به گزارش ثریا این تصور بحثانگیز که فلسفه راهنمایی است بهسوی زندگی آرامتر، تاریخی بهدرازای خود رشتۀ فلسفه دارد. سنت آگوستین در قرن چهارم در رسالهای در باب زندگیِ سعادتمندانه فلسفه را «بندرگاهی» برای ارواح آشفته توصیف کرد و در قرن ششم سناتوری رومی بهنام بوئتیوس، در انتظار اعدام، رسالهای نگاشت و نامش را «تسلیبخشی فلسفه» گذاشت.
برخلاف دیگران، مسکّنهای موقتی به مزاج نیچه نمیساخت. همانگونه که جان کاگ در شرححال جدید و سیر فلسفیاش با عنوان گشتوگذار با نیچه: در باب «آنچه هستی باش» نشان میدهد، این اندیشمند آلمانی بیشتر قصد ترساندن ما را دارد تا تعلیم ما. «آنچه هستی باش»، جملهای که نیچه سرلوحۀ پایاننامهاش کرد، نقل قولی است از سرود پیروزی پیندار، شاعر یونانی. این جمله خارج از بافت ممکن است بهاندازۀ متن یک کتاب راهنمای خودآموز بیقوام و توخالی به نظر آید. فرد چگونه میتواند آنچه هست نباشد؟ آیا دستورالعمل سادهتری هست؟ جملۀ کامل پیندار تکلیفی دلهرهآور نشان میدهد: «بیاموز و آنچه هستی باش». نیچه میدانست که اگر فلسفه بتواند درمان باشد، این کار از راه واردکردن شوک به روح محقق خواهد شد.
کاگ، مدیر گروه فلسفۀ دانشگاه ماساچوست در لووِل، در کتابش با عنوان فلسفۀ آمریکایی: داستانی عاشقانه۲ (۲۰۱۶) کاوش موضوعی را شروع کرد که شاید بتوان فلسفۀ اولشخص نامید و نه خوراک خشکیدهای مختصِ مجلاتِ تخصصی بلکه جستاری قدرتمند دربارۀ چیزی که خودش «فعالیتهای زندگی روزمره» مینامد. کاگ با آمیختن داستان عاشقانه با پژوهشگریْ روایتی بازگو میکند از آشناییِ اتفاقیاش با کتابخانۀ خصوصی یک فیلسوف برجستۀ قرن بیستمی، سپس از زندگی زناشویی ناموفقش و آشناییاش با کارول هِی، فیلسوف کانتپژوه و همسر کنونیاش.
کاگ و هی هنگامی که برای حفظ موجودی کتابخانه میکوشیدند، آرامش نیافتند. بلکه آنها با تعالیگرایانی همچون رالف والدو امرسون و پراگماتیستهایی مانند ویلیام جیمز دستوپنجه نرم میکردند. در بحبوحۀ این کارها، آنها عشق را بیشتر نوعی چالش یافتند تا مرهم. کاگ در گشتوگذار با نیچه به توصیف ایدئال زناشویی از نگاه نیچه میپردازد: وصلتی که تجسم ارادهای خاص است، «ارادۀ دو تن برای خلق شخصی واحد و بزرگتر از کسانی که خلقش کردهاند»، وحدتی که هرگز به ورطۀ «حماقتی واحد و طولانی» کشیده نمیشود.
جدیدترین اثر کاگ جهدی است دیگر برای بازگرداندن فلسفه به کارکرد پیشینش: تلاش برای گرهزدن آن به انبوه تجربیات روزمره. کتاب گشتوگذار با نیچه به بررسیِ دو قرائت مرتبط، اما متمایز از دلفریبیهای زندگی مدرن میپردازد، قرائت کاگ و نیچه. کاگ شیفتۀ ایدۀ انحطاط است، بحثی که نخستین بار نیچه در کتاب زایش تراژدی۳ باز کرد و تا آخر عمر دغدغۀ ذهنیاش شد. او میپرسد: «آیا ممکن است از وفور و فزونی رنج ببریم؟ آیا ممکن است چیزی همچون روانرنجوریِ سلامت وجود داشته باشد؟»
نیچه، زادۀ ۱۸۴۴، زندگی ناسازگاری در پیش گرفته بود که کتابهای خودآموز و روشهای درمانی معاصر برای توانبخشی به چنین زندگیهایی طراحی شدهاند. او جوانی بود تنها و خام که تلاشهایش برای شرکت در مجالس عیش و عشرت، که در محل تحصیلش دانشگاه بن و دانشگاه لایپزیک بسیار رایج بود، چندان دیرپا و از روی علاقه نبود. کاگ میگوید: «او درواقع آبجو دوست نداشت. بلکه به شیرینی و مطالعه علاقهمند بود، خیلی زیاد».
