به گزارش ثریا این تصور بحثانگیز که فلسفه راهنمایی است بهسوی زندگی آرامتر، تاریخی بهدرازای خود رشتۀ فلسفه دارد. سنت آگوستین در قرن چهارم در رسالهای در باب زندگیِ سعادتمندانه فلسفه را «بندرگاهی» برای ارواح آشفته توصیف کرد و در قرن ششم سناتوری رومی بهنام بوئتیوس، در انتظار اعدام، رسالهای نگاشت و نامش را «تسلیبخشی فلسفه» گذاشت.
برخلاف دیگران، مسکّنهای موقتی به مزاج نیچه نمیساخت. همانگونه که جان کاگ در شرححال جدید و سیر فلسفیاش با عنوان گشتوگذار با نیچه: در باب «آنچه هستی باش» نشان میدهد، این اندیشمند آلمانی بیشتر قصد ترساندن ما را دارد تا تعلیم ما. «آنچه هستی باش»، جملهای که نیچه سرلوحۀ پایاننامهاش کرد، نقل قولی است از سرود پیروزی پیندار، شاعر یونانی. این جمله خارج از بافت ممکن است بهاندازۀ متن یک کتاب راهنمای خودآموز بیقوام و توخالی به نظر آید. فرد چگونه میتواند آنچه هست نباشد؟ آیا دستورالعمل سادهتری هست؟ جملۀ کامل پیندار تکلیفی دلهرهآور نشان میدهد: «بیاموز و آنچه هستی باش». نیچه میدانست که اگر فلسفه بتواند درمان باشد، این کار از راه واردکردن شوک به روح محقق خواهد شد.
کاگ، مدیر گروه فلسفۀ دانشگاه ماساچوست در لووِل، در کتابش با عنوان فلسفۀ آمریکایی: داستانی عاشقانه۲ (۲۰۱۶) کاوش موضوعی را شروع کرد که شاید بتوان فلسفۀ اولشخص نامید و نه خوراک خشکیدهای مختصِ مجلاتِ تخصصی بلکه جستاری قدرتمند دربارۀ چیزی که خودش «فعالیتهای زندگی روزمره» مینامد. کاگ با آمیختن داستان عاشقانه با پژوهشگریْ روایتی بازگو میکند از آشناییِ اتفاقیاش با کتابخانۀ خصوصی یک فیلسوف برجستۀ قرن بیستمی، سپس از زندگی زناشویی ناموفقش و آشناییاش با کارول هِی، فیلسوف کانتپژوه و همسر کنونیاش.
کاگ و هی هنگامی که برای حفظ موجودی کتابخانه میکوشیدند، آرامش نیافتند. بلکه آنها با تعالیگرایانی همچون رالف والدو امرسون و پراگماتیستهایی مانند ویلیام جیمز دستوپنجه نرم میکردند. در بحبوحۀ این کارها، آنها عشق را بیشتر نوعی چالش یافتند تا مرهم. کاگ در گشتوگذار با نیچه به توصیف ایدئال زناشویی از نگاه نیچه میپردازد: وصلتی که تجسم ارادهای خاص است، «ارادۀ دو تن برای خلق شخصی واحد و بزرگتر از کسانی که خلقش کردهاند»، وحدتی که هرگز به ورطۀ «حماقتی واحد و طولانی» کشیده نمیشود.
جدیدترین اثر کاگ جهدی است دیگر برای بازگرداندن فلسفه به کارکرد پیشینش: تلاش برای گرهزدن آن به انبوه تجربیات روزمره. کتاب گشتوگذار با نیچه به بررسیِ دو قرائت مرتبط، اما متمایز از دلفریبیهای زندگی مدرن میپردازد، قرائت کاگ و نیچه. کاگ شیفتۀ ایدۀ انحطاط است، بحثی که نخستین بار نیچه در کتاب زایش تراژدی۳ باز کرد و تا آخر عمر دغدغۀ ذهنیاش شد. او میپرسد: «آیا ممکن است از وفور و فزونی رنج ببریم؟ آیا ممکن است چیزی همچون روانرنجوریِ سلامت وجود داشته باشد؟»
نیچه، زادۀ ۱۸۴۴، زندگی ناسازگاری در پیش گرفته بود که کتابهای خودآموز و روشهای درمانی معاصر برای توانبخشی به چنین زندگیهایی طراحی شدهاند. او جوانی بود تنها و خام که تلاشهایش برای شرکت در مجالس عیش و عشرت، که در محل تحصیلش دانشگاه بن و دانشگاه لایپزیک بسیار رایج بود، چندان دیرپا و از روی علاقه نبود. کاگ میگوید: «او درواقع آبجو دوست نداشت. بلکه به شیرینی و مطالعه علاقهمند بود، خیلی زیاد».
