کد خبر: 166668
ف
با نخستین برنامه‌نویس جهان آشنا شوید
روز آدا لاولیس یک جشن بین‌المللی برای احترام به دستاوردهای زنان در علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) است. هدف از چنین روزی افزایش حضور زنان در این حوزه‌ها و در نتیجه، ایجاد الگوهای جدید است که دختران بیشتری را به مشاغل علمی، فناورانه، مهندسی و ریاضی تشویق کرده و از زنانی که در حال حاضر در این حوزه‌ها مشغول به کار هستند، حمایت می‌کنند. به همین مناسبت قصد داریم با آدا لاولیس، نخستین برنامه‌نویس جهان که این روز به نام اوست، بیشتر آشنا شویم.

 

به گزارش ثریا -  آدا لاولیس یکی از نخستین دانشمندان رایانه شناخته می‌شود که پتانسیل رایانه‌ها را یک قرن قبل از ساخته شدن آنها فهمید. آدا لاولیس با نام کامل آگوستا آیدا کینگ، کنتس لاولیس، دختر یک شاعر انگلیسی به نام لرد بایرون، ریاضیدانی بود که به خاطر نوشتن نخستین برنامه کامپیوتری در دهه ۱۸۴۰ شناخته می‌شود.

ماشین محاسباتی اولیه که تنها بر روی کاغذ وجود داشت، توسط ریاضیدان و مخترع چارلز بابیج طراحی شده بود و او در آن زمان با او همکاری می‌کرد. این ماشین قرار بود محاسبات ساده را بسیار کارآمدتر از انسان انجام دهد، اما لاولیس فراتر از کاربرد محدود محاسبه ساده را دید و نخستین کسی بود که مفهوم محاسبه که اساسا ایده‌ای ابتدایی از «برنامه رایانه‌ای» امروزی بود را بیان کرد.

با وجود اینکه مورخان مطمئن نیستند آیا برنامه رایانه‌ای که به مجموعه‌ای از مراحل گفته می‌شود که ماشین می‌تواند بوسیله آن، اعداد برنولی را محاسبه کند، واقعا توسط او یا بابیج نوشته شده است، اما این مهم نیست که آیا او آن‌ مراحل را نوشته‌ است یا خیر، لاولیس چیزی در آن طراحی‌ها دید که هیچ کس دیگر، حتی بابیج، ندیده بود. شاید بهتر باشد او را «پیام‌آور عصر رایانه» نامید.

کودکی سخت و غرق در مطالعه

لاولیس در سال ۱۸۱۵ در لندن به دنیا آمد و تنها دختر لرد بایرون و همسرش، لیدی آن ایزابلا میل‌بنک بایرون، بود. ازدواج آنها خوشایند نبود و لیدی بایرون معتقد بود شوهرش دچار جنون است. چند هفته پس از تولد لاولیس، این زوج از هم جدا شدند و لرد بایرون به خارج رفت و هرگز دخترش را ندید.

گفته می‌شود لیدی بایرون بسیار باهوش، ولی سلطه‌جو بود و علاقه زیادی به ریاضیات داشت. او نگران بود که دخترش راه پدرش را دنبال کند، بنابراین لاولیس کودکی بسیار منظم و سختگیرانه‌ای داشت و در مطالعه ریاضیات و جغرافیا غرق شده بود.

در آن زمان، حقوق زنان در انگلستان بسیار محدود بود و مطالعه ریاضیات برای توانایی ذهنی آنها بیش از حد تصور می‌شد، اما تولد در خانواده اشرافی مزایای زیادی داشت.

چندین زن برجسته در ریاضیات و علوم در آن زمان حضور داشتند، مانند مربی و استاد لاولیس، مری سامرویل همراه با منجم کارولین هرشل جزء نخستین زنانی بودند که اجازه ورود به انجمن سلطنتی نجوم را پیدا کردند و نکته این بود که علاوه بر توانایی، داشتن پول هم برای یک زن جهت تحصیل در ریاضیات ضروری بود.