در دوران دانشگاهیِ نیچه چند موفقیت زودهنگام خیرهکننده به چشم میخورَد. او در ۲۴سالگی جوانترین عضو رسمی هیئت علمی در دانشگاه بازل بود. اما در سن ۲۸سالگی بهلطف انتشار اولین کتابش با عنوان زایش تراژدی از نابغهای جوان به فردی مطرود تنزل مقام یافته بود. بهاینترتیب نخستین اثر نیچه که بیشتر شرحی خلاقانه بود تا تفسیری وفادارانه، با دوری از شیوۀ فلسفی مقبول، خشم همقطارانش را برانگیخت. او در این کتاب بیان کرد که در یونان باستان دو گرایش زیباشناختی با هم در رقابت بودند: گرایش دیونیسوسی۴، تیرهگونی ازلیِ مرزهای جداکنندۀ خویشتن از جهان، و گرایش آپولونی۵. پارادایمی خردگرا که هنر را جایگزینی نظمیافته برای ویرانۀ زندگی میداند. گرچه نیچه این دو نیرو را متقابلاً تقویتکنندۀ هم میداند -و تراژدی را بهخاطر پیوندزدن آنها میستاید- اما، بهگواهی زندگی و آثارش، بیعت واقعی او با رویکرد دیونیسوسی است.
بذر خصومتی که انتشار زایش تراژدی در میان زبانشناسان پاشید شکاف نیچه با فرهنگ دانشگاهی را عمیقتر کرد. او در ۳۴سالگی مقارن با ۱۸۷۹ بهخاطر بیماری مجبور به ترک مقامش در دانشگاه بازل شد و در دهۀ بعدی عمرش به سیر در کوههای آلپ و مراقبت از سردردهای مزمن خود مشغول شد، که تیرهروزترین و درعینحال پربارترین دهۀ عمرش بود. او فقط نسبتبه لو سالومه، نویسندۀ روس، تعلق خاطر جدی پیدا کرد که آن هم پس از سهبار پیشنهاد ازدواج با جواب رد سالومه به شکست انجامید (سالومه که زمانی نیچه «باهوشترین شخصی که دیدهام» توصیفش کرده بود زندگی عاشقانه و ادبیِ رشکآوری داشت: او نهتنها پیشنهاد نیچه را رد کرد بلکه دست رد به سینۀ پُل ری نویسنده [و فیلسوف آلمانی و دوست نیچه]نیز زد و مدتها با راینر ماریا ریلکۀ شاعر رابطۀ عاشقانه داشت).
نیچه در سال ۱۸۸۹ دچار فروپاشی روانی سنگینی میشود که تا دم مرگ بهمدت ۱۱سال او را به تحلیل میبرد: داستان از این قرار است که یک روز نیچه در میدان عمومی شهر تورین مردی را میبیند که داشت اسبش را شلاق میزد، بهسمت اسب میدود و گردن حیوان را در آغوش میگیرد، بغضش میترکد و با چشمانی اشکبار نقش بر زمین میشود. نیچه پیش از این فروپاشی نیز نشانههایی از این دست رفتارهای ناگهانی بروز داده بود. کاگ میگوید نیچه از سال ۱۸۸۸ دیگر «نامههایش را با نام ’دیونیسوس‘ امضا میکرد»، تا آخر عمر رابطۀ خوبی با غذاها نداشت و از این رژیم غذایی سخت به آن رژیم میپرید. او، درحالیکه با شبح انحطاط دستبهگریبان بود، زندگی سرگردان و ریاضتبارش حکایت از انکار روحیۀ آسانگیری داشت که طبقۀ بورژوای پرزرقوبرق در اروپای اواخر قرن نوزدهم پیش گرفته بودند.
