کد خبر: 3367
ف
استاد دانشگاه تهران تشریح کرد:
بررسی چهار رویکرد در مطالعات اقتصاد اسلامی
سبحانی، استاد دانشگاه تهران گفت: رویکرد فقهی، رویکرد نئوکلاسیک، رویکرد تلفیقی و رویکرد سیستمی، چهار رویکرد موجود در مطالعات اقتصاد اسلامی را تشکیل می دهند.

به گزارش شبکه علمی ثریا، نشست هشتم از سلسله نشست های نظریه پردازی در قلمرو علوم انسانی اسلامی با موضوع روشهای تحقیق در اقتصاد اسلامی با حضور آیت الله حسن آقانظری، حسن سبحانی، حسین عیوضلو و محمدعلی متفکر آزاد روز گذشته ۱۰ تیرماه در موسسه علوم انسانی اسلامی صدرا برگزار شد.

حسین عیوضلو عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در این نشست گفت: روش شناسی به بیان مفاهیم، نظریات و اصول مبنایی استدلال می پردازد. در دیدگاه اسلامی روش شناسی اقتصاد اسلامی تنها انگیزه طبیعی انسان خودخواهی نیست و پیشرفت مادی هدف غایی جوامع اسلامی هم نیست.

وی با اشاره به ساختارهای روش شناسی افزود: در این ساختارها جایگاه عقل کاملا پذیرفته شده است. نظریه باید بر مبنای عقلانی و بر اساس شواهد تجربی سنجیده شود و ساختارهای نظری روش شناسی نسبت به مکاتب فکری ارزشی، خنثی است. خصوصیت ارزش خنثایی باعث می شود که هر مکتب فکری را بتوان با استفاده از ساختارهای نظری روش شناسی تطبیق داد.

عیوضلو با اشاره به بهره گیری از روش لاکاتوشی در ارائه روش تحقیق در اقتصاد اسلامی گفت: بر اساس روش شناسی لاکاتوشی ساختار نظریه از هسته سخت و کمربند حفاظتی و توان راهبردی برخوردار است. روش شناسی اقتصاد اسلامی با روش ها و ساختارهای تحلیلی اقتصاد متعارف، رابطه عموم و خصوص من وجه دارد و من به دلیل جامعیت روش لاکاتوشی از آن استفاده کردم.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در الگوی پیشنهادی لاکاتوشی بر خلاف نگرش اثبات گرایی و ابطال گرایی که واحد دستاورد علمی را یک فرضیه منفرد قلمداد می کردند، نظریه های علمی در قالب ساختاری از مجموعه فرضیه های مرتبط به هم به تصویر کشیده شده است که اجزای این ساختار را هسته و کمربند محافظ تشکیل می دهند.

عیوضلو یادآور شد: هسته سخت شامل مفروضات اساسی غیرقابل ابطال است و کمربند محافظ شامل فرضیه های صریح، گزاره های مشاهداتی و مفروضاتی می شود که در توصیف شرایط اولیه نهفته اند.

وی در ادامه گفت: مراحل منطقی نظریه پردازی اقتصادی اسلامی بر اساس روش شناسی لاکاتوشی عبارتند از: سازگاری با هسته سخت اقتصاد اسلامی، ساختار منطقی و انسجام نظریه و امکان پذیری تجزیه و تحلیل و نقد آن و همچنین آزمون نظریه و روش های اصلاح و بازسازی آن.  

وی اضافه کرد: ارائه فرضیه به همراه رعایت اصول و موازین روش شناسی است. آزاد اندیشی در حوزه نظریه پردازی به معنی انعطاف پذیری در اصول اسلامی نیست و در میان نظریه پردازان اسلامی در قالب عباراتی نظیر ثابت و متغیر یا حوزه عزیمت و حوزه رخصت بیان گردیده است.