در دوران دانشگاهیِ نیچه چند موفقیت زودهنگام خیرهکننده به چشم میخورَد. او در ۲۴سالگی جوانترین عضو رسمی هیئت علمی در دانشگاه بازل بود. اما در سن ۲۸سالگی بهلطف انتشار اولین کتابش با عنوان زایش تراژدی از نابغهای جوان به فردی مطرود تنزل مقام یافته بود. بهاینترتیب نخستین اثر نیچه که بیشتر شرحی خلاقانه بود تا تفسیری وفادارانه، با دوری از شیوۀ فلسفی مقبول، خشم همقطارانش را برانگیخت. او در این کتاب بیان کرد که در یونان باستان دو گرایش زیباشناختی با هم در رقابت بودند: گرایش دیونیسوسی۴، تیرهگونی ازلیِ مرزهای جداکنندۀ خویشتن از جهان، و گرایش آپولونی۵. پارادایمی خردگرا که هنر را جایگزینی نظمیافته برای ویرانۀ زندگی میداند. گرچه نیچه این دو نیرو را متقابلاً تقویتکنندۀ هم میداند -و تراژدی را بهخاطر پیوندزدن آنها میستاید- اما، بهگواهی زندگی و آثارش، بیعت واقعی او با رویکرد دیونیسوسی است.
بذر خصومتی که انتشار زایش تراژدی در میان زبانشناسان پاشید شکاف نیچه با فرهنگ دانشگاهی را عمیقتر کرد. او در ۳۴سالگی مقارن با ۱۸۷۹ بهخاطر بیماری مجبور به ترک مقامش در دانشگاه بازل شد و در دهۀ بعدی عمرش به سیر در کوههای آلپ و مراقبت از سردردهای مزمن خود مشغول شد، که تیرهروزترین و درعینحال پربارترین دهۀ عمرش بود. او فقط نسبتبه لو سالومه، نویسندۀ روس، تعلق خاطر جدی پیدا کرد که آن هم پس از سهبار پیشنهاد ازدواج با جواب رد سالومه به شکست انجامید (سالومه که زمانی نیچه «باهوشترین شخصی که دیدهام» توصیفش کرده بود زندگی عاشقانه و ادبیِ رشکآوری داشت: او نهتنها پیشنهاد نیچه را رد کرد بلکه دست رد به سینۀ پُل ری نویسنده [و فیلسوف آلمانی و دوست نیچه]نیز زد و مدتها با راینر ماریا ریلکۀ شاعر رابطۀ عاشقانه داشت).
نیچه در سال ۱۸۸۹ دچار فروپاشی روانی سنگینی میشود که تا دم مرگ بهمدت ۱۱سال او را به تحلیل میبرد: داستان از این قرار است که یک روز نیچه در میدان عمومی شهر تورین مردی را میبیند که داشت اسبش را شلاق میزد، بهسمت اسب میدود و گردن حیوان را در آغوش میگیرد، بغضش میترکد و با چشمانی اشکبار نقش بر زمین میشود. نیچه پیش از این فروپاشی نیز نشانههایی از این دست رفتارهای ناگهانی بروز داده بود. کاگ میگوید نیچه از سال ۱۸۸۸ دیگر «نامههایش را با نام ’دیونیسوس‘ امضا میکرد»، تا آخر عمر رابطۀ خوبی با غذاها نداشت و از این رژیم غذایی سخت به آن رژیم میپرید. او، درحالیکه با شبح انحطاط دستبهگریبان بود، زندگی سرگردان و ریاضتبارش حکایت از انکار روحیۀ آسانگیری داشت که طبقۀ بورژوای پرزرقوبرق در اروپای اواخر قرن نوزدهم پیش گرفته بودند.