کاگ نیز در ۱۹سالگی مثل نیچه از خطمشیهای روزمرۀ «مکتوب» و کامرواییهای بیقید، که موجب راحتی اسفبار زندگی مدرن میشوند، بیزار بود. او، بهمحض ورود به دانشگاه بازل در سفر پژوهشیاش، از دیدن محیط اطراف یکه میخورَد: ایستگاه قطار «نمونهای از دقت سوئیسی» بود و خیابانها «بیاندازه سرراست، بیاندازه آرام و بیاندازه ساده» بودند. خیلی زود برنامههایش را برای مطالعۀ نیچه در چهاردیواری کتابخانۀ بازل رها میکند و بهجای آن تصمیم میگیرد مسیر طاقتفرسای مرادش را در کوههای آلپ دنبال کند، مسیر «سپلوژان تا روستای گریندِلوالد در دامنۀ کوه ایگر سپس گذرگاه سان برناردینو تا سیلسماریا و نهایتاً تا شهرهای شمالی ایتالیا». کاگ میگوید که میخواستم «چیزی حس کنم، از کرختی بیرون بیایم و به خودم ثابت کنم که خواب نبودهام».
او میپرسد: «پرورش جرئت یا طغیان وجودی چگونه نیچه را به سوی کوهستان سوق داد؟»
شاید نقطۀ شروع اینگونه شکل گرفت، خیلی ساده با امتناع از عمل بر مبنای منافع بدیهی خویش. در این امتناع، نوعی نشاط حیاتبخش وجود دارد: وسوسهای آرام و بیصدا، که حتی سازگارترین اشخاص نیز گهگاهی تجربه میکنند.
امتناع کاگ با پیشروی در خط سیر نیچه کمکم شکل روزهداری شدید به خود میگیرد، طوری که بارها سرگیجه سراغش میآید. او در نهایت تسلیم میشود و تلوتلوخوران خود را به هتلی مجلل میرساند و چند نوع غذای بیشازحد تجملی سفارش میدهد.
بازگشت کاگ افراطی است و از چند لحاظ کاملاً شبیه نیچه: «افسونی که بهنیابت از ما میجنگد، چشم ونوس که مسحور میکند و کور، حتی حریفان ما را، همان جادوی افراط است و اغواگریِ ناشی از هرچیز افراطی و در حدغایی». نیچه این تعبیر را در ارادۀ قدرت۶ به کار میبرد، کتابی که پس از مرگش منتشر شد و بسیاری آن را مهمترین اثرش میشمارند. این نوع تهییج که قلب آموزهها و سبکِ بهشدت اغراقآمیزش را تشکیل میدهد بهنوبۀ خود مسحورکننده و جوانگونه است.
خوشبختانه کاگ ۳۷ساله از طبیعت خام و جوان برخی از افراطیترین اندیشههای نیچه آگاه است و اعتراف میکند در دورانی که خود شیفتۀ این قهرمان بود «کاملاً تحملناپذیر» بود. اما او از اغواگریهای افراط دیونیسوسی کاملاً مصون نیست. وقتی کاگ ۱۸سال پس از نخستین سفرش به سوئیس دوباره به شهر سیلسماریا سفر میکند، از بلوغش هم غمگین میشود و هم شادمان. با دیدن عکسی خانوادگی خنده بر لبهایش مینشیند و این نگرانی به ذهنش خطور میکند که به «حیوانی اهلی و خندان» بدل شده است، یکی از آن نازپروردهها. چگونه میتوان درمقابل این اندیشه مقاومت کرد؟ پس از گردشی یکروزه و تنها، بهسوی خانوادهاش روانه میشود و با خود میاندیشد: «شاید زائر نه در سختی بلکه در آن لحظۀ ناب فتح و ظفر یاد میگیرد پذیرای ملایمت در خانه باشد». این درس شباهتی به آموزههای نیچه ندارد و گاهی کلیشههای کاگ میتواند ما را به این فکر فرو ببرد که نکند کاگ دستآخر نگرش فلسفی ویتگنشتاین را با آغوش باز پذیرفته است؟
اما، بهاستناد کارهای کاگ، او مصمم است رگههایی از افراط و تفریط را به زندگی ظاهراً پایدار خود تزریق کند. میبینیم که او هنگام بازگشت به آمریکا برداشت خود را عوض کرده است، برداشت درمورد اینکه دقیقاً چگونه باید خودمان را برای مواجهه با دستورهای منحط دنیایی مصرفگرا و طالب همرنگی با جماعت آماده کنیم. نکتۀ مورد غفلت کاگ در جوانی این بود که نیچه سختی را بهخاطر خود سختی تجویز نمیکند. گرچه نیچه در دوران فکریاش زبان استعاری متناقضی به کار میگیرد، درنهایت مدافع سلامت بود، اما تأکید میکند که سلامتی با لذت مترادف نیست. بلکه سلامتی آزمونهایی را میطلبد که بنیهای قوی پدید میآورَد (اینجا نیچه شرکت ورزشی سولسایکل را در نظر نمیگیرد). او در ارادۀ قدرت مینویسد:
برای آن دسته از انسانها که برایم مهماند آرزوی درد و رنج، اندوه، بیماری، بدرفتاری و بیآبرویی میکنم؛ آرزو میکنم بیخبر نمانند از خودکمبینیِ عمیق، زجرِ بیاعتمادی به خود، بدبختیِ درهمشکستگان: دلم به حالشان هیچ نمیسوزد، چون بر آنها فقط چیزی را آرزو میکنم که امروز میتواند ثابت کند ارزشی دارند یا نه.