اقتصاد اسلامی ریشه در حقایق قرآنی و تعالیم وحیانی دارد

عیوضلو اظهار کرد: هسته سخت نظریه های حاکم ادر اقتصاد اسلامی از مکتب و جهان بینی اسلام تبعیت می کند و مفاهیم کیفی و کاربردی آن با تبدیل معیارها و موازین اسلامی به شاخص های کمی و عملیاتی ساده سازی می شوند. در عین حال اقتصاد اسلامی از قوانین اثباتی که ریشه در حقایق قرآنی و تعالیم وحیانی دارند، برخوردار است و با تکیه بر این مفاهیم و حقایق، علم اقتصاد اسلامی شکل می گیرد.

این استاد دانشگاه در بیان مراحل و طراحی نظام مالی اسلامی گفت: اصول بنیادی شامل اصول تکوینی و اصول تشریعی برگرفته از قرآن و سنت. تعیین قواعد عام و معیارهای اساسی. سیاست های راهبردی مناسب برای اجرایی سازی اصول و قواعد. تعیین فرآیندها و ساز و کارهای اجرایی. تعیین قواعد حقوقی و دستورالعمل ها و روش های نظارت فرآیندی.

وی در پایان سخنانش گفت: روش شناسی لاکاتوشی با روش شناسی موجود تطبیق دارد و هسته سخت و کمربند حفاظتی ساختار ما غیرقابل ابطال است. ضمن اینکه بخش اعتباری و اسمی و حقیقی اقتصاد باید با یکدیگر هماهنگ باشند.

در ادامه این نشست حسن سبحانی استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه متدلوژی های مشخص در مباحث اقتصاد اسلامی وجود دارد، گفت: تحقیق به طور منطقی باید به افراد کمک کند که به باطن پدیده دست یابند زیرا باطن پدیده ها باید مورد بررسی قرار گیرد.

وی افزود: من آخرین مقاله هایی که درباره اقتصاد اسلامی به نگارش درآمده اند را بررسی کرده ام و با مشاهده آنها متوجه شدم که موضوعات متنوعی برای تحقیق ارائه شده اند که به نحوی در آن از اقتصاد اسلامی صحبت شده است. با مشاهده طبقه بندی از اقتصاد اسلامی در گذر زمان متوجه می شویم که سمت و سوی ما در نوشتن مطالب و موضوعات ثابت مانده است.

سبحانی با اشاره به چهار رویکرد در مطالعات اقتصاد اسلامی گفت: رویکرد فقهی، رویکرد نئوکلاسیک، رویکرد تلفیقی و رویکرد سیستمی، چهار رویکرد موجود در مطالعات اقتصاد اسلامی را تشکیل می دهند.

وی در ادامه گفت: در رویکرد فقهی عمدتا اسلام شناسانی که تاثیراتی در اقتصاد نداشتند به این حوزه پرداختند و تلاش کردند که موضوع و مساله های مورد ابتلا توسط مردم مسلمان در گذشته را که در زمان حال هم متناسب با مسائل جدید وجود داشتند را حل کنند و نام آن را اقتصاد اسلامی گذاشتند. به عقیده من عده ای رویکرد مغایر اسلام نبودن را در این پاسخ ها دنبال می کردند و عده ای دیگر هم رویکرد مطابق اسلام بودن را.

سبحانی اضافه کرد: اگر اقتصاد اسلامی مطابق اسلام باشد مطابق چه تلقی از مقام اسلام خواهد بود؟ اسلام مقام معظم رهبری، اسلام شورای نگهبان و یا اسلام مراجع؟ بسیاری از احکام اسلامی که وجود دارند و فقها از آنها حکم استنباط می‌کردند، تقریبا ناظر به بسیاری از شرایط اقتصادی و اجتماعی زمان بیان حکم بوده و شاید در دوره های دیگر موضوعیت نداشته اند.

این استاد دانشگاه تهران گفت: برای فهم روایت و احادیث از سوی فقها در قرون مختلف، اگر فرد خود را در زمان شان نزول روایت قرار ندهد، تلقی از آن مفهوم با قرار دادن در زمان شان نزول آن روایت متفاوت خواهد بود.

