دروغین رخ خواهد داد.

دو فصل نهایی این نوشتار به بررسی دیدگاه­‌های دکتر درباره دو قشر تأثیرگذار در سرنوشت فرهنگ و اجتماع، یعنی روحانیت و زن و ویژگی­‌ها و آسیب­‌های آن­ها خواهد پرداخت.

 

دکتر عبدالهی در مراسم رونمایی از این کتاب با تاکید بر اینکه کتاب به معرفی و نقد دیدگاه‌های دکتر شریعتی درباره دین اختصاص دارد، توضیح داد: انسان‌شناسی، اسلام‌شناسی، تشیع علوی و صفوی، بازگشت به خویشتن و ... از موضوعاتی است که در این کتاب مطرح شده است. در این کتاب سعی شده از انصاف علمی دور نشویم و آراء و در گام نخست به معرفی و تحلیل اندیشه‌های دکتر پرداخته و در گام بعدی با استدلال محکم و علمی این دیدگاه‌ها را نقد کنیم.

بیش از 30 سال از زندگی دکتر می‌گذرد اما همچنان افکار او در ذهن نسل انقلاب و همچنین نسل امروز حضور دارد و او از روشنفکران زنده جامعه ما است.

نویسندگان کتاب «شریعتی، دین و جامعه» معتقدند که اشکالاتی بر دیدگاه‌های دین‌شناختی دکتر شریعتی وارد است و گاهی نظریات ایشان به طور واضح با متون دینی ما فاصله دارد از این رو بر نقد منصفانه و مستدل بر مبنای عقلانیت و متون دینی از آراء ایشان در این کتاب انجام شده است.

ایشان اعتقاد داشتند با 2 شریعتی مواجه‌ایم؛ شریعتی به عنوان شخصیت حقیقی، و شریعتی که در متن آثارش وجود دارد. به نظر من اگر در برداشت‌ها و اظهار نظرها درباره شریعتی با دوگانگی مواجه هستیم به دلیل وجود همین دوئیت تفسیری از شریعتی است، عده‌ای به شخصیت شریعتی توجه دارند و دیگران شریعتی در متن آثارش را مورد بررسی قرار می‌دهند. اگر انتقاد یا تعریفی از ایشان می‌شود باید دید که منظر تعریف‌کنند و تفسیرکننده چیست.

مقام معظم رهبری و شهید دکتر بهشتی بیشتر به شخصیت شریعتی توجه داشته‌اند، اما امثال شهید مطهری، آقایان مصباح یزدی و مکارم شیرازی انتقادات‌شان متوجه متن آثار شریعتی است.

شریعتی درد جامعه ایرانی را خوب فهمیده بود و توانسته بود آسیب‌شناسی خوبی از جامعه ایران داشته باشد، با این آسیب‌شناسی، ندای بازگشت به خویشتن سر داد و در این مرحله یعنی مرحله سلبی بسیار موفق بود، اما در بخش ایجابی تفکرش و اینکه چه باید کرد دچار ایراداتی بوده و در نظریات‌اش ضعف‌هایی وجود دارد. آنچه که جامعه امروز به آن نیازمند است؛ شریعتی‌پژوهی است، یعنی در ابتدا به فهم و خوانش درستی از نظریات او برسیم، سپس با داوری ضابطه‌مند و استدلالی به نقد آراءاش بپردازیم.

ایراداتی که در دیدگاه‌های شریعتی در زمینه دین‌شناسی وجود دارد که در کتاب هم مورد بررسی قرار گرفته: یکی از انتقاداتی که به دکتر وارد است این است که ایشان متاثر از مکاتب غربی بودند و می‌خواستند از طریق دیدگاه‌های فکری غرب اسلام‌شناسی کنند؛ خود ایشان هم به این مسئله اذعان داشتند. ایشان از منظر معرفت‌شناسی دینی به سراغ علوم انسانی‌ای که در غرب پذیرفته شده‌ رفتند و این رویکرد، رویکرد مناسبی برای شناخت دین اسلام نیست. بلکه برای شناخت دین اسلام باید به متون دینی اسلامی مراجعه کرد ولی ایشان به متون دینی چندان مراجعه‌ای نداشتند.

همچنین ایشان در مواردی که به متون دینی مراجعه کرده‌اند در بحث از زبان دین اعتقاد دارند که زبان دینی در بیشتر موارد زبانی نمادین است، مثلا در خصوص دنیا و آخرت یا هابیل و قابیل زبان قرآن را نمادین می‌دانند که این هم مشکلاتی را در معرفت‌شناسی دینی ایشان ایجاد کرده است.

نقد ما از دکتر شریعتی نقد نهادگرا نیست، بلکه بر مبنای عقل و متون دینی اسلامی انتقاداتی بر آراء ایشان وارد کرده‌ایم. انتظار داشتم نقدهای دوستان دقیقتر و عمیقتر باشد. این کتاب از نظر من قابل قبول و مستحکم است.

 

منبع: فرهنگ امروز

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

دست‌نوشته رهبر شهید انقلاب برای تقدیر از شهید حسن طهرانی مقدم

تصویر منتشرشده در رسانه‌ها تحت عنوان تست موشک در آسمان غرب تهران

ساخت نانوذرات دارویی ضدسرطان با نور خورشید در زمانی کوتاه

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

زمزمه‌های استعفای مدیر انویدیا آغاز شد

«مواد و ساخت پیشرفته» پیشران اقتدار صنعتی و ارتقای تاب‌آوری فناورانه

سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد

تقویم جدید آزمون زبان انگلیسی MHLE سال ۱۴۰۵ منتشر شد

دانشجویان متأهل ملزم به بازپرداخت یکجای وام ودیعه مسکن شدند

تغییرات تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی اعلام شد؛ تمدید مهلت ثبت نام

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

قبل از خرید قطعات آسانسور این 7 نکته را بدانید

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

مکرون: هوش مصنوعی خطرناک باید برای کودکان ممنوع شود

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»