کاگ باید دوبار به آلپ سفر میکرد تا بفهمد نیچه به ما توصیه میکند از درد و رنج خود شادمان باشیم، چون فقط درصورت پرهیز از درگیرشدن با آن میتوان از آن فرار کرد، یعنی فقط هنگامی که خود را از سختیای جدا کنیم که حتی جزء جداییناپذیرِ آرامترین وجود انسانی است. کاگ نتیجه میگیرد که تجلیل از زندگی ضرورتاً به معنای قربانیکردن خویش نیست، اما لزوماً دربرگیرندۀ سختی است. او میگوید: «خویشتن ما منفعلانه به انتظار ننشسته تا کشفش کنیم. فردیت در فرایندی فعال و مستمر ساخته میشود، بهزبان آلمانی با فعل werden (شدن)».
هرچه کاگ پا به سن میگذارد، خطر خودخشنودی نمایانتر میشود: «برنامههای درسی با حس وظیفهشناسی نگاشته شدهاند. کنفرانسها با جدوجهد سازمان یافتهاند. حمامها با دقت تمام تمیز شدهاند». اما او ایستادگی میکند، نه با روزهداری یا گشتوگذار با پاپوش نامناسب در کوهستان، بلکه با یادآوری هر روز و هرساعت این نکته که «موجودات باید رنج بکشند، از کار بیفتند و بمیرند پیش از آنکه زندگی دوباره بیابند. این بهمعنای فرار یا خلاصی موقت از زندگی نیست، بلکه تحقق آن است». ممکن است کاگ شور جوانیاش را پشت سر گذاشته باشد، اما همچنان اجازه میدهد فلسفه او را از پا بیندازد. فلسفه یکبار او را تا لبۀ پرتگاهی در آلپ برد و نزدیک بود از گرسنگی بمیرد. در ادامه یک زندگی زناشویی را از هم پاشید و الهامبخش زندگی دیگری شد؛ و همچنان به ما التیام میبخشد، نه اینکه احساس کنیم حالمان خوب است بلکه حالمان را بهتر میکند.
اطلاعات کتابشناختی:
Kaag, John. Hiking With Nietzsche: On Becoming Who You Are. Farrar, Straus and Giroux, ۲۰۱۸
پینوشتها:
• این مطلب را بکا راتفلد نوشته است و با عنوان «How to Live Better, According to Nietzsche» در شمارۀ اکتبر مجلۀ آتلانتیک و سپس در وبسایت این نشریه منتشر شده است. وبسایت ترجمان آن را در تاریخ ۶ آبان ۱۳۹۷ با عنوان «درمان دردهای زندگی بهسبک فریدریش نیچه» و ترجمۀ مجتبی هاتف منتشر کرده است.
•• بکا راتفلد (Becca Rothfeld) نویسنده و دانشجوی دکترای فلسفه در دانشگاه هاروارد است. جستارها و مرورکتابهای او در اغلب نشریات انگلیسیزبان همچون تی. ال. اس، نیویورکتایمز ریویو و بفلر منتشر شدهاند.