سبحانی با طرح این سوال که اقتصاد اسلامی کدام فهم از اسلام است، ادامه داد: در دوران حاضر کثرت مسائل و معضل موضوع شناسی وجود دارد. نظام فقهی باید بیندیشد که قید اسلامی از کدام خواستگاه فکری و جمعی خارج می شود.

وی در تشریح رویکرد نئوکلاسیک افزود: بعضی از علاقمندان به اسلام که عمدتا اقتصاددان هستند، دستگاه نئوکلاسیک را دستگاه کارآمد می دانند که مفاهیم دین را در این دستگاه می توان به کار گرفت. این رویکرد را به سختی می توان در محدوده اقتصاد اسلامی جای داد. اگر موضوع اقتصاد اسلامی مفاهیم دینی در دستگاه نئوکلاسیک تحلیل شود، روشی را برای فهم دستگاه ارائه می کند.

این نماینده سابق مجلس شورای اسلامی با اشاره به رویکرد تلفیقی افزود: علمایی که بعد از انقلاب به مباحث اقتصادی وارد شدند، برخی از مفروضات اقتصاد نئوکلاسیک را تغییر دادند اما با همان روش تحقیق کردند. روش کار در این مجموعه همان روش منطقی نئوکلاسیک است.

وی در معرفی رویکرد سیستمی گفت: این رویکرد به دنبال کشف و احداث سیستم اقتصادی است و به عقیده من این مطالعه بیشترین نیاز جامعه اسلامی است زیرا در این رویکرد ما به لحاظ روشی از روش های قیاسی و استقرایی تا حد زیادی فاصله می گیریم. روشهای علمی تجربی که در چند سال اخیر تکمیل شدن جایگزین روش های کل نگر شده است.

این استاد دانشگاه گفت: در رویکرد سیستمی اجزای پدیده را با هم درنظر می گیرد تا کل به ایده تبدیل شود اما تا ما پدیده ای را به صورت سیستمی مطالعه نکنیم، انتظاراتی که دین از اقتصاد دارد، برآورده نمی شود. من روش های علمی را رد نمی کنم اما روش سیستمی به ما می گوید مجموعه روابط چگونه هستند و پاسخ سوالات ما را می دهد.

اجرای احکام دینی در مسلمانان نسبی است

سبحانی گفت: اجرای احکام دینی در مسلمانان نسبی است و به هر نسبتی که هر جامعه ای احکام دینی را اعمال می کند به همان نسبت اقتصاد از احکام اسلامی تاثیر گرفته است. بنابراین اقتصاد معطوف به عملیاتی شده قرآن و سنت در درجات مختلف جامعه است. بر اساس سنت های الهی اگر جامعه ابزارها را فراهم کند به آن نقطه مطلوب خواهیم رسید.

وی در پایان سخنانش گفت: به عقیده من اگر در مراحل رشد اقتصادی موازین دینی وجود داشته باشد، یک روی سکه محسوب می شود که در پشت دیگر آن عدالت قرار دارد و اجرای کامل احکام در جامعه عادل مقدور می شود.

 

 

منبع: مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

اختلال گسترده در پروازهای آمریکا برای سومین روز متوالی ادامه دارد+عکس

آیا هوش مصنوعی موجب مرگ خلاقیت می‌شود؟

مهلت ثبت‌نام آزمون متقاضیان اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری تمدید شد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