کاگ نیز در ۱۹سالگی مثل نیچه از خطمشیهای روزمرۀ «مکتوب» و کامرواییهای بیقید، که موجب راحتی اسفبار زندگی مدرن میشوند، بیزار بود. او، بهمحض ورود به دانشگاه بازل در سفر پژوهشیاش، از دیدن محیط اطراف یکه میخورَد: ایستگاه قطار «نمونهای از دقت سوئیسی» بود و خیابانها «بیاندازه سرراست، بیاندازه آرام و بیاندازه ساده» بودند. خیلی زود برنامههایش را برای مطالعۀ نیچه در چهاردیواری کتابخانۀ بازل رها میکند و بهجای آن تصمیم میگیرد مسیر طاقتفرسای مرادش را در کوههای آلپ دنبال کند، مسیر «سپلوژان تا روستای گریندِلوالد در دامنۀ کوه ایگر سپس گذرگاه سان برناردینو تا سیلسماریا و نهایتاً تا شهرهای شمالی ایتالیا». کاگ میگوید که میخواستم «چیزی حس کنم، از کرختی بیرون بیایم و به خودم ثابت کنم که خواب نبودهام».
او میپرسد: «پرورش جرئت یا طغیان وجودی چگونه نیچه را به سوی کوهستان سوق داد؟»
شاید نقطۀ شروع اینگونه شکل گرفت، خیلی ساده با امتناع از عمل بر مبنای منافع بدیهی خویش. در این امتناع، نوعی نشاط حیاتبخش وجود دارد: وسوسهای آرام و بیصدا، که حتی سازگارترین اشخاص نیز گهگاهی تجربه میکنند.
امتناع کاگ با پیشروی در خط سیر نیچه کمکم شکل روزهداری شدید به خود میگیرد، طوری که بارها سرگیجه سراغش میآید. او در نهایت تسلیم میشود و تلوتلوخوران خود را به هتلی مجلل میرساند و چند نوع غذای بیشازحد تجملی سفارش میدهد.
بازگشت کاگ افراطی است و از چند لحاظ کاملاً شبیه نیچه: «افسونی که بهنیابت از ما میجنگد، چشم ونوس که مسحور میکند و کور، حتی حریفان ما را، همان جادوی افراط است و اغواگریِ ناشی از هرچیز افراطی و در حدغایی». نیچه این تعبیر را در ارادۀ قدرت۶ به کار میبرد، کتابی که پس از مرگش منتشر شد و بسیاری آن را مهمترین اثرش میشمارند. این نوع تهییج که قلب آموزهها و سبکِ بهشدت اغراقآمیزش را تشکیل میدهد بهنوبۀ خود مسحورکننده و جوانگونه است.
خوشبختانه کاگ ۳۷ساله از طبیعت خام و جوان برخی از افراطیترین اندیشههای نیچه آگاه است و اعتراف میکند در دورانی که خود شیفتۀ این قهرمان بود «کاملاً تحملناپذیر» بود. اما او از اغواگریهای افراط دیونیسوسی کاملاً مصون نیست. وقتی کاگ ۱۸سال پس از نخستین سفرش به سوئیس دوباره به شهر سیلسماریا سفر میکند، از بلوغش هم غمگین میشود و هم شادمان. با دیدن عکسی خانوادگی خنده بر لبهایش مینشیند و این نگرانی به ذهنش خطور میکند که به «حیوانی اهلی و خندان» بدل شده است، یکی از آن نازپروردهها. چگونه میتوان درمقابل این اندیشه مقاومت کرد؟ پس از گردشی یکروزه و تنها، بهسوی خانوادهاش روانه میشود و با خود میاندیشد: «شاید زائر نه در سختی بلکه در آن لحظۀ ناب فتح و ظفر یاد میگیرد پذیرای ملایمت در خانه باشد». این درس شباهتی به آموزههای نیچه ندارد و گاهی کلیشههای کاگ میتواند ما را به این فکر فرو ببرد که نکند کاگ دستآخر نگرش فلسفی ویتگنشتاین را با آغوش باز پذیرفته است؟
اما، بهاستناد کارهای کاگ، او مصمم است رگههایی از افراط و تفریط را به زندگی ظاهراً پایدار خود تزریق کند. میبینیم که او هنگام بازگشت به آمریکا برداشت خود را عوض کرده است، برداشت درمورد اینکه دقیقاً چگونه باید خودمان را برای مواجهه با دستورهای منحط دنیایی مصرفگرا و طالب همرنگی با جماعت آماده کنیم. نکتۀ مورد غفلت کاگ در جوانی این بود که نیچه سختی را بهخاطر خود سختی تجویز نمیکند. گرچه نیچه در دوران فکریاش زبان استعاری متناقضی به کار میگیرد، درنهایت مدافع سلامت بود، اما تأکید میکند که سلامتی با لذت مترادف نیست. بلکه سلامتی آزمونهایی را میطلبد که بنیهای قوی پدید میآورَد (اینجا نیچه شرکت ورزشی سولسایکل را در نظر نمیگیرد). او در ارادۀ قدرت مینویسد:
برای آن دسته از انسانها که برایم مهماند آرزوی درد و رنج، اندوه، بیماری، بدرفتاری و بیآبرویی میکنم؛ آرزو میکنم بیخبر نمانند از خودکمبینیِ عمیق، زجرِ بیاعتمادی به خود، بدبختیِ درهمشکستگان: دلم به حالشان هیچ نمیسوزد، چون بر آنها فقط چیزی را آرزو میکنم که امروز میتواند ثابت کند ارزشی دارند یا نه.