موتور تفاوت (The Difference Engine)

با نخستین برنامه‌نویس جهان آشنا شوید


در لندن آن زمان، دانشمندی به نام چارلز بابیج زندگی می‌کرد. اکنون او به عنوان «پدر رایانه» شناخته می‌شود و به خاطر طراحی نخستین کامپیوتر جهان مشهور است. اگرچه او هرگز نخستین رایانه جهان را نساخت.

او شخصیتی پیچیده و رنگارنگ داشت که مورخان علمی او را حساس، پرخاشگر، مغرور و گاهی بی‌ادب توصیف می‌کنند، اما به نوعی توانسته بود با جذبه و کاریزمای خود از این ضعف‌ها عبور کند. او فارغ‌التحصیل کمبریج بود، در سال ۱۸۱۶ عضو انجمن سلطنتی شد و در نهایت در سال ۱۸۲۸ استاد ریاضیات لوکاسیان شد.

در یکی از جشن‌های شنبه شب او در سال ۱۸۳۳ که همیشه با حضور سرشناسان صحنه علمی لندن برگزار می‌شد، بابیج نمونه اولیه دستگاهی به نام موتور تفاوت را نمایش داد.

او از تعداد خطاهای محاسبات انسانی در جداول داده‌ای برای ناوبری و محاسبات نجومی ناامید شده بود و به دنبال راه‌حلی برای جلوگیری از خطای انسانی بود و در سال ۱۸۲۱ به جمله مشهوری گفت: کاش این محاسبات با بخار انجام می‌شد.

او توانایی‌هایش را برای ساخت ماشینی خودکار با موتور بخار که قادر بود محاسبات ساده را انجام دهد، اختصاص داد و ابتدا آن را با یک تابع برنامه‌ریزی کرد و سپس به طور دستی یک اهرم را می‌چرخاند تا نتیجه را تحویل دهد. در اصل، او نخستین ماشین محاسبات خودکار جهان را اختراع کرده بود.

لاولیس و مادرش که در جشن حضور داشتند، مجذوب دستگاه شدند و پس از آن، لاولیس ۱۷ ساله با بابیج تماس گرفت و نقشه‌های ماشین را برای مطالعه درخواست کرد. این آغاز یک علاقه ۱۰ ساله برای لاولیس بود که همراه با مادرش به طور جدی به این «ماشین تفکر» علاقه‌مند شده بودند.

در سال‌های بعد، بابیج و لاولیس مکاتبات منظمی برقرار کردند و در مورد موتور تفاوت و چندین ایده ریاضی دیگر صحبت کردند.

لاولیس آموزش خود را از طریق بابیج، دوره‌های مکاتبه‌ای و ارتباطات خانوادگی با ریاضیدانان برجسته ادامه داد. اگرچه گفته می‌شود او ریاضیدان برجسته‌ای نبود، اما دانشمندان بزرگترین مهارت او را در دیدگاه‌های سرشار از درک عمیق نسبت به آنچه ریاضیات می‌تواند انجام دهد، می‌دانند، نه تنها در فهم مفاهیم، بلکه در درک امکانات آنها.

نخستین برنامه رایانه‌ای

تا دهه ۱۸۳۰، بابیج از موتور تفاوت عبور کرد و تمرکز خود را روی دستگاهی جدید و پیچیده‌تر به نام ماشین تحلیلی (Analytical Engine) گذاشت. این دستگاه ویژگی‌های منطقی رایانه دیجیتال مدرن را داشت، اما بدون لاولیس، ممکن بود تمایز بین مکانیزه کردن محاسبات و محاسبات دیجیتال در آن زمان ایجاد نشود.

بابیج در میلان سخنرانی‌ای را درباره ماشین تحلیلی برگزار کرد که توسط ریاضیدان ایتالیایی، لوئیجی منابریا، به فرانسوی در یک مجله سوئیسی منتشر شد. لاولیس مقاله را به انگلیسی ترجمه کرد و همزمان مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و اصلاحات خود را ارائه داد که سه برابر متن اصلی بود.