فهرست دانشگاه‌های خارجی مورد تأیید وزارت علوم برای سال ۲۰۲۷ اعلام شد

اعلام نتایج نهایی کنکور سراسری تا پایان هفته جاری

پژوهشگاه ملی سرطان به قطب نانوآنکولوژی جهان اسلام تبدیل می‌شود

هواپیمای برقی چینی ۱۰ تنی به آسمان رفت

آغاز رویداد «ایران پیشرو» با حضور بیش از ۱۰۰ شرکت دانش‌بنیان

دسترسی به داده های کاربران اندروید برای متا جریمه تراشید

حضرت زهرا(س)؛ از سوگواری تاریخی تا کنشگری در دفاع از امامت

امانت مشترک؛ مسئولیت شرعی شهروندان در حفظ اموال عمومی تا کجاست؟

آیا انسان امروز آزاد است؟ رؤیای دیرینه بشر و مسئله همیشگی اندیشه

قرائتی: مسجد را اسیر هزینه‌های سنگین و تجمل‌گرایی نکنید

وقتی بدقولی از یک رفتار شخصی به مسئله‌ای اجتماعی تبدیل می‌شود

«مسلمانان در اتریش» کتاب شد

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

سرویس‌های مایکروسافت احیا شدند

درخشش نخبگان ایرانی در مسابقات فناوری‌های پیشرفته بریکس‌؛ کسب ۹ مدال

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

هوش مصنوعی گوگل معمای ۹۰ ساله ریاضی را حل کرد

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

رفع محدودیت مناطق ممنوعه برای تسهیل جذب دانشجویان بین‌المللی

هوش مصنوعی بومی دانشگاه تهران در تشخیص گفتار فارسی از گوگل پیشی گرفت

فراخوان استادان جهت موافقت با بیانیه لزوم بازنگری در دکترین هسته‌ای

نقشه راه دانشگاه علوم پزشکی هوشمند برای کسب مرجعیت در آموزش دیجیتال

شهادت یک مامور فراجا در سیستان‌وبلوچستان

رونمایی ناسا از قراردادهای جدید ۱۰ میلیارد دلاری خود

استوری هادی چوپان برای حضرت زهرا(س)+عکس

ابداع یک آبنبات‌چوبی برای معاینه کودکان

نانوپوشش‌ها به کمک افزایش عمر لنت‌های ترمز آمدند

دانشگاه باید از پارادایم «مدرک‌گرایی» به سمت «مهارت‌محوری» حرکت کند

گاهی بزرگترین سرقت، دزدیدن فرصت زندگی دیگران است

تدوین برنامه اجرایی برای ورود با تأخیر نودانشجویان علوم پزشکی

جزئیات ثبت نام ۴ درس مجازی برای دانشجویان علوم پزشکی اعلام شد

شرایط ثبت‌نام پذیرفته‌شدگان نوورود شاهد و ایثارگر

«پرواز ۶۵۵» ده‌نمکی به تدوین رسید

امت پیامبر(ص) چگونه در ستم به دخترش همدست شدند؟

میزبانی محوطه تئاتر شهر از مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س)

عامل هوش مصنوعی متا به جای کاربر تماس می‌گیرد

«پروانه الماس» بهترین فیلمنامه به «دختر پری‌خانوم» رسید

برد پیت ۵۰ سال عقب می‌رود؛ بازی در نقش یک فلزکار در آسمان‌ها

مویه حضرت علی (ع) بر پیکر زهرا (س) در نقاشی علی بحرینی

جایزه سزار افتخاری آکادمی فیلم فرانسه به نیکول کیدمن می‌رسد

حضرت زهرا(س) موضوع فدک را به سطح «حق مسلمانان و مشروعیت حکومت» بردند

مدیرعامل انویدیا استعفا کرد

یک کشف جدید از معادلات اینشتین درباره گرانش

۲ دنیای بکر پنهان در اقیانوس آرام کشف شد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

عدالت اجتماعی در دیدگاه اسلامی به معنای برابری مطلق نیست

همه عمار و مالک‌اشتر نیستند، اما هرکس در قبال حق مسئول‌ است

برای جلوگیری از عادی شدن حرام، باید قبح اجتماعی آن را زنده کرد

کنش حضرت زهرا(س)، حقیقت را به حافظه تاریخ سپرد

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

انتشار یک قطعه موسیقایی جدید به مناسبت شهادت حضرت زهرا (س)