کاگ باید دوبار به آلپ سفر میکرد تا بفهمد نیچه به ما توصیه میکند از درد و رنج خود شادمان باشیم، چون فقط درصورت پرهیز از درگیرشدن با آن میتوان از آن فرار کرد، یعنی فقط هنگامی که خود را از سختیای جدا کنیم که حتی جزء جداییناپذیرِ آرامترین وجود انسانی است. کاگ نتیجه میگیرد که تجلیل از زندگی ضرورتاً به معنای قربانیکردن خویش نیست، اما لزوماً دربرگیرندۀ سختی است. او میگوید: «خویشتن ما منفعلانه به انتظار ننشسته تا کشفش کنیم. فردیت در فرایندی فعال و مستمر ساخته میشود، بهزبان آلمانی با فعل werden (شدن)».
هرچه کاگ پا به سن میگذارد، خطر خودخشنودی نمایانتر میشود: «برنامههای درسی با حس وظیفهشناسی نگاشته شدهاند. کنفرانسها با جدوجهد سازمان یافتهاند. حمامها با دقت تمام تمیز شدهاند». اما او ایستادگی میکند، نه با روزهداری یا گشتوگذار با پاپوش نامناسب در کوهستان، بلکه با یادآوری هر روز و هرساعت این نکته که «موجودات باید رنج بکشند، از کار بیفتند و بمیرند پیش از آنکه زندگی دوباره بیابند. این بهمعنای فرار یا خلاصی موقت از زندگی نیست، بلکه تحقق آن است». ممکن است کاگ شور جوانیاش را پشت سر گذاشته باشد، اما همچنان اجازه میدهد فلسفه او را از پا بیندازد. فلسفه یکبار او را تا لبۀ پرتگاهی در آلپ برد و نزدیک بود از گرسنگی بمیرد. در ادامه یک زندگی زناشویی را از هم پاشید و الهامبخش زندگی دیگری شد؛ و همچنان به ما التیام میبخشد، نه اینکه احساس کنیم حالمان خوب است بلکه حالمان را بهتر میکند.
اطلاعات کتابشناختی:
Kaag, John. Hiking With Nietzsche: On Becoming Who You Are. Farrar, Straus and Giroux, ۲۰۱۸
پینوشتها:
• این مطلب را بکا راتفلد نوشته است و با عنوان «How to Live Better, According to Nietzsche» در شمارۀ اکتبر مجلۀ آتلانتیک و سپس در وبسایت این نشریه منتشر شده است. وبسایت ترجمان آن را در تاریخ ۶ آبان ۱۳۹۷ با عنوان «درمان دردهای زندگی بهسبک فریدریش نیچه» و ترجمۀ مجتبی هاتف منتشر کرده است.
•• بکا راتفلد (Becca Rothfeld) نویسنده و دانشجوی دکترای فلسفه در دانشگاه هاروارد است. جستارها و مرورکتابهای او در اغلب نشریات انگلیسیزبان همچون تی. ال. اس، نیویورکتایمز ریویو و بفلر منتشر شدهاند.