این یادداشت‌ها حاوی ایده‌هایی بود که نشان می‌داد لاولیس چیزی را دیده بود که بابیج ندیده بود. دستگاه جدید محدود به اعداد و ریاضیات نبود. به گفته‌ او، ماشین تحلیلی جایگاه کاملا ویژه‌ای دارد.

لاولیس تصور کرد که اعداد ماشین می‌توانند نماینده چیزهای دیگری باشند، مانند یک نت موسیقی، تصویر یا حرف الفبا و توضیح داد که دستگاه می‌تواند «دستکاری نمادین» بر اساس مجموعه‌ای از قوانین انجام دهد. در یادداشت مشهور خود «G»، او توضیح گام‌به‌گام نحوه محاسبه اعداد برنولی توسط ماشین را ارائه داد که اساس الگوریتم بود. او همچنین روشی برای تکرار یک مجموعه دستورالعمل، فرآیندی که امروزه در برنامه‌های رایانه‌ای به نام حلقه‌زنی (looping) استفاده می‌شود، ارائه داد.

این همکاری مشترک بابیج و لاولیس در سال ۱۸۴۳ منتشر شد و لاولیس تنها با حروف اختصاری خود آن را «A.A.L.» منتشر کرد؛ کاری که برای زنان معمول بود، زیرا انتشار آثار غالبا مناسب مردان دانسته می‌شد.

با نخستین برنامه‌نویس جهان آشنا شوید


اگرچه او به عنوان «نخستین برنامه‌نویس» شناخته شد، اما کمی بحث در این مورد وجود دارد، زیرا الگوریتم ممکن است توسط بابیج نوشته شده باشد. با این حال، هیچ شکی نیست که او در توسعه تفکر بابیج نقش اساسی داشت و مفهوم کامپیوتر دیجیتال چندمنظوره را به طور مستقل درک کرده است.

یادداشت‌های او به عنوان نخستین و جامع‌ترین شرح از رایانه‌ها تحسین می‌شوند و تقریبا یک قرن قبل از نمونه‌های مدرن نوشته شده‌اند. مقاله لاولیس در زمان زندگی‌اش توجه کمی جلب کرد و ایده‌های او هرگز عملی نشد. او در سال ۱۸۵۲ بر اثر سرطان درگذشت و کنار پدرش دفن شد و آثارش تقریبا برای یک قرن فراموش شد تا زمانی که در سال ۱۹۵۳، آثار لاولیس در کتاب سریع‌تر از اندیشه: مجموعه مقالاتی درباره ماشین‌های محاسبات دیجیتال (Faster Than Thought: A Symposium on Digital Computing Machines ) منتشر شد و نقش او در علوم رایانه شناخته و به عنوان پیشگام برنامه‌نویسی رایانه از او تقدیر شد.

آلن تورینگ در سال ۱۹۵۰ مقاله‌ای منتشر کرد که پیشنهاد او مبنی بر اینکه رایانه‌ها پتانسیلی بی‌پایان دارند، ولی نمی‌توانند واقعا هوشمند باشند را نقد کرد.

لاولیس اینطور نوشته بود: باید مراقب باشیم دچار تصورات اغراق‌آمیز درباره‌ توانایی‌های ماشین تحلیلی نشویم. این ماشین هیچ ادعایی در خلق یا ابداع چیزی ندارد. فقط می‌تواند همان کارهایی را انجام دهد که ما بلدیم دستورشان را بدهیم. می‌تواند تحلیل‌ها را دنبال کند، اما هیچ قدرتی برای پیش‌بینی روابط یا حقیقت‌های تحلیلی تازه ندارد. تورینگ، در عوض، بر خلاف او، این نظریه را که کامپیوترها هرگز ما را شگفت‌زده نخواهند کرد، نقد می‌کرد.

لاولیس پس از مرگ جوایز و تقدیرهای بسیاری دریافت کرد و در سال ۱۹۸۰، وزارت دفاع آمریکا یک زبان برنامه‌نویسی جدید به نام «ADA» را به احترام او نام‌گذاری کرد.