تلاش نمایش «کورش» برای بازسازی اسطوره قهرمان و پیوندزدن گذشته با اکنون

آنچه کیهان کلهر درباره کتاب «بهجت الروح» گفت

دست‌نوشته رهبر شهید انقلاب برای تقدیر از شهید حسن طهرانی مقدم

تصویر منتشرشده در رسانه‌ها تحت عنوان تست موشک در آسمان غرب تهران

ساخت نانوذرات دارویی ضدسرطان با نور خورشید در زمانی کوتاه

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

اپل و سامسونگ برای ورود به بازار چین دست به دامن هوش مصنوعی محلی شدند

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

چرا شناخت هوش هیجانی کودکان مهم است؟

زمزمه‌های استعفای مدیر انویدیا آغاز شد

«مواد و ساخت پیشرفته» پیشران اقتدار صنعتی و ارتقای تاب‌آوری فناورانه

سناریوهای ورود با تأخیر دانشجویان نوورود گروه علوم پزشکی بررسی شد

تقویم جدید آزمون زبان انگلیسی MHLE سال ۱۴۰۵ منتشر شد

دانشجویان متأهل ملزم به بازپرداخت یکجای وام ودیعه مسکن شدند

تغییرات تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی اعلام شد؛ تمدید مهلت ثبت نام

زمان اعلام نتایج نهایی آزمون سراسری مشخص شد

تصویب ساماندهی مراکز تحقیقات و شبکه‌های تحقیقات و فناوری علوم پزشکی

قبل از خرید قطعات آسانسور این 7 نکته را بدانید

حمایت ویژه از پژوهشگران پسادکتری در قالب طرح شهید چمران

ثبت‌نام تک‌دروس دانشگاه علوم پزشکی هوشمند از ۲۳ آبان آغاز می‌شود

آغاز ثبت‌نام اعتکاف دانش‌آموزی ۱۴۰۵

ابلاغ جدیدترین دستورالعمل پذیرش مستقیم دستیاری در ۶ رشته تخصصی

ضرورت ایجاد فضای امن و با نشاط در مدارس سمپاد

این سیاره خورشیدی چرا گم شد؟

درخشش دانش‌آموزان البرزی با کسب ۱۵ مدال علمی

مکرون: هوش مصنوعی خطرناک باید برای کودکان ممنوع شود

مزار پنهان دختر پیامبر(ص)، تناقضی که تاریخ صدر اسلام را به چالش می‌کشد

چرا سهم شیر دانش‌آموزان به ۳۰ نوبت محدود شد؟

دلایل افت رتبه دانشگاه‌ها در رتبه بندی‌ها چیست؟

سند توسعه متوازن دانشگاه‌های علوم پزشکی در دست بازنگری قرار دارد

فعالیت ۱۲ کمیته در حوزه علوم انسانی برای تحقق خیزش علمی

توییت صفحه فرمانده کل سپاه به مناسبت روز هوافضا و بازنشر بخشی از پیام ایشان

بیش از ۶۰ درصد مدارس کشور را خیرین ساختند

مرکز جدید برای برگزاری آزمون الکترونیکی زبان انگلیسی «تولیمو» ایجاد شد

رقابت ۸ هزار نفر در آزمون پذیرش دانشجوی پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

آزمون تکمیل ظرفیت دستیاری فوق تخصصی پزشکی ۸ آذر برگزار می‌شود

آزمون صلاحیت حرفه ای گروه پرستاری دی ماه ۱۴۰۵ برگزار می‌شود

روایتی از زندگی و میراث شهید حسن طهرانی‌مقدم در برنامه تلویزیونی «نردبان»

کشف سیاره ای که ناگهان ناپدید شد!

دانشگاه آزاد درباره عدم اعتبار بورسیه‌های متفرقه اطلاعیه داد

انتشار دفترچه سوالات و کلید اولیه آزمون پذیرش پزشکی از لیسانس ۱۴۰۵

روبات جدید گوگل آسیب نرساندن به کودکان را می‌آموزد