[۱]Philosophical Investigations
[۲]American Philosophy: A. Love Story
[۳]The Birth of Tragedy
[۴]Dionysian
[۵]Apollonian
[۶]The Will to Power
مخاطب از دیدن این سریال تکراری خسته نمیشود؛ جادوی «مختارنامه» چیست؟
مجریان تراز زبان فارسی معرفی شدند؛ پدافند زبانی با اجرا!
این ۳ کارگردان معروف برای تشییع رهبر شهید مستند میسازند
توییت جدید محمدباقر قالیباف با انتشار صحنه سیو بیرانوند+عکس
از گاندی تا کارلایل، همه مرید حسین (ع)
ماشین ثروتاندوزی امویان؛ از باندبازی تا احیای هدایای نوروزی
همانگونه که جسم به روزی مادی نیاز دارد، روح نیز به معرفت محتاج است
آیا ماجرای ازدواج حضرت قاسم (ع) در کربلا صحت دارد؟
«حسینیه بهشت»، پیوند خانههای شهدا با خیمههای عاشورا
مهلت ثبتنام در کاروان قرآنی اعزامی به اربعین تا ۵ تیرماه
عکس | جایزه بهترین بازیکن دیدار در دستان علی بیرو
گوشوارههایی که تاریخ فراموششان نکرد
چمران هنوز زنده است
یک فهرست متفاوت از بهترینهای سال ۲۰۲۶ در نیمه راه؛ مستقلها پیشتازند
آمادگی دانشگاه پیام نور برای میزبانی از آزمونهای سایر دانشگاهها
امتحانات پایانترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه آزاد حضوری شد
مذاکره با دستگاهها برای توسعه صادرات محصولات فریلنسرها
زمان مصاحبههای آزمون دکتری سال ۱۴۰۵ تغییر کرد
تمدید مهلت ارسال مقالات سومین همایش هیئت و آیینهای مذهبی
زمان برگزاری آزمون زبان انگلیسی تولیمو تغییر کرد
سیره عملی میرزا جواد آقا ملکی تبریزی، مبتنی بر اصل «شکستن منیت» بود
افتتاح مسجد السلام در امارات با ظرفیت ۴ هزار نمازگزار
بنیامیه، نخستین و وحشتناکترین «خصولتی» تاریخ اسلام
بذر انحراف مجاهدین از سال۴۴ کاشته شد/نقش ساواک و زندان در تعمیق انحراف
شیخ حسین انصاریان: چشمی که بر حسین (ع) گریه کند در قیامت گریان نیست
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
بررسی ظرفیتهای هوش مصنوعی برای ارتقای خدمات زائران در نشست مشترک معاونت علمی و آستان قدس رضوی
ممنوع شدن هوش مصنوعی برای دانش آموزان ابتدایی نروژی
ناسا یک رصدخانه فضایی را در میانه زمین و آسمان به ارتفاع بالاتر میبرد
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
زنان بیشترین داوطلبان آزمون سمپاد/ نتایج اوایل مرداد اعلام میشود
سریال جدید «سرخدار» در راه آنتن: عمار تفتی به تلویزیون بازگشت
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
محققان هشدار دادند: ایجاد نقاط داغ آلودگی در تنگه هرمز به دلیل ترافیک دریایی
یکی از این ستارههای دوقلو یک سیاره فراخورشیدی را بلعیده است
میلیاردرهای حوزه فناوری راز جوانی ابدی را کشف کردهاند؟
تصویری از یکی از شهدای کوچک امروز لبنان
وزیر آموزش و پرورش: بهرهبرداری از ۲۰۰ تا ۲۵۰ کلاس درس جدید در خراسان رضوی
معاون تربیتبدنی و سلامت: یک میلیون دانشآموز سفیر ایمنی و کمکهای اولیه شدند
۵۰۰ هزار دانشآموز زیر چتر کارت نشاط قرار گرفتند
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
قصهای خواندنی برای کودکان: وقتی روباه جنگل را بههم ریخت
حسن طهرانیمقدم پدر موشکی ایران چگونه با نمیشودها مبارزه کرد؟
از بچههای میناب تا ناوچه دنا و انستیتو همه در مستندهای جدید جنگی
مهرانه مهین ترابی پس از ۲۳ سال دوری از تئاتر به صحنه باز میگردد