دومین سه‌شنبه از ماه اکتبر نیز در سال ۲۰۰۹ توسط سو چارمن-اندرسون یک روزنامه‌نگار و فعال اجتماعی بریتانیایی به نام «آدا لاولیس» نامگذاری شد. این روز در سال ۲۰۲۵ مصادف با ۱۴ اکتبر (۲۲ مهر ۱۴۰۴) شده است. 

از سال ۲۰۱۰، روز آدا لاولیس شامل ده‌ها رویداد مردمی در سراسر جهان بوده است که توسط گروه‌های مستقلی که می‌خواهند از زنان در رشته‌های علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات در جوامع خود حمایت کنند، سازماندهی شده است. این رویدادها اشکال مختلفی دارند. از کنفرانس‌ها گرفته تا «ویرایش‌های ویکی‌پدیا» و آزمون‌های عمومی و برای همه سنین، از دختران گرفته تا دانشجویان و زنانی که مشاغل تثبیت‌شده دارند، جذاب هستند.


چرا ماه اکتبر برای چنین روزی انتخاب شده است؟

با نخستین برنامه‌نویس جهان آشنا شوید


دلیل ساده‌ای پشت انتخاب چنین روزی است. این روز برای بیشترین افراد، روز مناسبی است. از تعطیلات رسمی بزرگ، تعطیلات مدارس، فصل امتحانات و زمان‌هایی از سال که مردم ممکن است مشغول باشند، اجتناب شده است.

چرا از تاریخ تولد آدا استفاده نشد؟

آدا در روز ۱۰ دسامبر به دنیا آمده است و در بریتانیا، جایی که آدا لاولیس مستقر است، دسامبر مملو از مهمانی‌های مربوط به کریسمس است که اجاره محل برگزاری مراسم را دشوار می‌کند و با توجه به مرگ غم‌انگیز و زودهنگام او در سن ۳۶ سالگی، جشن گرفتن روز مرگش در روز ۲۷ نوامبر نامناسب به نظر می‌رسید.

آدا لاولیس خیلی زود از دنیا رفت، اما درک او از رایانه و رؤیاهایش قرن‌ها پس از او زنده ماند. او در روزگاری که حتی تصور رایانه خیال‌پردازانه به نظر می‌رسید، آینده‌ای را دید که امروز بخشی جدانشدنی از زندگی ماست. یاد او نه تنها ادای احترام به نخستین جرقه‌های علم رایانه است، بلکه یادآور این حقیقت نیز است که تخیل و شهامت می‌تواند جهانی تازه بسازد. میراث لاولیس همچنان الهام‌بخش زنان بسیاری در حوزه علم، فناوری، مهندسی و ریاضیات است.

منبع : برنامه نویس جهان

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

دست‌نوشته رهبر شهید انقلاب برای تقدیر از شهید حسن طهرانی مقدم

تصویر منتشرشده در رسانه‌ها تحت عنوان تست موشک در آسمان غرب تهران

ساخت نانوذرات دارویی ضدسرطان با نور خورشید در زمانی کوتاه

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

زمزمه‌های استعفای مدیر انویدیا آغاز شد

«مواد و ساخت پیشرفته» پیشران اقتدار صنعتی و ارتقای تاب‌آوری فناورانه

سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد

تقویم جدید آزمون زبان انگلیسی MHLE سال ۱۴۰۵ منتشر شد

دانشجویان متأهل ملزم به بازپرداخت یکجای وام ودیعه مسکن شدند

تغییرات تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی اعلام شد؛ تمدید مهلت ثبت نام

قبل از خرید قطعات آسانسور این 7 نکته را بدانید

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

مکرون: هوش مصنوعی خطرناک باید برای کودکان ممنوع شود

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

نهضت مدرسه‌سازی خوزستان تا مهر ۱۴۰۷ به سرانجام می‌رسد

سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید

فارسی در هند فقط زبان شعر نبود