[۱]Philosophical Investigations
[۲]American Philosophy: A. Love Story
[۳]The Birth of Tragedy
[۴]Dionysian
[۵]Apollonian
[۶]The Will to Power
تعمیر مبل استیل و راحتی در کرج؛ تفاوت خدمات و عوامل مؤثر بر هزینه
سرمایهگذاری در اتاق شیشهای؛ چرا شفافیت، شاهرگ حیات پلتفرمهای مالی دیجیتال است؟
به غنیمت گرفتن نهمین پهپاد آمریکایی توسط سپاه پاسداران+عکس
فرصت مجدد ثبتنام در مرحله تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی
کاهش ۲۵درصدی جمعیت دانشجویی
دانشگاهها باید اتکایشان را به منابع دولتی کاهش دهند
حجتالاسلام خسروپناه خواستار کوچکسازی وزارت علوم و واگذاری اختیار به دانشگاهها شد
طرح «قاضی در مدرسه» در ۱۳۵ مدرسه استان سمنان اجرا میشود
«به وقت ایران» و «تاب آوری» در تازه ترین شماره نشریه دیده بان اندیشه
واکاوی نسبت فلسفه و معنویت در اندیشه علامه طباطبایی
گلی به جمال سرباز روح الله رضوی که ساعتش را به وقت ایران تنظیم کرد
انتشار «رساله حقوق امام سجاد(ع)» با ترجمه و شرح علامه حسینی طهرانی
تلگرام در عراق فیلتر شد
حذف ۲ اپ کاربردی از موبایلهای سامسونگ
چرایی عدم دسترسی برخی دانش آموزان به کتاب درسی
بازاریان و فعالان اقتصادی مهدیشهری به مدرسه سازی دعوت شدند
فعالیت مراکز آموزشی ۵ شهرستان خوزستان سهشنبه غیرحضوری شد
مسئولیت اعلام تعطیلی مدارس تهران به آموزشوپرورش واگذار شد
نتایج کنکور تا روز پنجشنبه اعلام میشود
۳ پیشنیاز تحقق خیزش علمی جدید
خوانشی بر رسانه فاطمی، از تبیین حضور تا اعتراض سکوت
آپارتمانهای قم در زمان امام عسکری (ع)
اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس
آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت میشود؟
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل میشود
هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت
آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانشبنیان
دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید
حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت
امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟
آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه
قرائتی: مسجد را اسیر هزینههای سنگین و تجملگرایی نکنید
وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئلهای اجتماعی تبدیل میشود
«مسلمانان در اتریش» کتاب شد
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
سرویسهای مایکروسافت احیا شدند
درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوریهای پیشرفته بریکس؛ کسب ۹ مدال
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بینالمللی
هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت
فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هستهای
نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال
شهادت یک مامور فراجا در سیستانوبلوچستان
رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود
استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس
ابداع یک آبنباتچوبی برای معاینه کودکان
نانوپوششها به کمک افزایش عمر لنتهای ترمز آمدند
دانشگاه باید از پارادایم «مدرکگرایی» به سمت «مهارتمحوری» حرکت کند
گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است
تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی
جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد
شرایط ثبتنام پذیرفتهشدگان نوورود شاهد و ایثارگر
«پرواز ۶۵۵» دهنمکی به تدوین رسید
امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟
میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)
عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس میگیرد
«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پریخانوم» رسید
برد پیت ۵۰ سال عقب میرود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمانها
مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی
جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن میرسد
حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند
مدیرعامل انویدیا استعفا کرد
یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش
۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست
همه عمار و مالکاشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول است
برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد
کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد
انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی
اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری
تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکههای تحقیقات و فناوری علوم پزشکی
حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران
ثبتنام تکدروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز میشود
ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد
مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد
فهرست دانشگاههای خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد
آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار میشود
آغاز ثبتنام اعتکاف دانشآموزی ۱۴۰۵
آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار میشود
دلایل افت رتبه دانشگاهها در رتبه بندیها چیست؟
دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیههای متفرقه اطلاعیه داد
فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی
مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش میکشد
رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵
مهلت ثبتنام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد
برای شناخت دختر پیامبر(ص)، این ۱۰ کتاب را بخوانید
چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟
چرا سهم شیر دانشآموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟
درخشش دانشآموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی
روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانیمقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»
سند توسعه متوازن دانشگاههای علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد
اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند
انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)
بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند
این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟
تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.