سریالهای جدید برای پخش دوبله شدند
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
راز زنده ماندن مومنان در برزخ؛ هدایت، مشروط به ولایت است
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
تمدید مهلت پذیرش دانشجویان بینالمللی در دانشگاه علامه طباطبائی
قابلیت جدید واتساپ: پیام متنی یکبار قابل مشاهده به واتساپ میآید
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
ساماندهی برنامههای هوش مصنوعی با محوریت تولید داخلی
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
رئیس سازمان فضایی ایران خبر داد: بهکارگیری ظرفیتهای ویژه ماهوارهای در تشییع رهبر شهید انقلاب
زنگ میراث فرهنگی و موزه در مدارس نواخته میشود
معافیت برخی المپیادها از کنکور و همزمانی آزمونها؛ همچنان چالش اصلی دانشآموزان
قابل توجه دانش آموزان: برنامه جدید امتحانات نهایی اعلام شد+جدول
هشدار به مدارس غیردولتی؛ با هرگونه دریافت شهریه غیرقانونی برخورد میشود
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: اختیار پذیرش دانشجویان به دانشگاهها واگذار شود
تغییر زمان آزمونهای کشوری و دانشگاهی به دلیل مراسم وداع و تشییع رهبر شهید
اعلام مجموعههای امتحانی کنکور کارشناسی ارشد ۱۴۰۶
بنی امیه چگونه به قدرت رسید؟/ تبارشناسی ۹۱ سال حکومت استبدادی
انتشار آثار میانرشتهای مسئلهمحور؛ اولویت جدید گروه سیاستپژوهی علوم انسانی
منطقه زینبیه استانبول سیاهپوش محرم شد؛ آغاز برنامه های عزاداری
دعوت از عاشقان اهل بیت برای شرکت در طرح توسعه حرم امام حسین (ع)
هشدار وزیر علوم: هوش مصنوعی بدون اخلاق، پیشرفتهترین ابزار ظلم میشود
راز زنده ماندن مؤمنان در برزخ تمسک به امام حق و ولی الله الاعظم است
حجتالاسلام قمی: وحدت یعنی همبستگیِ آرا و سلایق متفاوت حول محور امام
دادگاه در دهلی نو درخواست بازگشایی تلگرام را رد کرد
احیای اخلاق در زندگی فردی و اجتماعی با بازخوانی فلسفه عاشورا
انحصار قدرت و ثروت در الیگارشی اموی: از خلافت تا سلطنت
فلسفه اسلامی و غفلت از «باید و نباید»های اجتماعی؛ یک شکاف تاریخی
دانشمند ایرانی: مغز ما برای این همه خبر بد طراحی نشده است
بازخوانی پنج فرمان راهبردی امام رضا (ع) در سلوک عاشورایی
روایت حدادعادل از ویژگیهای آیت الله مجتبی خامنهای
مصوبات جدید فرصتهای تحقیقاتی خارج از کشور دکتری ابلاغ شد
اقتصاد فقط نان نیست؛ سلاح علی(ع) برای امنیت ملی و استقلال در برابر دشمنان
تنش در ایستگاه فضایی بالا گرفت: ناسا از فضانوردانش خواست پناه بگیرند
رشد استفاده از VPN در بعضی کشورهای اروپایی با قوانین جدید
کشف نشانههای اولیه افسردگی در چشم کودکان
شرکت اپل از گران شدن محصولات خود خبر داد
قابلیت جدید واتساپ: پیام متنی یکبار قابل مشاهده به واتساپ میآید
حجت الاسلام پناهیان: شفافیت نامه اخیر رهبری نشانه قدرت جمهوری اسلامی است
پرداخت حقوق فرهنگیان بدون تاخیر انجام میشود
آزمون مدارس سمپاد و نمونه دولتی با بیش از نیم میلیون داوطلب برگزار شد
ماجرای خواندنی دیدار دکتر شریعتی و علامه جعفری
مادران برای کوچکترین شهید کربلا لالایی خواندند
از بچههای میناب تا ناوچه دنا و انستیتو همه در مستندهای جدید جنگی
افبیآی شهر کامل با بیمارستان، هتل و نیروگاه ساخت تا حملات سایبری را تمرین کند
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.